Մերկուրին ավանդաբար համարվում էր երկրաբանորեն ամբողջությամբ «մեռած» մոլորակ. նրա մակերևույթը չոր է, ծածկված խառնարաններով և գրեթե անփոփոխ է մնացել միլիարդավոր տարիների ընթացքում: Սակայն նոր հետազոտությունը կասկածի տակ է դնում այս պատկերացումը: Գիտնականները հայտնաբերել են ապացույցներ, որ մոլորակը մինչ օրս կորցնում է ցնդող նյութեր և, հնարավոր է, շարունակում է ներքին ակտիվությունը: Աշխատանքը հրապարակվել է Nature Communications Earth & Environment ամսագրում:

«Լանջային շերտագծերի» համակարգված վերլուծություն

Հետազոտությունը գլխավորել են Բեռնի համալսարանի Տիեզերական և բնակելի միջավայրի կենտրոնի դոկտոր Վալենտին Բիկելը և Պադուայի աստղադիտարանի գործընկերները: Առաջին անգամ նրանք իրականացրել են այսպես կոչված «լանջային շերտագծերի» (slope streaks) լիարժեք վերլուծություն. դրանք լուսավոր ձգված հետքեր են խառնարանների և բարձունքների լանջերին:

Դրա համար թիմը կիրառել է մեքենայական ուսուցման մեթոդներ NASA-ի MESSENGER զոնդի կողմից 2011-2015 թվականներին ստացված գրեթե 100 հազար բարձրորակ լուսանկարների վրա: Արդյունքում ստեղծվել է այս կառուցվածքների առաջին ամբողջական «մարդահամարը». գիտնականները հայտնաբերել են մոտ 400 պայծառ շերտագիծ և մանրամասն նկարագրել դրանց ձևը, չափերն ու բաշխվածությունը:

Ի՞նչ են նշանակում այս շերտագծերը

Շերտագծերի մեծ մասը կենտրոնացված է համեմատաբար երիտասարդ հարվածային խառնարանների՝ Արեգակով լուսավորված լանջերին: Ըստ հեղինակների՝ այս կառուցվածքները առաջանում են գազազրկման (degassing) հետևանքով՝ մոլորակի ընդերքից ցնդող նյութերի (ծծումբ և այլ թեթև տարրեր) դուրս գալու պատճառով:

Հարվածային խառնարանները ստեղծում են ճաքեր, որոնցով այդ նյութերը բարձրանում են դեպի մակերևույթ: Արեգակնային տաքացումն ուժեղացնում է գործընթացը՝ առաջացնելով գոլորշիացում և լուսավոր հետքեր: «Մեր արդյունքները մատնանշում են, որ Մերկուրին նաև այսօր շարունակում է ցնդող նյութեր կորցնել տիեզերքում: Սա լիովին փոխում է պատկերացումը նրա՝ որպես ամբողջությամբ «մեռած» մոլորակի մասին»,- նշել է Բիկելը:

Նշանակությունը մոլորակի էվոլյուցիայի համար

Ցնդող նյութերի կորուստը կարևոր գործոն է երկրային խմբի մոլորակների զարգացման համար: Բացի այդ, գազազրկումը կարող է կապված լինել մնացորդային ներքին ակտիվության հետ. թեև Մերկուրին վաղուց սառել է, առանձին գործընթացներ կեղևում և մանտիայում դեռևս ընթանում են:

Այս եզրակացությունները հաստատելուն կօգնեն BepiColombo առաքելության (ԵՏԳ և JAXA համատեղ նախագիծ) տվյալները, որոնք ավելի բարձր որակի պատկերներ կփոխանցեն արդեն սկսած 2026 թվականից:

Կարճ ասած

Գիտնականները վերլուծել են MESSENGER-ի մոտ 100 հազար լուսանկար և առաջին անգամ կազմել են Մերկուրիի վրայի «լանջային շերտագծերի» քարտեզը: Այս լուսավոր հետքերն առաջանում են մոլորակի ընդերքից ծծմբի և այլ տարրերի դուրս գալու հետևանքով, ինչը շարունակվում է նաև այսօր: Սա հերքում է այն թեզը, թե Մերկուրին երկրաբանորեն «մեռած» է: