Գեներատիվ արհեստական բանականության (ԱԲ) և չաթ-բոտերի տարածումը, ինչպիսիք են ChatGPT-ը, Gemini-ն և Claude-ը, կտրուկ փոխում է ՏՏ ծառայությունների լանդշաֆտը: Այս առաջադեմ համակարգերը ոչ միայն արագացնում են ծրագրային ապահովման մշակումը և տվյալների վերլուծության գործընթացները, այլև նոր հորիզոններ են բացում ավտոմատացման, օգտագործողների փորձի բարելավման և բիզնեսի արդյունավետության բարձրացման համար:

Ինչպե՞ս է գեներատիվ ԱԲ տեխնոլոգիաների ներդրումն ազդում ՏՏ ծառայությունների շուկայի վրա, ի՞նչ հնարավորություններ և մարտահրավերներ է այն ստեղծում ընկերությունների և մասնագետների համար, և ի՞նչ հեռանկարներ են բացվում արագ զարգացող այս ոլորտի համար։

Գեներատիվ ԱԻ-ի ազդեցությունն աշխատաշուկայի վրա

Առաջատար տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության (ԱՏՁՄ) գործադիր տնօրեն Սարգիս Կարապետյանի խոսքով, գեներատիվ ԱԲ-ի ակտիվ զարգացումն էական ազդեցություն ունի աշխատաշուկայի վրա։

«Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում էապես նվազել են նոր թափուր աշխատատեղերը ՏՏ ոլորտում, ինչը, բնականաբար, ազդում է նաև Հայաստանի և արտաքին պատվերների վրա կենտրոնացած այլ երկրների իրավիճակի վրա»,- ասաց նա։

Կարապետյանը բացատրեց, որ արհեստական բանականությունն ավտոմատացնում է աշխատանքը, որը նախկինում կատարում էին սկսնակ և միջին մակարդակի մասնագետները։ Եթե նախկինում ավագ մասնագետն աշխատում էր 10 սկսնակների ու միջին օղակի մասնագետների հետ, ապա այժմ նույն աշխատանքը կարողանում է անել առանց նրանց մասնակցության։ Արդյունքում՝ ԱՄՆ-ում նոր աշխատատեղերը նվազել են 70%-ով, իսկ Հայաստանում 2024 թվականին ՏՏ ոլորտում կորել է 2000 աշխատատեղ։

Սակայն, հարկ է նշել, որ կրճատումների պատճառները չեն սահմանափակվում միայն ԱԲ-ի ներդրմամբ։ Այսպես, ԱՏՁՄ խորհրդի անդամ և VMware by Broadcom-ի ներկայացուցիչ Խաչիկ Նազարյանն ընդգծեց, որ Հայաստանում կրճատված ոչ բոլոր 2000 աշխատատեղերն են գեներատիվ արհեստական բանականության կիրառման արդյունք։ Վերջին տարիներին աշխատատեղերի աճի պատճառներից մեկն էլ եղել է աշխարհաքաղաքական համատեքստը՝ Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև ստեղծված իրավիճակը, որի պատճառով որոշ մասնագետներ տեղափոխվել են Հայաստան, իսկ հետո նրանց մի մասը վերադարձել է հայրենիք, մյուսները փոխել են իրենց տարածքը։

Ըստ նրա՝ գեներատիվ արհեստական բանականությունը միջազգային միտումներից միայն մեկն է, որն իր հետ բերում է ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական փոփոխություններ։ Ընդհանուր առմամբ, որոշ ոլորտներում արտադրողականությունն աճում է, բայց ոլորտում կադրերի պակասը պահպանվում է, վստահեցնում է Նազարյանը։

Այսօրվա իրավիճակը, շարունակում է նա, մի տեսակ դադար է նոր թափուր աշխատատեղերի տրամադրման հարցում։ Գործատուները պետք է գնահատեն, թե որքանո՞վ արտադրողականության աճը կարելի է կապել արհեստական բանականության կիրառման հետ, և որքանո՞վ է դա կախված նոր մասնագետների ներգրավումից, ասաց Նազարյանը։

«Հայաստանում ՏՏ ոլորտի կադրերի մակարդակը, ցավոք, միշտ չէ, որ այնքան բարձր է արտադրողականության զգալի աճ ապահովելու համար, և մենք դա զգացել ենք մեր սեփական փորձից։ Մենք միշտ ձգտում ենք մասնակցել ուսումնական գործընթացի գոնե վերջին փուլին՝ մշակելով սեփական ուսումնական պլանները՝ լրացնելով գիտելիքների բացթողումները»,- հավելեց նա։

Թվայնացման դերն աշխատաշուկայում

Ինչ վերաբերում է Հայաստանում աշխատաշուկայում տիրող իրավիճակին՝ թվայնացման և գործընթացների ավտոմատացման աճի համատեքստում, աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունից նշեցին, որ նման ուսումնասիրություններ չեն իրականացվել, և այս հարցի վերաբերյալ ճշգրիտ տվյալներ չկան։

«Թվայնացումն ինչպես աշխարհում, այնպես էլ Հայաստանում էական ազդեցություն ունի գործազրկության և աշխատանքային միգրացիայի վրա (օրինակ՝ աշխատատեղերի փոփոխությունները): Թվայնացումը հանգեցնում է աշխատանքային գործընթացների ավտոմատացման, ինչը որոշ ոլորտներում հանգեցնում է աշխատատեղերի կորստի, օրինակ՝ արտադրության, ծառայությունների և այլ ոլորտներում: Միևնույն ժամանակ, սակայն, նոր աշխատատեղեր են ստեղծվում ՏՏ ոլորտում, տվյալների վերլուծության, թվային մարքեթինգի և այլ ոլորտներում։

Միևնույն ժամանակ, փոխվում են աշխատանքի ընդունվելու հմտությունների պահանջները։ Շատ գործատուներ այժմ առաջնահերթություն են տալիս թվային գրագիտությանը և համակարգչային հմտություններին: Արդյունքում աշխատանք փնտրողները պետք է ձեռք բերեն այդ հմտությունները՝ աշխատաշուկայում մրցունակ լինելու համար:

Թվայնացման արդյունքում զարգացող սոցիալական ցանցերն ու մասնագիտական հարթակները աշխատանք փնտրողներին թույլ են տալիս կապ հաստատել պոտենցիալ գործատուների, մենթորների և ոլորտի տարբեր մասնագետների հետ, ինչպես նաև նոր հնարավորություններ ընձեռում աշխատանքի և մասնագիտական խորհրդատվության համար, որոնք նախկինում անհասանելի էին»,- արձագանքել է նախարարությունը։

Կրթված գործազուրկները

Այսպես, գեներատիվ արհեստական բանականության ազդեցությունը ՏՏ աշխատաշուկայի վրա ակնհայտ է. մի կողմից՝ տեխնոլոգիաները բարձրացնում են արտադրողականությունը և որոշ ոլորտներում նոր աշխատատեղեր ստեղծում, մյուս կողմից՝ գործընթացների ավտոմատացումը հանգեցնում է ցածր որակավորում ունեցող մասնագետների աշխատատեղերի կրճատմանը։ Նման պայմաններում ընկերությունները և ուսումնական հաստատությունները պետք է հարմարվեն, որպեսզի լրացնեն որակյալ կադրերի պակասը և արդյունավետ օգտագործեն նոր տեխնոլոգիաները։

Ի հայտ եկած խնդիրների լուծման ամենակարևոր ասպեկտներից մեկը հստակ և համակարգված հետազոտությունների անցկացման անհրաժեշտությունն է, որը թույլ կտա ավելի ճշգրիտ գնահատել թվայնացման ազդեցությունն ինչպես, ընդհանուր առմամբ, աշխատաշուկայի, այնպես էլ ՏՏ ոլորտում զբաղվածության վրա: Նման առարկայական տվյալների առկայությունը կարող է հիմք դառնալ որակավորման բարձրացման նպատակային ծրագրերի կամ վերապատրաստման ծրագրերի մշակման համար: Սա ոչ միայն թույլ կտա մասնագետներին ավելի արդյունավետ կերպով հարմարվել շուկայի պահանջներին, այլև խուսափել իրավիճակներից, երբ բուհերը կշարունակեն մասնագետներ պատրաստել այն ոլորտներում, որոնք պահանջարկ չունեն ո՛չ Հայաստանում, ո՛չ էլ ամբողջ աշխարհում:

Ճշգրիտ հետազոտությունները թույլ կտան ջանքերն ուղղել ակտուալ ոլորտներում մասնագետների պատրաստմանը, այդպիսով հնարավորություններ ստեղծելով լուծելու ոչ բավարար որակավորումների հետ կապված գործազրկության խնդիրը: Այսպես հնարավոր կլինի ապահովել ավելի կայուն զարգացում ինչպես ՏՏ ոլորտում, այնպես էլ տնտեսական այլ ոլորտներում՝ ապահովելով, որ կրթությունը բավարարի համաշխարհային աշխատաշուկայի փոփոխվող կարիքներին: