Մարսը, որը տասն անգամ թեթև է Երկրից և երկու անգամ փոքր է տրամագծով, շատ ավելի ուժեղ ազդեցություն է թողնում մեր մոլորակի կլիմայի վրա, քան նախկինում կարծում էին: Ռիվերսայդի Կալիֆոռնիայի համալսարանի գիտնականների խումբը՝ Սթիվեն Քեյնի գլխավորությամբ, համակարգչային մոդելավորման միջոցով ապացուցել է, որ Կարմիր մոլորակի ձգողականությունն ուղղակիորեն մասնակցում է երկարաժամկետ կլիմայական ցիկլերի ձևավորմանը, ներառյալ սառցե դարաշրջանները։ Հետազոտությունը հրապարակվել է PASP ամսագրում:

Միլանկովիչի ցիկլերը և Մարսի դերը

Երկրի կլիման միլիոնավոր տարիների ընթացքում որոշվում է Միլանկովիչի ցիկլերով՝ ուղեծրի պարամետրերի և առանցքի թեքության փոփոխություններով, որոնք ազդում են մոլորակի մակերեսին արևի լույսի բաշխման վրա: Այս փոփոխությունները սկսում և ավարտում են սառցե դարաշրջանները։

Գլխավոր ցիկլերից մեկը տևում է մոտ 430 հազար տարի և կապված է Երկրի ուղեծրի ձևի փոփոխության հետ (էքսցենտրիսիտետ)։ Այն ձևավորվում է հիմնականում Վեներայի և Յուպիտերի ձգողական ազդեցությամբ։

Սակայն երկու այլ կարևոր ցիկլեր՝ 100 հազար տարի և 2,3 միլիոն տարի տևողությամբ, ամբողջությամբ անհետանում են սիմուլյացիաներից, եթե բացառվում է Մարսը։

«Երբ դուք հանում եք Մարսը, այդ ցիկլերը պարզապես անհետանում են։ Իսկ եթե մեծացնեք Մարսի զանգվածը, դրանք դառնում են ավելի կարճ, քանի որ նրա ազդեցությունն ուժեղանում է», — բացատրում է Սթիվեն Քեյնը։

Մեկ այլ անսպասելի էֆեկտ. Մարսը կայունացնում է Երկրի առանցքի թեքությունը (որն այժմ 23,5° է)։ Մարսի շնորհիվ մոլորակը պակաս ենթակա է դառնում կլիմայական կտրուկ տատանումների։

Ինչո՞ւ է դա կարևոր

Երկիրը 4,5 միլիարդ տարվա ընթացքում ապրել է առնվազն հինգ խոշոր սառցե դարաշրջան։ Առանցքի թեքության կայունությունը և կլիմայական ցիկլերի ռիթմիկությունը թույլ են տվել կյանքին զարգանալ համեմատաբար կանխատեսելի պայմաններում։

Այս հայտնագործությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ համեմատաբար փոքր մոլորակները այլ աստղային համակարգերում կարող են աննկատ ձևավորել պոտենցիալ բնակելի աշխարհների կլիմայական կայունությունը։ Սա կարևոր գործոն է Երկրին նման էկզոմոլորակների որոնման հարցում։

Կարճ ասած

Չնայած փոքր զանգվածին, Մարսը առանցքային դեր է խաղում Երկրի երկու գլխավոր կլիմայական ցիկլերի (100 հազար և 2,3 միլիոն տարի) ձևավորման հարցում և կայունացնում է մեր մոլորակի առանցքի թեքությունը։ Առանց Մարսի այդ ցիկլերը կանհետանային, իսկ կլիման կդառնար անկայուն։ Սա կարևոր հայտնագործություն է այլ համակարգերում բնակելի մոլորակներ փնտրելու համար։