Վասեդայի և Տոհոկուի համալսարանների գիտնականների գլխավորած միջազգային խումբը վաղ Տիեզերքում հայտնաբերել է անսովոր քվազար՝ ամենաարագ աճող գերզանգվածային սև խոռոչներից մեկով: «Սուբարու» (Subaru) աստղադիտակով կատարված դիտարկումները ցույց են տվել հատկությունների մի հազվագյուտ համակցություն, որը հակասում է մի շարք տեսական մոդելների: Աշխատանքը հրապարակվել է The Astrophysical Journal-ում:

Քվազար Տիեզերքի «մանկության» դարաշրջանից

Օբյեկտը դիտարկվում է այնպիսի վիճակում, ինչպիսին եղել է Մեծ պայթյունից մոտ 1,8 միլիարդ տարի անց: Դրա կենտրոնական գերզանգվածային սև խոռոչը կլանում է նյութը 13 անգամ ավելի արագ, քան տեսականորեն հնարավոր Էդինգտոնի սահմանն է: Սա այն պատնեշն է, որտեղ ճառագայթման ճնշումը պետք է հետ մղեր գազը և սահմանափակեր աճը:

Սովորաբար գեր-էդինգտոնյան ակրեցիայի (կլանման) փուլում սև խոռոչի «թագից» եկող ռենտգենյան ճառագայթումը թուլանում է, իսկ ռելյատիվիստական ջեթերի (շիթերի) առաջացումը՝ ճնշվում: Սակայն այս դեպքում երկու գործընթացն էլ վառ արտահայտված են. քվազարը հզոր կերպով փայլում է ռենտգենյան տիրույթում և ունի ուժեղ ռադիոջեթ:

Ինչո՞ւ է սա տարօրինակ և ի՞նչ է նշանակում

Ամենայն հավանականությամբ, օբյեկտն անցնում է ակրեցիայի կարճատև բռնկման փուլով՝ գազի կտրուկ ներհոսքի պատճառով: «Թագը» (ռենտգենի աղբյուրը) և ջեթը դեռ չեն հասցրել «անջատվել», թեև աճն ընթանում է սահմանային արագությամբ: Նման փուլը, հավանաբար, շատ կարճ է տևում, այդ պատճառով էլ նման քվազարներ գրեթե չեն հանդիպում:

Հզոր ջեթն ակտիվորեն ազդում է շրջակա գալակտիկայի վրա. այն կարող է ճնշել կամ, ընդհակառակը, խթանել աստղառաջացումը՝ կարգավորելով ամբողջ համակարգի էվոլյուցիան: Ըստ առաջատար հեղինակ Սակիկո Օբուտիի՝ նման օբյեկտների հետագա որոնումը կօգնի հասկանալ, թե որքան հաճախ են հանդիպում աճի նման ծայրահեղ փուլերը և ինչ դեր են խաղացել վաղ Տիեզերքում սև խոռոչների ձևավորման հարցում:

Կարճ ասած

Աստղագետները հայտնաբերել են Մեծ պայթյունից 1,8 մլրդ տարի անց գոյություն ունեցած քվազար, որի սև խոռոչը 13 անգամ գերազանցում է Էդինգտոնի աճի սահմանը: Այն միաժամանակ ունի հզոր ռենտգենյան ճառագայթում և ռադիոջեթ, ինչը հակասում է գոյություն ունեցող մոդելներին: Այս հայտնագործությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես են սև խոռոչները հասել հսկայական զանգվածների այդքան վաղ շրջանում: