Հայաստանը հայտնվել է տեխնոլոգիական զարգացման մի առանձնահատուկ կետում, երբ երկրի առջև բացվում է մի հնարավորություն, որը բաժին է հասնում մեկ սերնդում մեկ անգամ կամ նույնիսկ մեկ դարում մեկ անգամ։ Այս մասին հայտարարել է NVIDIA-ի փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանը՝ խոսելով արհեստական բանականության դարաշրջանում երկրի հեռանկարների մասին։

Տեխնոլոգիական համակարգ, որի պահանջարկն աճում է 

Նրա խոսքով՝ աշխարհը հիմա փոխվում է նոր տեխնոլոգիայի ազդեցության ներքո, որը աստիճանաբար դառնում է յուրաքանչյուր ճյուղի, ընկերության, երկրի և առանձին մարդու կյանքի հիմքը։ Խոսքը արհեստական բանականության մասին է՝ տեխնոլոգիայի, որը, ինչպես արտահայտվել է Լեբարեդյանը, թույլ է տալիս էլեկտրոններն ու էլեկտրականությունը վերածել ինտելեկտի։

«ԱԲ-ն արդեն մի քանի տարի հասանելի է լայն հանրությանը, մասնավորապես ChatGPT-ի ի հայտ գալուց հետո։ Սակայն միայն հիմա է ակնհայտ դառնում, թե որքան լուրջ տնտեսական հետևանքներ ունի այս տեխնոլոգիան. արհեստական բանականությունը սկսում է կատարել իրական արդյունավետ աշխատանք և ստեղծել տնտեսական արժեք», — նշել է նա։

Սա, իր հերթին, առաջացնում է ԱԲ-ի արտադրության հսկայական պահանջարկ։ Ամբողջ աշխարհում ի հայտ են գալիս այսպես կոչված արհեստական բանականության գործարաններ, սակայն նույնիսկ դրանք առայժմ բավարար չեն։ Եվ, Լեբարեդյանի կարծիքով, սխալ է ԱԲ-ն ընկալել միայն որպես չաթ-բոտ, որը գործում է վեբ-էջում։

Ինքը՝ արհեստական բանականության հետևում, կանգնած է մի ամբողջ տեխնոլոգիական համակարգ, որը բաղկացած է մի քանի մակարդակներից։

Էներգիայից մինչև հավելվածներ

Այս համակարգի առաջին և հիմնարար մակարդակը Լեբարեդյանը համարում է էներգիան։ Առանց դրա ԱԲ-ի արտադրությունն անհնար է, ընդ որում՝ հասանելի ինտելեկտի ծավալն ուղղակիորեն սահմանափակված է այն էներգիայի քանակով, որը երկիրը կարող է արտադրել։ Հենց այդ պատճառով, նրա կարծիքով, Հայաստանի համար գլխավոր խնդիրներից մեկը պետք է դառնա էներգիայի արտադրության ավելացումը։ 

«Ինտելեկտի առավելագույն ծավալը, որը դուք կարող եք արտադրել, սահմանափակված է նրանով, թե որքան էներգիա ունեք», — նշել է նա։ 

Հաջորդ մակարդակը չիպերն են։ Հենց դրանք, նրա խոսքով, թույլ են տալիս էլեկտրականությունը վերածել հաշվարկների և ինտելեկտի։ Եվ այստեղ Լեբարեդյանը Հայաստանի համար տեսնում է մի առավելություն, որը զգալիորեն գերազանցում է երկրի չափերը։ Մոտ երեք միլիոն բնակչություն ունենալով՝ Հայաստանը, նրա գնահատմամբ, չիպերի մշակման ոլորտում անհամաչափ լայն ներկայացվածություն ունի։ Երկրում արդեն գործում են այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են NVIDIA-ն, Synopsys-ը, Siemens-ը և Cadence-ը։ Բացի այդ, այստեղ ներկա են չիպերի նախագծմամբ զբաղվող ընկերություններ, ներառյալ AMD-ն, Broadcom-ը և Cisco-ն։

Հաջորդ մակարդակը ենթակառուցվածքն է։ Այն անհրաժեշտ է, որպեսզի չիպերը վերցվեն և դրանց հիման վրա ստեղծվի հաշվարկային ենթակառուցվածք, որն ի վիճակի կլինի մեծ մասշտաբներով արտադրել ԱԲ։ Լեբարեդյանի խոսքով՝ այստեղ էլ Հայաստանում արդեն ձևավորվում է նշանակալի բազա։ Որպես օրինակ նա նշել է Firebird և Elevate նախագծերը՝ հավելելով, որ լսում է նաև այլ նմանատիպ նախագծերի մասին։

Սակայն ամբողջ շղթայի վերջնական մակարդակը դառնում են հավելվածները. հենց դրանք են տեխնոլոգիական ներուժը վերածում կոնկրետ օգտակար արդյունքի։ Եվ այստեղ, Լեբարեդյանի կարծիքով, Հայաստանը նույնպես ունի լուրջ հիմք։ Երկրի ներուժը հավելվածների մշակման ոլորտում ձևավորվել է վերջին 20 տարիների ընթացքում, այդ թվում՝ DigiTec-ի զարգացման հետ մեկտեղ, որը այս տարի նշում է իր 21-ամյակը։

Այսպիսով, նրա կարծիքով, Հայաստանը արդեն ունի նախադրյալներ նոր տեխնոլոգիական հեղափոխության բոլոր հինգ մակարդակներին մասնակցելու համար՝ էներգիայից և չիպերից մինչև ենթակառուցվածքներ, մոդելներ և հավելվածներ։

Մենք չենք կարող դա անել միայնակ

Սակայն առանձին տարրերի առկայությունը դեռ չի նշանակում, որ Հայաստանը ինքնաբերաբար կկարողանա օգտվել բացված հնարավորությունից։ Լեբարեդյանը տեղի ունեցող փոփոխությունների գլխավոր սահմանափակումը համարում է դրանց մասշտաբը։ 

«Մենք չենք կարող դա անել միայնակ», — ընդգծել է նա՝ հավելելով, որ խնդրի մասշտաբը չափազանց մեծ է ցանկացած առանձին երկրի կամ ընկերության համար։

Նրա գնահատմամբ՝ Հայաստանում ներկայիս պայմանները թույլ են տալիս սկսել կապեր կառուցել հարևան երկրների հետ և ստեղծել ավելի լայն էկոհամակարգ ու գործընկերություններ։ Այսպիսով, խոսքն արդեն ոչ միայն երկրի ներսում հայկական տեխնոլոգիական հատվածի զարգացման մասին է։ Լեբարեդյանը խոսում է մի համակարգ ձևավորելու հնարավորության մասին, որը զգալիորեն ավելի մեծ կլինի, քան մեկ պետության կամ առանձին ընկերության հնարավորությունները։