Վերակենդանացնելով անցյալը. Ինչպե՞ս են գիտնականները վերականգնում հնագույն տեխնոլոգիաները և կոտրում անցյալի առասպելները։ Հարցազրույց Իվան Սեմյանի հետ

Ի՞նչ գիտենք բրոնզի դարի մասին։ Դա առաջին քաղաքների, առևտրի և արհեստների զարգացման և բարդ հասարակությունների առաջացման ժամանակաշրջանն էր։ Մարդիկ սովորեցին ձուլել բրոնզ՝ պղնձի և անագի համաձուլվածք, որը շատ ավելի ամուր էր, քան մաքուր պղինձը։ Բրոնզը դարձավ զենքերի, գործիքների և զարդերի արտադրության հիմքը։

Հին դարբինները պատրաստում էին կացիններ, նիզակներ, թուրեր և դաշույններ։ Նրանք օգտագործում էին ոսկրե և քարե գործիքներ՝ փայտը, կաշին և կտորները մշակելու համար։

Բայց ինչպե՞ս էին այդ գործիքներն իրականում պատրաստվում։ Ինչպե՞ս էին հին վարպետները աշխատում առանց ժամանակակից գործիքների։

Այս հարցերի պատասխանները տալիս է փորձարարական հնագիտությունը։ «Բա գիմացա՞ր» ծրագրում հնագիտության թեկնածու Իվան Սեմյանի հետ կխոսենք այն մասին, թե ինչպե՞ս է փորձարարական հնագիտությունը վերակենդանացնում անցյալը և ի՞նչ նոր բացահայտումներ է անում։

Կավե ամանները չէին ստեղծվում գոբլինների կողմից, իսկ բուրգերը չէին կառուցել այլմոլորակայինները…

«Փորձարարական հնագիտությունը բավականին հին գիտություն է։ Առաջին փորձերը կատարվել են Եվրոպայում դեռևս 18-րդ դարի վերջին։ Ի՞նչ է նշանակում հնագիտական փորձ։ Դա այն է, երբ փորձում եք վերարտադրել անցյալի գործընթաց կամ երևույթ՝ որևէ հիպոթեզ հաստատելու, հերքելու կամ նոր տեսություններ ձևավորելու համար», — բացատրում է Սեմյանը։

18-րդ դարում իռլանդացի հնության սիրահարները փորձեցին վերարտադրել բրոնզի դարաշրջանի վառարանների աշխատանքը, որպեսզի հասկանան, թե ինչ ձայն են արձակում։ Այդ փորձերը սիրողական էին, բայց դարձան փորձարարական հնագիտության հիմնաքարերը։

Հետագայում գիտնականները սկսեցին համակարգված ուսումնասիրել հին տեխնոլոգիաները գործնական փորձերի միջոցով։

«19-րդ դարի կեսերին փորձարարական հնագիտությունը զգալի առաջընթաց գրանցեց։ Հետազոտողներ Օտտո Տիշլերը, և մինչ այդ՝ Բուշե դե Պերտը, հասկացան, որ անհրաժեշտ է վերարտադրել անցյալի տեխնոլոգիաները, որպեսզի կոտրեն առասպելները։ Նույնիսկ այսօր տարածված է այն միտքը, որ բուրգերը կառուցել են այլմոլորակայինները։ Իսկ անցյալում մարդիկ հավատում էին, որ կավե ամանները աճում են հողից, կամ որ դրանք պատրաստում են գոբլինները», — նշում է Սեմյանը։

Գիտությունն ընդդեմ Աստվածաշնչյան բացատրությունների

Բուշե դե Պերտի ժամանակներում գոյություն ուներ Աստվածաշնչյան բացատրություն, ըստ որի քարե, բրոնզե և երկաթե գործիքները հայտնվել են միաժամանակ։ Կարծում էին, որ մարդիկ սկզբից ևեթ ունեցել են անհրաժեշտ գիտելիքներ և հմտություններ, և հին քաղաքակրթություններն ընդամենը օգտագործել են տարբեր նյութեր՝ կախված կյանքի պայմաններից, այլ ոչ թե տեխնոլոգիաները ժամանակի ընթացքում զարգացել են։

Բուշե դե Պերտի աշխատանքները դարձան առաջիններից, որոնք կասկածի տակ դրեցին այդ տեսակետը։

«Բուշե դե Պերտն ուզում էր ցույց տալ, որ այդ գործիքները շատ հին են, պատրաստված միայն քարե և ոսկրային գործիքներով, առանց որևէ մետաղական գործիքի անհրաժեշտության։ Նրա ընդդիմախոսները պնդում էին, որ հնարավոր չէ ստեղծել քարե գործիք առանց երկաթե գործիքների, բայց դե Պերտը ապացուցեց, որ դա հնարավոր է։ Դա հեշտ չէր, քանի որ նա բախվում էր կրոնական և ավանդական հասարակության ուժեղ դիմադրությանը», — ասում է փորձարարական հնագիտության մասնագետ Իվան Սեմյանը։

Եթե ուզում եք ավելին իմանալ այն մասին, թե ինչպես են գիտնականները վերականգնում հնագույն տեխնոլոգիաները, ստուգում նախնիների կյանքի վերաբերյալ հիպոթեզները և կոտրում անցյալի առասպելները, դիտեք «Բա իմացա՞ր» ծրագիրը։