«Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակը HATS-6 b էկզոմոլորակի մթնոլորտում հայտնաբերել է ջուր, մեթան և ամոնիակ, սակայն գլխավոր բացահայտումը կապված էր ոչ թե դրա քիմիական կազմի հետ։ Մոտավորապես Յուպիտերի չափի այս գազային հսկան պարզվել է զգալիորեն ավելի սառը, քան կանխատեսում էին հաշվարկները, թեև այն իր աստղի շուրջ պտտվում է ընդամենը երեք օրում։

HATS-6 b-ն գտնվում է Երկրից մոտ 500 լուսային տարի հեռավորության վրա և պտտվում է փոքր կարմիր թզուկի շուրջ։ Այսքան մեծ մոլորակի գոյությունը համեմատաբար փոքր աստղի կողքին արդեն իսկ խնդիր է ստեղծում մոլորակների ձևավորման գոյություն ունեցող մոդելների համար։ Մերիլենդի համալսարանի աստղագետների հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Phys.org-ում։

Յուպիտեր՝ փոքր աստղի կողքին

HATS-6 b-ն չափերով համադրելի է Յուպիտերի հետ, սակայն դրա միջավայրը բոլորովին այլ է։ Մայր աստղը կարմիր թզուկ է, որը զգալիորեն փոքր և սառն է Արեգակից։

Մոլորակների ձևավորման տարածված մոդելների համաձայն՝ նման աստղերը պետք է բավարար նյութ չունենան խոշոր գազային հսկաներ ձևավորելու համար։ Այդ պատճառով կարմիր թզուկի շուրջ Յուպիտերի չափի մոլորակի հայտնվելն ինքնին արդեն անսովոր է համարվում։

Միևնույն ժամանակ HATS-6 b-ն շատ մոտ է գտնվում իր աստղին։ Այն ամբողջական պտույտը կատարում է մոտ երեք երկրային օրում, ուստի նրանից ակնկալում էին բավական բարձր ջերմաստիճան։

Սակայն «Ջեյմս Ուեբի» դիտարկումները բոլորովին այլ պատկեր ցույց տվեցին։

Մոլորակը սպասվածից ավելի քան երեք անգամ սառն է եղել

Հետազոտողները կիրառել են տրանզիտային սպեկտրոսկոպիա՝ մեթոդ, որը թույլ է տալիս ուսումնասիրել մոլորակի մթնոլորտը՝ ըստ այն բանի, թե ինչպես է այն փոխում իր միջով անցնող աստղալույսը։

Այսպես գիտնականները HATS-6 b-ի մթնոլորտում հայտնաբերել են ջուր, մեթան և ամոնիակ։ Բայց միաժամանակ պարզվել է, որ մթնոլորտի վերին շերտերի ջերմաստիճանը մոտ 120 աստիճան Ցելսիուս է։

Նախնական հաշվարկները տալիս էին մոտ 425 աստիճան արժեք։

Հնարավոր բացատրություններից մեկը կապված է հենց մոլորակի մթնոլորտի հետ։ Աստղագետները ենթադրում են, որ HATS-6 b-ն կարող է շրջապատված լինել ամպերի և մշուշի խիտ շերտով, որը աստղալույսի զգալի մասը հետ է արտացոլում տիեզերք։ Նման մեխանիզմ, օրինակ, գործում է Վեներայի մթնոլորտում։

Արդյունքում մոլորակը ստանում է ավելի քիչ էներգիա, քան ենթադրվում էր, և դրա մթնոլորտը մնում է հաշվարկված արժեքից զգալիորեն ավելի սառը։

«Անհնար» մոլորակը ստուգում է ձևավորման մոդելները

HATS-6 b-ի անսովորությունը միանգամից մի քանի հատկանիշների մեջ է։ Կարմիր թզուկի համար դրա չափերը չափազանց մեծ են թվում, իսկ ջերմաստիճանը՝ անսպասելիորեն ցածր՝ հաշվի առնելով աստղին մոտ լինելը։

«Այս փոքր աստղերը բավարար նյութ կամ ժամանակ չունեն Յուպիտերի կամ Սատուրնի չափի մոլորակներ ստեղծելու համար։ Այն փաստը, որ HATS-6 b-ն ընդհանրապես կարող է գոյություն ունենալ, շատ հետաքրքիր է, քանի որ ըստ մեր գիտելիքների դա անհնար է», — նշել է հետազոտության գլխավոր հեղինակ Ջանինա Գուսման Կալիոկան։

Ուստի մոլորակը հետաքրքիր է ոչ միայն որպես հազվագյուտ օբյեկտ, այլև որպես հնարավորություն ստուգելու գոյություն ունեցող պատկերացումները այն մասին, թե ինչպես են առաջանում գազային հսկաները։

Ավելի քան 6000 հայտնի էկզոմոլորակներից միայն մոտ 40-ն են պատկանում խոշոր գազային հսկաներին, որոնք պտտվում են կարմիր թզուկների շուրջ։ HATS-6 b-ն դարձել է այն յոթ մոլորակներից մեկը, որոնք հետազոտողները դիտարկում են հատուկ ծրագրի շրջանակում՝ նման անսովոր աշխարհները ավելի սովորական գազային հսկաների հետ համեմատելու համար։

Սառը մթնոլորտը կարող է փոխել տվյալների մեկնաբանությունը

Բացահայտումն ունի նշանակություն նաև էկզոմոլորակների ուսումնասիրման մեթոդների համար։ Մթնոլորտի ջերմաստիճանը այն պարամետրերից մեկն է, որն օգտագործվում է դրա քիմիական կազմը մեկնաբանելիս։

Եթե մոլորակի իրական պայմանները էապես տարբերվում են նախնական հաշվարկներից, դա կարող է ազդել նաև այն բանի վրա, թե ինչպես են գիտնականները մեկնաբանում սպեկտրոսկոպիական տվյալները։

Այս իմաստով HATS-6 b-ն դառնում է յուրատեսակ փորձաքար մոդելների համար։ «Ջեյմս Ուեբը» ոչ միայն մի քանի մոլեկուլ է հայտնաբերել հեռավոր գազային հսկայի մթնոլորտում, այլև ցույց է տվել, որ նույնիսկ որոշ էկզոմոլորակների հիմնական բնութագրերը կարող են չլինել այնպիսին, ինչպիսին ակնկալում էին գիտնականները։

Եվ որքան ավելի շատ նման անսովոր աշխարհներ հաջողվի ուսումնասիրել, այնքան ավելի ճշգրիտ աստղագետները կկարողանան հասկանալ, թե ինչ գործընթացներ են ձևավորում մոլորակները մեր գալակտիկայում ամենատարածված աստղերի մոտ։