Չիլիի Սանտյագոյի համալսարանի աստղաֆիզիկոսների նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ գերծանր սև խոռոչները (ԳԾԽ) ոչ միայն կլանում են նյութը, այլև նախապես «պատրաստում» են այն՝ օգտագործելով գազային արտանետումներ: Այս գործընթացը ոչ միայն սնում է սև խոռոչները, այլև նպաստում է աստղերի ձևավորմանը: Աշխատանքի արդյունքները հրապարակվել են Nature Astronomy (NatAstro) ամսագրում:

Ինչպե՞ս են սև խոռոչները «մշակում» նյութը

Գիտնականները վերլուծել են յոթ գալակտիկաների կուտակումներ, որոնք գտնվում են Երկրից 170 միլիոնից մինչև 1 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա: Դրանց թվում է Պերսեոսի կուտակումը՝ տիեզերքի ամենամեծ կառույցներից մեկը:
Հետազոտությունը բացահայտել է.

  • Գերծանր սև խոռոչների ռենտգենյան բռնկումներ և ռադիոճառագայթում:
  • Երկար նեոնային գազային «թելեր», որոնք թափանցում են գալակտիկաների միջև եղած տարածությունը:
  • Այս գազային հոսքերը ձևավորվում են սև խոռոչների արտանետումների ազդեցությամբ և կարևոր դեր են խաղում դրանց սնուցման գործում:

Հետադարձ կապի ցիկլ. սև խոռոչները ստեղծում են իրենց «սնունդը»

Ինչպես բացատրում են գիտնականները, սև խոռոչների արտանետումները սառեցնում են տաք գազը՝ ստեղծելով խիտ նյութի թելեր: Այդ թելերն այնուհետև ուղղում են գազի մի մասը դեպի գալակտիկաների կենտրոններ, որտեղ այն դառնում է սև խոռոչների վառելիք և պահպանում դրանց ակտիվությունը:

Սա ցիկլային գործընթաց է, որի ընթացքում սև խոռոչները.

  • Արտանետում են հզոր գազային հոսքեր:
  • Այդ հոսքերը ձևավորում են կառուցվածքային թելեր:
  • Գազի մի մասը վերադառնում է սև խոռոչին՝ աջակցելով դրա աճին:

Սև խոռոչները նպաստում են աստղառաջացմանը

Սակայն սև խոռոչների ազդեցությունը չի սահմանափակվում միայն նյութի կլանմամբ: Գիտնականները հայտնաբերել են, որ գազային թելերը ստեղծում են խոռոչներ միջգալակտիկական միջավայրում՝ նպաստելով նոր աստղերի ձևավորմանը:
Այսպիսով, սև խոռոչները.

  • Փոխակերպում են շրջակա նյութը և դարձնում այն հասանելի կլանման համար:
  • Ազդում են գալակտիկաների էվոլյուցիայի վրա՝ խթանելով աստղերի ծնունդը:
  • Ձևավորում են տիեզերքի կառուցվածքը՝ հանդես գալով որպես տիեզերական էկոհամակարգի ակտիվ մասնակիցներ:

Ինչու՞ է դա կարևոր

Սև խոռոչները երկար ժամանակ համարվել են կործանարար ուժեր, սակայն նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ դրանք նաև նպաստում են ստեղծագործական գործընթացներին: Նրանց արտանետումները ազդում են գալակտիկաների կառուցվածքի և աստղառաջացման վրա՝ դրանք դարձնելով ոչ միայն տիեզերական «կլանողներ», այլև տիեզերքի ակտիվ ստեղծողներ: