Նախընտրելի
2026 թվականի հունվարի 15-ին, ԱՄՆ արևելյան ժամանակով ժամը 03:41-ին (Գրինվիչի ժամանակով 10:41-ին), Սան Դիեգոյի ափերի մոտ՝ Խաղաղ օվկիանոսում, հաջողությամբ վայրէջք է կատարել SpaceX Crew Dragon տիեզերանավը՝ Crew-11 առաքելության անձնակազմով։ Սա դարձավ Միջազգային տիեզերական կայանի (ՄՏԿ) պատմության մեջ առաջին բժշկական տարհանումը. չորս տիեզերագնացներ Երկիր վերադարձան նախատեսված ժամկետից գրեթե մեկ ամիս շուտ։
Առաքելության համառոտ պատմությունը
Crew-11-ի կազմը՝ NASA-ի տիեզերագնացներ Մայք Ֆինկեն և Զենա Քարդմանը, ճապոնացի Կիմիյա Յուին և ռուսաստանցի Օլեգ Պլատոնովը, դեպի ՄՏԿ մեկնարկել էին 2025 թվականի օգոստոսի 1-ին։ Նախատեսվում էր, որ նրանք կայանում կանցկացնեն մոտ վեց ամիս։ Սակայն հունվարի 7-ին NASA-ն հայտարարեց Ֆինկեի և Քարդմանի բաց տիեզերք դուրս գալու չեղարկման մասին՝ անձնակազմի անդամներից մեկի «բժշկական խնդրի» պատճառով։ Հաջորդ օրը գործակալությունը հայտնեց առաքելության վաղաժամկետ ավարտի մասին։
«Սա վթարային վայրէջք չէ, թեև մենք միշտ պահպանում ենք նման հնարավորությունը և պարբերաբար մարզվում ենք», — հունվարի 8-ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ ընդգծել է NASA-ի ադմինիստրատոր Ջարեդ Այզեկմանը։ Նա հավելել է, որ ՄՏԿ-ում չկա անհրաժեշտ սարքավորում լիարժեք ախտորոշման և բուժման համար։
NASA-ն չի հայտնում տիեզերագնացի անունը և ախտորոշման մանրամասները՝ հղում անելով գաղտնիությանը։ Բժշկական գծով գլխավոր սպա Ջեյմս Պոլկը հստակեցրել է. «Սա գործառնական խնդիր չէ կամ աշխատանքի ընթացքում ստացված վնասվածք։ Սա հիմնականում բժշկական խնդիր է՝ միկրոգրավիտացիայի բարդ պայմաններում, որտեղ ախտորոշման սարքավորումների հավաքածուն սահմանափակ է»։
Առաջին բժշկական տարհանումը 25 տարվա ընթացքում
ՄՏԿ-ն անընդմեջ բնակեցված է 2000 թվականի նոյեմբերից։ Քառորդ դարի ընթացքում սա առաջին դեպքն է, երբ առաքելությունն ընդհատվում է տիեզերագնացի առողջական վիճակի պատճառով։ Պոլկը նշել է, որ վիճակագրական մոդելները կանխատեսում էին նման միջադեպեր մոտավորապես երեք տարին մեկ անգամ։
Crew-11-ն ուղեծրում անցկացրել է 167 օր, որից 165-ը՝ կայանում։ Քարդմանի և Պլատոնովի համար սա առաջին թռիչքն էր, Յուիի համար՝ երկրորդը, իսկ Ֆինկեի համար՝ չորրորդը։ Ֆինկեի տիեզերքում գտնվելու ընդհանուր ժամանակն այժմ կազմում է 549 օր, իսկ Յուիինը՝ 309 օր։
«Կմախքային» անձնակազմը կայանում
Crew-11-ի մեկնումից հետո ՄՏԿ-ում մնացել է ընդամենը երեք մարդ՝ NASA-ի տիեզերագնաց Քրիստոֆեր Ուիլյամսը և ռուս տիեզերագնացներ Սերգեյ Կուդ-Սվերչկովն ու Սերգեյ Միկաևը։ Ուիլյամսը ժամանակավորապես դարձել է ԱՄՆ միակ ներկայացուցիչը կայանի ամերիկյան հատվածում։
NASA-ի ադմինիստրատորի տեղակալ Ամիտ Կշատրիան հավաստիացրել է, որ իրավիճակը վերահսկելի է. «Քրիսը վերապատրաստված է կայանում բոլոր առաջադրանքները կատարելու համար։ Բացի այդ, գործողությունները հիմնականում կառավարվում են Երկրից. հազարավոր մասնագետներ կօգնեն անձնակազմին»։
Crew-12 առաքելությունը, որը պետք է փոխարինի Crew-11-ին, նախատեսվում է գործարկել փետրվարի կեսերին, թեև NASA-ն դիտարկում է մեկնարկն ավելի շուտ իրականացնելու հնարավորությունը։ «Կմախքային» (կրճատված) կազմով աշխատանքի ճշգրիտ տևողությունը դեռ հայտնի չէ, հավանաբար այն կտևի մոտ մեկ ամիս։
Կարճ ասած
2026 թվականի հունվարի 15-ին Crew-11-ը վերադարձավ Երկիր. սա ՄՏԿ-ի պատմության մեջ առաջին բժշկական տարհանումն է։ Պատճառը տիեզերագնացներից մեկի առողջական խնդիրն է, որը պահանջում է ախտորոշում Երկրի վրա։ Առաքելությունը տևեց 167 օր՝ նախատեսված վեց ամսվա փոխարեն։ Կայանում մնացել է երեք մարդ։ NASA-ն ընդգծում է, որ իրավիճակը կայուն է, իսկ անձնակազմը կկատարի իր առջև դրված խնդիրները։ Սա աննախադեպ, բայց սպասելի դեպք է կայանի 25-ամյա աշխատանքի ընթացքում։
