Amadee-24 առաքելությունը եզակի գիտական ​​արշավ է, որը սիմուլացնում է կենսապայմանները Մարսի վրա եւ օգնում է ուսումնասիրել մարդկանց վրա ծայրահեղ գործոնների ազդեցությունը: Որպես ապագա տիեզերական թռիչքների նախապատրաստման մաս կազմակերպված գիտարշավը հնարավորություն է տալիս փորձարկել նոր տեխնոլոգիաներ եւ մեթոդներ երկարատեւ առաքելությունների համար: Հայաստանում AMADEE-24  առաքելության ղեկավարը, հայկական տիեզերական ֆորումի  հիմնադիր Հայկ Ասլանյանը, ինչպես նաեւ  անալոգային տիեզերագնացների սնվելու եւ մարզվելու հարցերով պատասխանատու Հովհաննես Ավակյանը լրագրողներին պատմել են, որ առաքելության շրջանակում  կատարված հետազոտության արդյունքների,  ինչպես նաեւ ընթացիկ տարվա ծրագրերի մասին:

AMADEE-24 առաքելության  շրջանակում հայ գիտնականների հետազոտությունները

Հայաստանում անցկացված AMADEE-24 առաքելության շրջանակում մի շարք գիտափորձեր են անցկացվել, որոնց ընթացքում վերլուծվել են այնպիսի ասպեկտներ, ինչպիսիք են մարդու առողջության վրա մեկուսացման եւ տիեզերական գործունեության ազդեցությունը, ինչպես նաեւ Մարսի պայմաններին առավելագույն մոտեցված պայմաններում բույսերի եւ սննդի արտադրության հնարավորությունը:

Առաքելության հայկական  մասի ղեկավար Հայկ Ասլանյանը նշեց. «Ուսումնասիրության արդյունքները գերազանցել են բոլոր ակնկալիքները ինչպես ստացված տվյալների, այնպես էլ հրապարակված հոդվածների քանակով: Մեզ հաճելիորեն զարմացրել է համաշխարհային ռեզոնանսը: Խաղաղ նպատակներով  տիեզերական  տարածության օգտագործման մասին  ՄԱԿ-ի Հանձնաժողովի զեկույցը  ամենակարեւոր իրադարձությունների շարքում նաեւ Հայաստանում հետազոտություններ են նշվել: Ուսումնասիրությունները լուսաբանվել են ավելի քան 30 երկրներում, ավելի քան 800 հրապարակումներում, նշվել է, որ Հայաստանը հայտ է ներկայացրել Մարսի ուսումնասիրության բարդ խնդիրներ լուծելու համար: Առաքելության շրջանակներում ստեղծվել է մշտական ​​կառույց, որը մնալու եւ շարունակելու է աշխատել, մասնակցելով հաջորդ առաքելություններին»:

Ըստ նրա, առաքելության շրջանակում անցկացված 12 գիտափորձերից 2-ն անցկացրել են հայկական գիտական ​​խմբերը: Որոշ տեխնիկական պատճառներով խմբերից մեկը կազմի մեջ պաշտոնապես ընդգրկված չէր, բայց իրականում մասնակցել է:

«Ստեղծվեցին համատեղ աշխատանքային խմբեր: ՀՀ ԳԱԱ Մոլեկուլյար կենսաբանության ինստիտուտի տնօրեն Արսեն Առաքելյանի գլխավորած  Bio-Resilience research-ի ուսումնասիրության արդյունքները դեկտեմբերին ներկայացվել են Զալցբուրգի Վեգա աստղադիտարանում՝  AMADEE-24-ի գիտական սեմինարի շրջանակում։  Արդյունքները ոչ միայն հաջող էին մեզ համար, այլեւ շարունակական: Այժմ Արսեն Առաքելյանը գտնվում է ԱՄՆ-ում, որտեղ մասնակցում է NASA- ում մարդկային հետազոտական ​​ծրագրերի սեմինարին (Human Research Program Investigator Workshop): Հայկական կողմը նաեւ որոշ պանելների մոդերատոր է: Հայ գիտնականները մոտ են գործնական արդյունքներին եւ զգալի ներդրում են ունենում համաշխարհային գիտության մեջ», - նշեց Ասլանյանը:

Amadee-24 Bio-Resilence հետազոտություն

Ըստ Ասլանյանի, որպես առաքելության մաս, Արսեն Առաքելյանը իրականացրել է շրջակա միջավայրի ազդեցության տակ ԴՆԹ-ն պաշտպանող քրոմոսոմների ծայրահատվածների (տելոմերների) փոփոխությունների շատ հետաքրքիր ուսումնասիրություն: Նա բացատրեց, որ տիեզերքում արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ քրոմոսոմների որոշակի փոփոխություններ կարող են կատարվել։ 

«Այս թեմայի վերաբերյալ ուսումնասիրությունները եւ կանխատեսումները շատ կարեւոր են, քանի որ դեպի Մարս առաքելության դեպքում մարդկային գործոնը կարող է անկանխատեսելի դառնալ, քանի որ գենետիկական գործընթացները փոխվում են, եւ այս ամենը շատ դժվար է կանխատեսել: Ավստրիայում կայացած խորհրդակցության ընթացքում Առաքելյանը վկայակոչեց երկու երկվորյակի դեպքը որպես օրինակ, որոնցից մեկը տիեզերքում էր.  Երկիր վերադառնալուց հետո հայտնաբերվել են գենային փոփոխությունների զգալի տարբերություններ, նրանցից մեկը սկսել է ծերանալ ավելի արագ«, ասաց նա, հավելելով, որ երկարատեւ առաքելություններում,  ինչպիսին դեպի  Մարս թռիչքն է, կարեւոր է այդ ասպեկտների հստակ ընկալումը:

Այս ուսումնասիրության ընթացքում գիտնականները փորձել են պարզել, թե ինչպես մեկուսացումը  եւ բաց տիեզերք դուրս գալու իմիտացիան կարող են ազդել մարդու առողջության վրա, մասնավորապես, քրոմոսոմների ծայրերի  պաշտպանիչ հատվածների վրա, որոնք առանցքային դեր են խաղում բջջային ծերացման եւ ԴՆԹ կայունության պահպանման գործում: Այս ուսումնասիրությանը մասնակցում էին վեց անալոգային տիեզերագնացներ, որոնք գրեթե չորս շաբաթ անցկացրել են մեկուսացման պայմաններում, ձեւացնելով մարսյան ​​առաքելություն:

Հետազոտողները կենտրոնացել են այն բանի վրա, թե որքանով են մեկուսացումը եւ տիեզերք դուրս գալու իմիտացիան ազդում քրոմոսոմների ծայրերի երկարության վրա: Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ մեկուսացման առաջին օրերին դրանք  զգալիորեն կրճատվել են, բայց մեկուսացման ժամանակահատվածի ավարտին վերադարձել են նորմալ չափերի: Այս օրինաչափությունը ենթադրում է, որ նախնական մեկուսացումը կարող է հանգեցնել իմունային ակտիվության ժամանակավոր կորստի, որից հետո տեղի է ունենում վերականգնումը:  Ըստ հետազոտողների, մեկուսացման առաջին օրերին իմունային համակարգը պաշտպանելու միջոցները կարող են օգնել պաշտպանել տիեզերագնացների առողջությունը երկարատեւ առաքելություններում: Ստացված տվյալները կարեւոր են ոչ միայն հասկանալու համար, թե ինչպես է մեկուսացումն ազդում մարդու օրգանիզմի վրա, այլեւ ընդհանրապես ապագա երկարատեւ տիեզերական առաքելությունների դեպքում:

Սմարթ-խոհարարություն կամ ինչով են սնվելու տիեզերագնացները Մարսի վրա

Բացի հիմնական ուսումնասիրություններից, ինչպես արդեն նշվեց, եղել են այնպիսիք, որոնք ինչ-ինչ պատճառներով  չեն մտցվել պաշտոնական ցանկ, բայց ձեռք բերված զարգացումները պակաս հետաքրքրություն չեն առաջացնում:

Ինչպես պատմեց Amadee-24 առաքելության անալոգային տիեզերագնացների  սննդի ու մարզումների պատասխանատու  Հովհաննես Ավակյանը, խոսքը դեպի Մարս ապագա առաքելության մասնակիցների ճաշացանկի մասին է:

 «Առաքելության շրջանակում, ես զբաղվում էի անհատականացված սննդակարգի մշակմամբ եւ անալոգային տիեզերագնացների համար պատշաճ ֆիզիկական ակտիվության որոշմամբ: Մենք մշակել ենք մարզումների ծրագրեր, որոնք թույլ կտան արդյունավետորեն բաշխել  մկանների ծանրաբեռնվածությունը, որպեսզի տիեզերագնացները պատշաճ կերպով պատրաստվեն Մարսի վրա հետազոտություններին: Դիետան մշակելիս մենք հաշվի առանք ոչ միայն անձնական տվյալները, այլեւ ներգրավեցինք արհեստական ​​բանականություն, մարդկային գործոնը նվազագույնի հասցնելու եւ տիեզերագնացների համար առավել ճիշտ սննդակարգ ապահովելու համար: Այս տիեզերագնացների ցուցանիշների հիման վրա ԱԲ- ն ստուգում է մեր հաշվարկների ընթացքում ձեռք բերված տվյալները `անձի կողմից անհատականացված սննդի գլանակների պատրաստման համար բաղադրիչների ճիշտ համամասնությունները կազմելիս», - ասաց նա:

Ավագյանը հավելեց, որ առաքելության շրջանակում մշակվել են ոչ միայն սննդի գլանակներ, այլեւ հատուկ սննդային մածուկներ:

«Այս մածուկները շատ հետաքրքիր են. դրանք խթանում են համային ընկալիչները` օգտագործելով բնական ծագման բուսական նյութեր եւ բթացնում են դրանք: Այսպիսով, մարդը կարող է լիարժեք կուշտ մնալ մինչեւ 8 ժամ», - ասաց նա:

Ապրանքը, ըստ գիտնականի, գնահատվում էր ոչ միայն առաքելության շրջանակներում, այլեւ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության մակարդակով:

 «Մենք մեր արտադրանքը կներկայացնենք Միլանի միջազգային ցուցահանդեսում: Մածուկից բացի ներկայացվելու են սննդարար գլանակները եւ սնկային հիմքով ստեղծված  արհեստական ​​միսը: Այդ սնկերը կարելի է աճեցնել ինչպես տանը, այնպես էլ տիեզերական կայանում: Արհեստական ​​միսը պարունակում է օրգանիզմի համար անհրաժեշտ բոլոր ամինաթթուները եւ սպիտակուցները: Այս ապրանքների ազդեցությունը օրգանիզմի վրա ուսումնասիրվել է երեք տարի: Այժմ մենք նաեւ աշխատում ենք Կոլումբիայի պաշտպանության նախարարության պատվերի վրա՝  իրենց օդաչուների համար անհատականացված սննդային գլանակներ մշակելով:

Հայաստանը կմասնակցի World's Biggest Analog-ին  

Հայաստանը կմասնակցի World's Biggest Analog-ին: Ինչպես հայտնեց Հայկ Ասլանյանը, դեկտեմբերին անցկացված համաժողովի ժամանակ Վեգա աստղադիտարանում Հայկական օդատիեզերական գործակալությունը եւ World's Biggest Analog-ի միջեւ ստորագրվել է փաստաթուղթ:

«Հոկտեմբերին նման հետազոտական ​​12 կենտրոններ միաժամանակ կանցկացնեն Аnalog առաքելություններ 2 շաբաթվա ընթացքում, յուրաքանչյուրն՝ իր երկրից, բայց բոլորը միասին: Բոլորը կանցկացնեն իրենց հետազոտությունները, հետազոտությունները կիրականացվեն Ավստրիական տիեզերական ֆորումի ղեկավարությամբ: Սա մեզ համար հիանալի հնարավորություն է ոչ միայն իրականացնել մեր հետազոտությունները Հայաստանում, այլեւ դրանք ներկայացնել այլ երկրների գիտահետազոտական ​​կենտրոններում », - եզրափակեց նա: