Աստղագետների միջազգային թիմը, օգտագործելով ESO-ի Շատ մեծ աստղադիտակը (VLT), արձանագրել է անսովոր աղեղնաձև հարվածային ալիք RXJ0528+2838 կրկնակի համակարգի շուրջ։ Այս զույգի մեջ մտնող սպիտակ թզուկը, հակառակ բոլոր տեսական մոդելների, միջաստղային միջավայրում ստեղծում է հզոր «քթամասային հարված» (bow shock)՝ առանց տեսանելի ակրեցիոն սկավառակի և առանց նյութի ակտիվ արտահոսքի։ Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Nature Astronomy ամսագրում։

Անսպասելի գտածո 730 լուսատարի հեռավորության վրա

RXJ0528+2838-ը կրկնակի համակարգ է, որտեղ սպիտակ թզուկը (փոքր զանգվածի աստղի խիտ մնացորդային միջուկը) պտտվում է արևանման աստղի շուրջ։ Երբ համակարգը շարժվում է միջաստղային գազի միջով, դրա շուրջ պետք է ձևավորվի բնորոշ աղեղնաձև կառուցվածք՝ ինչպես ալիքը նավի քթամասի առջև։

Նման հարվածային ալիքները սովորաբար առաջանում են հզոր աստղային քամիների կամ սպիտակ թզուկից նյութի արտահոսքի հետևանքով, որը սնվում է ակրեցիոն սկավառակից։ Սակայն RXJ0528+2838-ի դեպքում սկավառակը բացակայում է, նյութի փոխանցում չկա, իսկ համակարգն ինքնին հանգիստ տեսք ունի։

«Մենք հայտնաբերել ենք մի բան, որը նախկինում երբևէ չէր տեսնվել և, ամենակարևորը, լիովին անսպասելի էր», — նշել է Դարհեմի համալսարանի դոցենտ Սիմոնե Սկարինջին։

Ինչպե՞ս հաջողվեց ապացուցել կապը

Տարօրինակ միգամածությունն առաջին անգամ նկատվել է Իսպանիայում գտնվող Իսահակ Նյուտոնի աստղադիտակի լուսանկարներում։ Այնուհետև օբյեկտը մանրամասն ուսումնասիրվել է Չիլիում գտնվող ESO-ի VLT աստղադիտակի MUSE սարքի միջոցով։ Այս տվյալները թույլ են տվել հստակ հաստատել. հարվածային ալիքն իրոք կապված է հենց այս կրկնակի համակարգի հետ, այլ ոչ թե պատահական միջաստղային ամպ է։ Կառուցվածքի ձևն ու չափերը վկայում են այն մասին, որ սպիտակ թզուկը նյութ է արտանետում առնվազն հազար տարի։

Հնարավոր բացատրությունը

Գիտնականները ենթադրում են, որ առանցքային դեր է խաղում սպիտակ թզուկի հզոր մագնիսական դաշտը։ Այն ընդունակ է ուղղորդել նյութը ուղղակիորեն ընկերակից աստղից դեպի թզուկի մակերես՝ շրջանցելով սկավառակի ձևավորման փուլը։ Այնուամենայնիվ, հաշվարկները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ մագնիսական դաշտի առկայությունը բացատրում է դիտարկվող էֆեկտի միայն մի մասը։

Կարճ ասած

Աստղագետները հայտնաբերել են հզոր հարվածային ալիք RXJ0528+2838 համակարգի շուրջ, որտեղ սպիտակ թզուկը նյութ է արտանետում արդեն հազար տարի՝ առանց ակրեցիոն սկավառակի և նյութի տեսանելի փոխանցման։ Սա հակասում է նման օբյեկտների էվոլյուցիայի ժամանակակից մոդելներին։ Հնարավոր պատճառը հզոր մագնիսական դաշտն է, բայց այն ամբողջությամբ չի լուծում հանելուկը։ Հայտնագործությունը կասկածի տակ է դնում սպիտակ թզուկներով կրկնակի համակարգերի մասին ստանդարտ պատկերացումները։