Աստղագետները, օգտագործելով James Webb տիեզերական աստղադիտակը, բացահայտել են «Վարդագույն մոլորակ» անվամբ հայտնի GJ504b էկզոմոլորակի մթնոլորտի արտասովոր քիմիական կազմը։ Պարզվել է, որ դրա ամպերում առկա են աղեր, իսկ ինքնին մթնոլորտը զգալիորեն տարբերվում է այն ամենից, ինչ գիտնականները տեսել են նախկինում։

Ինչ է իրենից ներկայացնում GJ504b-ն

GJ504b մոլորակը (կամ մոլորակային ուղեկիցը) հայտնաբերվել է 2013 թվականին։ Այն պտտվում է Արեգակին նմանվող աստղի շուրջը՝ Երկրից մոտ 57 լուսատարի հեռավորության վրա։ Օբյեկտի զանգվածը մոտ 25 անգամ գերազանցում է Յուպիտերի զանգվածը։ Մոտ 290 °C (550 °F) ջերմաստիճանի և բնորոշ վարդագույն երանգի պատճառով այն հաճախ անվանում են «Վարդագույն մոլորակ»։

JWST-ի անսպասելի գտածոն

JWST սարքի օգնությամբ արված նոր դիտարկումները թույլ են տվել ստանալ մթնոլորտի մանրամասն սպեկտրը։ Հյուսիսարևմտյան համալսարանի (ԱՄՆ) գիտնական Անիշ Բաբուրաժի ղեկավարությամբ հետազոտողները դրանում հայտնաբերել են ջրային գոլորշի, ածխաթթու գազ, մեթան և ամոնիակ։ Սակայն մթնոլորտի մոդելները չէին համընկնում, քանի դեռ հետազոտողները հաշվի չէին առել մթնոլորտի խորքում աղի ամպերի առկայությունը։

«Երբ մենք հաշվի առանք աղի ամպերը, դա ճնշեց մթնոլորտի ավելի խորը շերտերում թաքնված մոլեկուլների ազդանշանները։ Այդ ժամանակ արդյունքները դարձան ֆիզիկապես հնարավոր։ Սա առաջին դեպքն է, երբ աղի ամպերը կրիտիկականորեն կարևոր են պարզվել օբյեկտի սպեկտրը բացատրելու համար»,- նշել է Բաբուրաժը։

Օբյեկտի տարիքը և բնույթը

Ըստ գնահատականների՝ GJ504b-ն ունի 2,5-ից մինչև 4 միլիարդ տարվա տարիք։ Ինչպես գազային հսկաները, նման օբյեկտները ծնվում են շատ տաք և աստիճանաբար սառչում են։ Ընդ որում, «Վարդագույն մոլորակը» զգալիորեն ավելի հարուստ է գտնվել ծանր տարրերով (մետաղներով), քան ակնկալվում էր։ Սա դեռևս թույլ չի տալիս ճշգրիտ որոշել՝ այն գազային հսկա՞ է, թե՞ գորշ թզուկ («ձախողված աստղ»)։

Բացահայտման նշանակությունը

JWST-ի դիտարկումները ցույց են տվել, որ նույնիսկ «տաք Յուպիտերների» շարքում GJ504b-ն առանձնանում է իր ծայրահեղությամբ։ Նոր տվյալներն օգնում են ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են ձևավորվում և էվոլյուցիայի ենթարկվում նման օբյեկտների մթնոլորտները, ինչպես նաև ընդլայնում են պատկերացումները սառը էկզոմոլորակների վրա հնարավոր պայմանների մասին։

Կարճ ասած

James Webb աստղադիտակը GJ504b («Վարդագույն մոլորակ») էկզոմոլորակի մթնոլորտում հայտնաբերել է աղերի ամպեր, որոնք նախկինում չէին դիտարկվել։ Սա օգնել է բացատրել օբյեկտի արտասովոր սպեկտրը։ Մոլորակի ջերմաստիճանը մոտ 290 °C է, իսկ տարիքը՝ 2,5–4 միլիարդ տարի։ Բացահայտումն ընդգծում է GJ504b-ի եզակիությունը և ցույց տալիս, թե որքան բարդ կարող են լինել Արեգակնային համակարգից դուրս գտնվող գազային հսկաների մթնոլորտները։ Հետազոտությունը հրապարակվել է The Astronomical Journal ամսագրում։