Գիտնականների միջազգային խումբը ձեռնամուխ է եղել հավակնոտ նախագծի՝ վերականգնելու գիշերային երկնքի հնագույն քարտեզը, որը համարվում էր ընդմիշտ կորած: Այս բացահայտումը կարող է հեղաշրջել անտիկ աշխարհում աստղագիտության ծագման մասին մեր պատկերացումները: Հետազոտողները կիրառում են առաջադեմ տեխնոլոգիաներ, այդ թվում՝ ռենտգենյան սկանավորում, միջնադարյան մագաղաթից տեղեկատվություն կորզելու համար, որի տեքստի տակ թաքնված է անտիկ աստղային կատալոգը: Այս մասին հայտնում է ScienceAlert պորտալը՝ ընդգծելով գտածոյի նշանակությունը գիտության պատմության համար:

Ո՞վ է Հիպարքոսը և ինչու՞ է նրա աշխատանքն այդքան կարևոր

Քարտեզի ենթադրյալ հեղինակը հին հույն աստղագետ Հիպարքոսն է, ով ապրել է մոտավորապես մ.թ.ա. 190–120 թվականներին: Արևմտյան գիտական ավանդույթում նա համարվում է ռահվիրա. նա առաջինն էր, ով կազմեց աստղերի մանրամասն կատալոգը և ճշգրիտ նկարագրեց Արեգակի ու Լուսնի շարժումը: Ցավոք, Հիպարքոսի աշխատությունների մեծ մասը չի պահպանվել:

Այս պատմության մեջ նոր շրջադարձ կատարվեց 2022 թվականին, երբ մասնագետներն ուշադրություն դարձրեցին VI դարի միջնադարյան մի ձեռագրի վրա: Պարզվեց, որ ուշ շրջանի տեքստի տակ պահպանվել են հնագույն աստղագիտական փաստաթղթի հատվածներ: Միջնադարում մագաղաթը թանկարժեք ռեսուրս էր, ուստի հին ձեռագրերը հաճախ ջնջում և վերօգտագործում էին (պալիմպսեստ):

Ժամանակակից տեխնոլոգիաները՝ հնագույն գիտելիքի պահապան

Ձեռագիրը, որը հայտնի է որպես Codex Climaci Rescriptus, այժմ ուսումնասիրվում է ԱՄՆ-ի SLAC ազգային արագացուցչային լաբորատորիայում: Վերլուծության համար կիրառվում է սինքրոտրոն՝ մասնիկների հզոր արագացուցիչ, որն արտադրում է ինտենսիվ ռենտգենյան ճառագայթներ: Այս մեթոդը թույլ է տալիս թափանցել շերտերի միջով՝ առանց փխրուն նյութին վնաս հասցնելու:

Ռենտգենյան ճառագայթումն օգնում է տարբերակել թանաքի քիմիական կազմը. միջնադարյան տեքստը գրված է երկաթի հիմքով, իսկ անտիկ հունարենը՝ կալցիումի գերակշռությամբ: Այս տարբերությունը թույլ է տալիս «լուսավորել» թաքնված տողերը: Հետազոտողներին արդեն հաջողվել է բացահայտել մի քանի աստղերի նկարագրություններ և Ջրհոսի համաստեղության հիշատակումը: Սակայն աշխատանքը դեռ հեռու է ավարտից. մինչ այժմ վերլուծվել է մոտ 200 էջից ընդամենը 11-ը:

Ձեռագրի ծագումը և հեռանկարները

Փաստաթուղթը, ամենայն հավանականությամբ, հայտնաբերվել է Սուրբ Կատարինեի վանքում՝ աշխարհի հնագույն գործող քրիստոնեական վանքերից մեկում, որը գտնվում է Սինայի թերակղզում:

Եթե գիտնականներին հաջողվի վերծանել տեքստի զգալի մասը, մարդկությունը կստանա պատմության մեջ աստղերի առաջին գիտական կատալոգներից մեկը: Դա ոչ միայն կվերականգնի Հիպարքոսի ժառանգությունը, այլև կօգնի ավելի խորը հասկանալ, թե ինչպես է ավելի քան երկու հազար տարի առաջ ձևավորվել աստղագիտությունը որպես գիտություն:

Կարճ ասած

Գիտնականների միջազգային խումբը ռենտգենյան սկանավորման օգնությամբ վերականգնում է աստղային երկնքի հնագույն քարտեզը, որը թաքնված է միջնադարյան ձեռագրի տեքստի տակ: Հեղինակությունը վերագրվում է Հիպարքոսին, ում աշխատանքները կորած էին համարվում: Արդեն հայտնաբերվել են աստղերի ճշգրիտ կոորդինատներ, ինչը հեղափոխություն է խոստանում անտիկ աստղագիտության ըմբռնման հարցում: