Ճապոնիայում հայտնաբերվել է անսովոր հսկայական վիրուս, որի վարքագիծը տիրոջ բջջի ներսում զարմանալիորեն հիշեցնում է բջջային կորիզի աշխատանքը: Այս հայտնագործությունը պաշտպանում է ժամանակակից կենսաբանության ամենագրավիչ վարկածներից մեկը, ըստ որի՝ վիրուսները կարող էին առանցքային դեր խաղալ էուկարիոտիկ բջիջների և բազմաբջիջ կյանքի առաջացման գործում: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Journal of Virology ամսագրում:

Ուշիկուվիրուս. նոր խաղացող հսկաների շարքում

Վիրուսը, որն անվանվել է ուշիկուվիրուս (հայտնաբերման վայրի՝ Տոկիոյի մոտակայքում գտնվող Ուշիկու քաղաքի պատվին), գտել են քաղցրահամ ջրամբարում: Այն վարակում է ամեոբաներին և պատկանում է հսկա վիրուսների խմբին. սրանք օբյեկտներ են, որոնք իրենց չափսերով և կառուցվածքի բարդությամբ համադրելի են բակտերիաների հետ: Նման վիրուսներն ունեն հսկայական գենոմ և ընդունակ են տիրոջ բջջի ներսում ստեղծել սեփական կառուցվածքները՝ բազմանալու համար:

Վարակման ժամանակ ուշիկուվիրուսը քայքայում է ամեոբայի կորիզային թաղանթը և ձևավորում այսպես կոչված «վիրուսային ֆաբրիկա»՝ մի մեկուսացված տարածք, որտեղ տեղի է ունենում վիրուսային ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիան և նոր մասնիկների հավաքումը: Իր ձևով, կառուցվածքով և գործառույթներով այս ֆաբրիկան ապշեցուցիչ կերպով նման է իսկական բջջային կորիզին:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր էվոլյուցիայի համար

Բջջային կորիզը էուկարիոտների (որոնց թվին են պատկանում բոլոր բույսերը, կենդանիները, սնկերը և մարդը) գլխավոր առանձնահատկություններից մեկն է: Պրոկարիոտների (բակտերիաներ և արխեաներ) մոտ կորիզային ապարատ չկա. նրանց ԴՆԹ-ն պարզապես լողում է ցիտոպլազմայում: Կորիզի հայտնվելը համարվում է կյանքի պատմության ամենանշանակալի իրադարձություններից մեկը, սակայն դրա առաջացման մեխանիզմը մինչ օրս հանելուկ է մնում:

Առաջատար վարկածներից մեկը էուկարիոգենեզի վիրուսային տեսությունն է: Ըստ դրա՝ հնագույն խոշոր ԴՆԹ-վիրուսը մի ժամանակ ներթափանցել է էուկարիոտների նախնի հանդիսացող բջջի մեջ, չի ոչնչացրել այն ամբողջությամբ, այլ ժամանակի ընթացքում դարձել է մշտական կառուցվածք: Այս «վիրուսային հյուրը» իր վրա է վերցրել գենետիկական նյութի պահպանումն ու պաշտպանությունը՝ աստիճանաբար վերածվելով կորիզի:

Ուշիկուվիրուսը նոր փաստարկներ է տալիս հօգուտ այս գաղափարի: Նրա ունակությունը՝ քայքայելու տիրոջ կորիզը և ստեղծելու սեփական «ֆաբրիկան», ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող էր տեղի ունենալ նմանատիպ անցումը:

Հայտնագործության հեռանկարները

Նման գտածոները օգնում են վերականգնել բարդ բջիջների էվոլյուցիայի վաղ փուլերը: Հսկա վիրուսները ավելի ու ավելի հաճախ են դառնում այն բանալին, որով բացատրվում է, թե ինչպես են պարզ պրոկարիոտիկ բջիջներից առաջացել էուկարիոտները: Սա ևս մեկ վառ օրինակ է այն բանի, թե որքան բազմազան ու բարդ կարող են լինել վիրուսները և ինչ վճռորոշ դեր կարող էին խաղալ Երկրի վրա կյանքի պատմության մեջ:

Կարճ ասած

Ճապոնիայում հայտնաբերվել է հսկայական ուշիկուվիրուս, որն ամեոբաներին վարակելիս ստեղծում է իսկական բջջային կորիզին ապշեցուցիչ նմանությամբ «վիրուսային ֆաբրիկա»: Սա պաշտպանում է այն վարկածը, որ էուկարիոտիկ կորիզը կարող է ունենալ վիրուսային ծագում: Գիտնականները կարծում են, որ նման վիրուսները կարող էին որոշիչ դեր խաղալ բարդ բազմաբջիջ կյանքի էվոլյուցիայի հարցում: