Աստղագետները, օգտագործելով James Webb տիեզերական աստղադիտակը, նոր տվյալներ են ստացել մեզ հայտնի ամենածայրահեղ էկզոմոլորակներից մեկի՝ Երկրից 217 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող HD 80606 b գազային հսկայի մասին։ Այս մոլորակը ցուցադրում է իսկական դժոխային պայմաններ. իր աստղին մերձենալու ընթացքում դրա ջերմաստիճանը կտրուկ թռիչք է կատարում՝ աճելով 600 °C-ով, ինչը հանգեցնում է մթնոլորտի քիմիական կազմի լուրջ փոփոխությունների, հայտնում է Space.com-ը։

«Տաք Յուպիտեր»՝ արտասովոր ուղեծրով

HD 80606 b-ն պատկանում է «տաք Յուպիտերների» դասին. գազային հսկաներ, որոնք գտնվում են իրենց աստղերին շատ մոտ։ Սակայն այս մոլորակի ուղեծիրը խիստ ձգված է (էլիպսաձև)։ Աստղի շուրջ մեկ պտույտը տևում է 111 օր, և ամենամոտ կետում (պերիաստրում) այն մոտենում է լուսատուին ծայրահեղ կարճ հեռավորությամբ։

Հենց այդ պահին մոլորակի ջերմաստիճանը կտրուկ բարձրանում է։ JWST-ն դիտարկել է HD 80606 b-ն աստղին մերձենալուց առաջ, ընթացքում և հետո, ինչը թույլ է տվել առաջին անգամ մանրամասնորեն ուսումնասիրել, թե ինչպես են փոխվում պայմանները դրա մթնոլորտում։

«Տաք Յուպիտերներն արդեն իսկ համարվում են մեզ հայտնի ամենածայրահեղ էկզոմոլորակներից մեկը, բայց նույնիսկ այդ պոպուլյացիայի (խմբի) մեջ HD 80606 b-ն ամենածայրահեղներից մեկն է»,- նշել է հետազոտության ղեկավար Թիֆանի Քաթարիան NASA-ի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայից։

Ինչ է ցույց տվել James Webb աստղադիտակը

MIRI (Mid-Infrared Instrument) սարքի օգնությամբ աստղադիտակը կարողացել է մանրամասն վերլուծել մոլորակի մթնոլորտի քիմիական կազմը։ Դիտարկումները հաստատել են, որ աստղին մերձենալիս տաքացումն էլ ավելի ինտենսիվ է եղել, քան ենթադրվում էր Spitzer աստղադիտակի նախորդ տվյալների համաձայն։

«JWST-ն ցույց տվեց, որ մոլորակի ջերմաստիճանի աճն էլ ավելի ծայրահեղ էր, քան մենք ակնկալում էինք Spitzer-ի տվյալների հիման վրա»,- հավելել է Քաթարիան։

Բացահայտման նշանակությունը

HD 80606 b-ն դարձել է կատարյալ օբյեկտ գազային հսկաների ծայրահեղ մթնոլորտներն ուսումնասիրելու համար։ Դրա խիստ ձգված ուղեծիրը թույլ է տալիս դիտարկել, թե ինչպես են կտրուկ փոխվում մթնոլորտի ջերմաստիճանն ու քիմիան՝ կախված աստղից ունեցած հեռավորությունից։ Սա օգնում է աստղագետներին ավելի լավ հասկանալ նմանատիպ աշխարհներում տեղի ունեցող գործընթացները։

Ուղեծրում դիրքից կախված մթնոլորտային փոփոխությունների վերլուծության նոր մեթոդիկան կարող է կիրառվել նաև այլ գերտաք մոլորակների նկատմամբ, ինչը թույլ կտա համեմատել պայմանները ավելի մեծ թվով էկզոմոլորակների վրա։

Կարճ ասած

James Webb աստղադիտակն ուսումնասիրել է գերտաք Յուպիտեր HD 80606 b-ն, որի ջերմաստիճանն աստղին մերձենալիս բարձրանում է 600 °C-ով։ Մոլորակն ունի խիստ ձգված ուղեծիր, ինչը հանգեցնում է դրա մթնոլորտի կտրուկ փոփոխությունների։ Սա մեզ հայտնի ամենածայրահեղ աշխարհներից մեկն է, որը ծառայում է որպես արժեքավոր օբյեկտ տաք գազային հսկաների հետազոտման համար։ Հետազոտության արդյունքները ներկայացվել են Ամերիկյան աստղագիտական ընկերության 248-րդ հանդիպմանը։