Ինժեներներն ավելի ու ավելի ակտիվորեն են դիմում բիոմիմիկրիային՝ բնական լուծումների պատճենմանը՝ մարսյան նոր ռոբոտներ ստեղծելիս: «New Mexico Tech»-ի հետազոտողների խումբն առաջարկել է արտասովոր համակարգ Մարսի լավային խողովակների՝ հսկայական ստորգետնյա թունելների ուսումնասիրման համար, որոնք կարող են բանալի դառնալ մոլորակի երկրաբանական անցյալը հասկանալու համար և պոտենցիալ ապաստարան հանդիսանալ ապագա գաղութարարների համար:

Ինչու՞ են լավային խողովակներն այդքան կարևոր

Միլիոնավոր տարիներ առաջ Մարսի վրա ակտիվորեն ժայթքում էին հրաբուխներ՝ իրենցից հետո թողնելով Արեգակնային համակարգի ամենամեծ լավային խողովակների ցանցը: Դրանցից մի քանիսի լայնությունը հասնում է ավելի քան 250 մետրի, և ձգվում են հարյուրավոր կիլոմետրեր: Այս թունելները պաշտպանված են ճառագայթումից, ջերմաստիճանի կտրուկ տատանումներից և երկնաքարերից, ուստի գիտնականները դրանք դիտարկում են որպես հեռանկարային վայրեր ապագա բազաների համար:

Սակայն սովորական մարսագնացները, ինչպիսիք են «Perseverance»-ը և «Curiosity»-ն, չափազանց մեծ են ներս թափանցելու համար: «Դրանք դպրոցական ավտոբուսի չափսեր ունեն, ուստի չեն կարող այնտեղ հայտնվել»,— բացատրում է Նյու Մեքսիկոյի տեխնոլոգիական ինստիտուտի դոցենտ Մոստաֆա Հասանալիանը:

«Գլորվող» ռոբոտի և «խատուտիկային» դրոնների հայեցակարգը

Հասանալիանը և նրա թիմը մշակել են բնությամբ ներշնչված համակարգ: Հիմնական ռոբոտը պատրաստված է էշակուտճի (pillbug/мокрица)՝ այն միջատի տեսքով, որը վտանգի դեպքում կծկվում է գնդակի պես: Այս «roly-poly robot»-ը պետք է նետվի լավային խողովակի առաստաղի անցքից և պարաշյուտով իջնի հատակին:

Հիմնական ռոբոտի ներսում կգտնվեն հազարավոր փոքրիկ «խատուտիկային» դրոններ: Վայրէջքից հետո մեծ ռոբոտը դրանք բաց կթողնի թունելում: Մարսյան ուժեղ քամիների շնորհիվ (մինչև 97 կմ/ժ) մանրակերտ դրոնները կցրվեն զգալի հեռավորությունների վրա՝ միաժամանակ քարտեզագրելով քարանձավների համակարգը:

Ինչպե՞ս են աշխատում «խատուտիկները»

Դրոնները նախագծված են խատուտիկի սերմերի սկզբունքով: Դրանք թեթև են, սպիտակ գույնի (արևի լույսն արտացոլելու և զով մնալու համար) և հագեցած են ճկուն պոլիմերով, որն էլեկտրաէներգիա է գեներացնում պիեզոէֆեկտի հաշվին: Սա թույլ է տալիս դրանց աշխատել առանց արևային վահանակների՝ կատարյալ մթության պայմաններում:

Եթե քամին բավարար չլինի, ռոբոտն ունի հզոր օդափոխիչ՝ դրոններն արձակելու համար: Հավաքված տվյալները՝ ջերմաստիճանը, խոնավությունը, թունելների կառուցվածքը, կփոխանցվեն ռադիոկապի միջոցով:

Այլ հետազոտություններ և NASA-ի պլանները

Հասանալիանի հայեցակարգը միակը չէ: Եվրոպացի գիտնականները 2023 թվականից ռոբոտներ են փորձարկում Լանսարոտե կղզու (Իսպանիա) լավային խողովակներում՝ պատրաստվելով մարսյան ապագա առաքելություններին: NASA-ն նույնպես մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերում Թարսիսի բարձրավանդակի Arsia Mons տարածաշրջանի նկատմամբ, որտեղ հայտնաբերվել են բազմաթիվ «պատուհաններ»՝ փլուզումներ լավային խողովակների առաստաղին:

Ջերմային չափումները ցույց են տալիս, որ խողովակների ներսում ջերմաստիճանն ավելի կայուն է, ինչը մեծացնում է հնագույն կյանքի հնարավոր հետքերի պահպանման կամ մարդկանց բնակության համար պիտանելիության շանսերը:

Կարճ ասած

New Mexico Tech-ի գիտնականներն առաջարկել են նորարարական համակարգ մարսյան լավային խողովակների հետազոտման համար. «գլորվող» ռոբոտ-«էշակուտիճ», որը քարանձավներ է հասցնում հազարավոր փոքրիկ «խատուտիկային» դրոններ: Դրոնները, ներշնչված խատուտիկի սերմերով, կտարածվեն քամու միջոցով, կքարտեզագրեն ստորգետնյա թունելները և տվյալներ կհավաքեն ներսի պայմանների մասին: Այս տեխնոլոգիան կարող է բանալի դառնալ Մարսի լավային խողովակների հսկայական ցանցի ուսումնասիրման և ապագա մարդկային բազաների վայրերի ընտրության համար: