«Ջեյմս Ուեբ» (JWST) աստղադիտակը հայտնաբերել է ամենատարօրինակ էկզոմոլորակներից մեկը՝ PSR J2322-2650b-ն։ Այն ունի կիտրոնի կամ ռեգբիի գնդակի ձև, մթնոլորտ, որը գրեթե ամբողջությամբ բաղկացած է հելիումից և մոլեկուլային ածխածնից, և, հավանաբար, այնտեղ տեղում են ադամանդե անձրևներ։ Գիտնականները խոստովանում են՝ դեռևս անհնար է բացատրել, թե ինչպես կարող էր նման մոլորակ ձևավորվել։

Մոլորակը «սև այրիի» մոտ

PSR J2322-2650b-ն պտտվում է միլիվայրկյանային պուլսարի շուրջ. սա արագ պտտվող նեյտրոնային աստղ է, որն ունի ընդամենը 20 կմ տրամագիծ, բայց 1–2 Արեգակի զանգված։ Ուղեծրային պտույտը տևում է ընդամենը 8 ժամ, իսկ հեռավորությունը աստղից մոտ 1,6 մլն կմ է։ Պուլսարը արձակում է հզոր գամմա-ճառագայթներ, բայց քիչ ինֆրակարմիր լույս, ինչի շնորհիվ JWST-ն կարողացել է մանրամասն ուսումնասիրել մոլորակը՝ առանց աստղի խանգարող լույսի։

Մոլորակը գտնվում է մակընթացային կապի մեջ. մի կողմը միշտ ուղղված է դեպի պուլսարը (ջերմաստիճանը՝ մինչև 2040 °C), իսկ մյուսը՝ դեպի տիեզերք (650 °C)։ Աստղի ձգողականությունը ձգել է մոլորակը՝ վերածելով այն էլիպսոիդի. այստեղից էլ առաջացել է նրա «կիտրոնաձև» տեսքը։

Մթնոլորտ, որպիսին դեռ ոչ ոք չէր տեսել

Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ մթնոլորտում գերակշռում են հելիումը և մոլեկուլային ածխածինը ( և ). չկա ո՛չ ջուր, ո՛չ մեթան, ո՛չ ածխաթթու գազ, ինչպես սովորական էկզոմոլորակների դեպքում։ Ուսումնասիրված 150 մթնոլորտներից սա եզակի է։

«Սա մոլորակային մթնոլորտի նոր տեսակ է, որը նախկինում ոչ ոք չէր տեսել», — ասել է հետազոտության ղեկավար Մայքլ Չժանը Չիկագոյի համալսարանից։ — «Սպասվող մոլեկուլների փոխարեն, ինչպիսիք են ջուրը, մեթանը և -ը, մենք գտանք մոլեկուլային ածխածին»։

Շիկացած ցերեկային կողմում ածխածինը խտանում է՝ վերածվելով մրի, իսկ գիշերային կողմում սառչելիս՝ վերածվում է ադամանդների, որոնք «անձրևի» տեսքով թափվում են մոլորակի ներսը։

Որտեղի՞ց է առաջացել այս տարօրինակությունը

«Արդյո՞ք սա ձևավորվել է որպես սովորական մոլորակ։ Ո՛չ, կազմը լիովին այլ է։ Արդյո՞ք այն առաջացել է աստղի արտաքին շերտերի պոկման հետևանքով, ինչպես լինում է սովորական «սև այրի» համակարգերում։ Հավանաբար՝ ոչ, քանի որ միջուկային ֆիզիկան մաքուր ածխածին չի արտադրում», — նշել է Չժանը։

Միակ վարկածն այն է, որ նախկին ուղեկից-աստղի ընդերքում ածխածինը բյուրեղացել է և բարձրացել վերև՝ խառնվելով հելիումի հետ։ Բայց թե ինչն է պահել թթվածինն ու ազոտը՝ առեղծված է։

«Հաճելի է ամեն ինչ չիմանալը։ Ես անհամբերությամբ սպասում եմ այս տարօրինակ մթնոլորտի մասին ավելին իմանալուն։ Հրաշալի է ունենալ մի առեղծված, որը պետք է լուծել», — հավելել է Ռոջեր Ռոմանին Սթենֆորդից։

Կարճ ասած

JWST-ն պուլսարի մոտ հայտնաբերել է PSR J2322-2650b էկզոմոլորակը. այն կիտրոնաձև է, ունի հելիումից և ածխածնից բաղկացած մթնոլորտ, որտեղ տեղում են ադամանդե անձրևներ։ Դրա կազմը չի տեղավորվում մոլորակների ձևավորման հայտնի մոդելներից և ոչ մեկի մեջ. սա մոլորակի բոլորովին նոր տեսակ է։ Գիտնականները ոգևորված են այս առեղծվածով, որը դեռ պետք է բացահայտվի։