2025 թվականի նոյեմբերի 11-ին Ֆլորիդայի Կանավերալ հրվանդանից երկինք է բարձրացել NASA-ի ESCAPADE առաքելությունը՝ Մարսի մթնոլորտը ուսումնասիրելու համար նախատեսված երկու նույնական արբանյակ։ Նրանք թռչել են Blue Origin ընկերության New Glenn հրթիռով՝ միանգամից մի քանի պրեմիերա նշելով։ Սա ոչ թե պարզապես հերթական թռիչքն է դեպի Կարմիր մոլորակը, այլ իրական բեկում՝ բացում է միջմոլորակային ճանապարհորդությունների նոր դար, ցույց է տալիս մասնավոր տիեզերագնացության առաջընթացը և հիմք դնում ապագա մարսյան գաղութների համար։ Պարզենք, թե ինչու։

Հինգ տարի հետո՝ առաջին մարսյան առաքելությունը

Վերջին անգամ Մարս էին արձակել 2020 թվականի հուլիսին՝ Perseverance ռոուվերն ու Ingenuity ուղղաթիռը Atlas V-ով։ Այդ ժամանակից ի վեր Կարմիր մոլորակը նոր հյուրեր է ստացել՝ երկու ESCAPADE ուղեծրային արբանյակներ (Escape and Plasma Acceleration and Dynamics Explorers), որոնք սիրալիր կոչվում են Blue և Gold՝ Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի գույների պատվին։

Առաքելությունը եզակի է՝ NASA-ն առաջին անգամ Մարսի ուղեծիր է ուղարկում երկու արբանյակ միաժամանակ։ Յուրաքանչյուրը կրում է նույնական գործիքներ՝ արևային հողմի և մոլորակի մագնիտոսֆերայի փոխազդեցությունը 3D-ով քարտեզագրելու համար։ Սա կօգնի հասկանալ, թե ինչպես է Մարսը 4 միլիարդ տարի առաջ կորցրել իր խիտ մթնոլորտն ու օվկիանոսները՝ բացատրելով, թե ինչու է այն դարձել սառը անապատ։

Գլխավոր հետազոտող Ռոբերտ Լիլիսը (UC Berkeley) ընդգծում է. «ESCAPADE-ը կտա ստերեո-տեսք՝ երկու տեսանկյուն միաժամանակ, որպեսզի տեսնենք, թե ինչպես է արևային հողմը րոպեների ընթացքում «փչում» մթնոլորտը»։

Նոր երթուղի՝ Լագրանժի կետով դեպի Մարս

ESCAPADE-ը ուղիղ չի թռչում. նախ արբանյակները կգնան Երկիր–Արեգակ L2 Լագրանժի կետ (1,5 մլն կմ հեռավորություն), որտեղ գրավիտացիաները հավասարակշռված են։ Այնտեղ նրանք մեկ տարի կուսումնասիրեն տիեզերական եղանակը, իսկ 2026-ին գրավիտացիոն մանևրով կշտապեն դեպի Մարս՝ հասնելով 2027 թվականի սեպտեմբերին։

Սա ճկուն տրաեկտորիա է, որը լուծում է «արձակման պատուհանների» խնդիրը (Երկիր–Մարս դիրքավորումը տեղի է ունենում 26 ամիսը մեկ)։ Նոր մեթոդը թույլ է տալիս արձակել մի քանի ամիս շարունակ՝ «հերթով» դեպի Մարս։ Հարյուրավոր և հազարավոր նավերով ապագա ֆլոտերի համար սա իսկական հեղափոխություն է։

Rocket Lab-ը մտնում է միջմոլորակային տիեզերք

Արբանյակները կառուցել է Rocket Lab-ը՝ նախկինում հայտնի Electron փոքր հրթիռներով։ ESCAPADE-ը նրա առաջին միջմոլորակային առաքելությունն է (CAPSTONE-ը 2022-ին թռել էր դեպի Լուսին)։ Ընկերությունը նաև աշխատում է Վեներայի ամպերում կյանքի որոնման և Perseverance-ի նմուշների վերադարձի վրա։

«Մենք անցնում ենք ուղեծրից դեպի ամբողջ Արեգակնային համակարգ», — ասել է Rocket Lab-ի գործադիր տնօրեն Փիթեր Բեքը։

New Glenn-ի առաջին օպերատիվ առաքելությունը և վայրէջքը

New Glenn-ը Blue Origin-ի (Ջեֆ Բեզոսի ընկերություն) առաջին ուղեծրային հրթիռն է՝ 98 մետր բարձրությամբ հսկա, որը 45 տոննա է դուրս բերում ցածր ուղեծիր, առաջին աստիճանը բազմակի օգտագործելի է (25+ թռիչք)։ Մինչև նոյեմբեր 2025-ը եղել էր միայն հունվարի թեստային թռիչքը (Blue Ring-ով), որը ձախողվել էր վայրէջքով։

ESCAPADE-ը առաջին հաճախորդական բեռն է։ Հրթիռը կատարյալ կատարել է թռիչքը, իսկ առաջին աստիճանը հաջողությամբ վայրէջք է կատարել Ատլանտյան օվկիանոսի Jacklyn լողացող հարթակին՝ պատմության մեջ երկրորդը SpaceX-ից հետո։ Blue Origin-ի Արիան Կորնելը. «Մենք բաց ենք բիզնեսի համար։ Ոլորտի նոր գլուխն է»։

Կարճ ասած

ESCAPADE-ի արձակումը New Glenn-ով (11 նոյեմբերի 2025) իսկական բեկում է՝ 5 տարի հետո առաջին մարսյան առաքելություն, Մարսի ուղեծրում երկու արբանյակ միանգամից, ճկուն երթուղի L2-ով ապագա մեծ ֆլոտերի համար։ Rocket Lab-ը դեբյուտել է միջմոլորակային տիեզերքում, New Glenn-ը կատարել է առաջին օպերատիվ թռիչքը՝ առաջին աստիճանի հաջող վայրէջքով։ Առաքելությունը կբացատրի, թե ինչու է Մարսը կորցրել մթնոլորտը՝ պատրաստելով հող գաղութացման համար։ Տիեզերքն ավելի մոտ է, քան երբևէ։