Գիտնականների միջազգային խումբը եկել է այն եզրակացության, որ Լուսնի վրա ջուրը կուտակվել է աստիճանաբար՝ միլիարդավոր տարիների ընթացքում, այլ ոչ թե առաջացել է մեկ խոշոր իրադարձության հետևանքով: Հետազոտությունը հրապարակվել է Nature Astronomy ամսագրում:

Հետազոտության գլխավոր եզրակացությունը

Տվյալների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ Լուսնի հարավային բևեռի ամենահին խառնարանները զգալիորեն ավելի շատ սառույց են պարունակում, քան ավելի երիտասարդները: Սա վկայում է այն մասին, որ ջրի կուտակման գործընթացը տեղի է ունեցել գրեթե անընդհատ՝ 3–3,5 միլիարդ տարվա ընթացքում:

«Թվում է, թե ամենահին խառնարանները պարունակում են ամենաշատ սառույցը: Սա նշանակում է, որ գործընթացն ընթացել է գրեթե անընդհատ», — նշել է հետազոտության համահեղինակ Փոլ Հեյնը:

Գիտնականները մերժել են մեծ քանակությամբ ջրի միանգամյա հայտնվելու հիպոթեզը (օրինակ՝ հսկայական գիսաստղի ընկնելուց հետո) և եզրակացրել են, որ ջուրը Լուսին է հասել մի քանի աղբյուրներից՝ շատ երկար ժամանակահատվածում:

Որտեղի՞ց է առաջացել ջուրը

Հետազոտողները դիտարկում են երեք հիմնական մեխանիզմ.

  • Հնագույն հրաբխականություն — ջուրը կարող էր արտազատվել Լուսնի ընդերքից միլիարդավոր տարիներ առաջ տեղի ունեցած ժայթքումների ժամանակ:
  • Գիսաստղեր և աստերոիդներ — ընկնելու ժամանակ դրանք իրենց հետ բերել են ջուր և սառույց:
  • Արեգակնային քամի — արեգակնային քամու պրոտոնները (ջրածնի միջուկները) փոխազդել են լուսնային ռեգոլիտի թթվածնի հետ՝ ձևավորելով ջրի մոլեկուլներ:

Առաջացած ջուրը միգրացիայի է ենթարկվել մակերևույթով և ի վերջո նստել այսպես կոչված «սառը թակարդներում»՝ խառնարաններում, որոնք գտնվում են մշտական ստվերում և երբեք չեն տաքանում արևի ճառագայթներից: Այս շրջաններում ջերմաստիճանը կարող է իջնել մինչև -230–240 °C, ինչը թույլ է տալիս սառույցին պահպանվել միլիարդավոր տարիներ:

Ինչո՞ւ է սառույցը բաշխված անհավասարաչափ

Գիտնականները պարզել են, որ սառույցի քանակը խիստ կախված է խառնարանի տարիքից և ստվերում գտնվելու տևողությունից: Օրինակ՝ հարավային բևեռի Հավորթ (Haworth) խառնարանը, որն ավելի քան 3 միլիարդ տարի գտնվում է ստվերում, համարվում է լուսնային սառույցի գլխավոր պոտենցիալ «շտեմարաններից» մեկը: Սառույցի անհավասարաչափ բաշխվածությունը բացատրում է, թե ինչու որոշ խառնարաններում այն շատ է, իսկ հարևանությամբ գտնվողներում՝ գրեթե չկա:

Ինչո՞ւ է սա հետաքրքիր և կարևոր

Լուսնի վրա ջրի ծագման և բաշխման ըմբռնումը հսկայական նշանակություն ունի ոչ միայն գիտության, այլև ապագա անձնակազմով առաքելությունների համար: Սառույցը կարելի է օգտագործել որպես խմելու ջրի, շնչելու համար թթվածնի և հրթիռային վառելիքի աղբյուր (ջուրը բաժանելով ջրածնի և թթվածնի):

Հետազոտության առաջատար հեղինակ Օդեդ Ահարոնսոնն ընդգծել է, որ լուսնային ջրի ծագման հարցին վերջնականապես կկարողանան պատասխանել միայն ուղղակի հետազոտությունները՝ հողի նմուշների անալիզը տեղում կամ դրանց տեղափոխումը Երկիր:

Կարճ ասած

Լուսնի վրա ջուրը կուտակվել է աստիճանաբար՝ 3–3,5 միլիարդ տարվա ընթացքում մի քանի աղբյուրներից՝ հրաբխականությունից, գիսաստղերից և աստերոիդներից, ինչպես նաև արեգակնային քամու և լուսնային հողի փոխազդեցության շնորհիվ: Սառույցը պահպանվում է հարավային բևեռի մշտապես ստվերում գտնվող խառնարաններում՝ «սառը թակարդներում»: Ամենահին խառնարանները պարունակում են ամենաշատ սառույցը, ինչը հաստատում է գործընթացի տևական և անընդհատ բնույթը: Այս տվյալները կարևոր են ապագա լուսնային բազաների պլանավորման համար, որտեղ ջուրը կարող է դառնալ խմելու, շնչելու և վառելիքի արտադրության հիմնական ռեսուրսը: