Անդերի արևելյան լանջին գտնվող Տորոտորո ազգային պարկում բոլիվիացի և ամերիկացի հնէաբանները հայտնաբերել են ռեկորդային հետքային համալիր՝ գրեթե 18 հազար դինոզավրերի հետքեր հնագույն լճի ափամերձ տարածքում։ Սա հնէաբանության պատմության մեջ հետքերի ամենահարուստ գտնվելու վայրն է։ Արդյունքները հրապարակվել են PLOS One ամսագրում։

16 600 եռամատ հետքեր և 1400 «լողացող» հետքեր

Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի Ռաուլ Էսպերանտեի ղեկավարությամբ անցկացված ուսումնասիրությունը բացահայտել է գիշատիչ թերոպոդների 16 600 հետքեր, որոնք միավորված են 1300 արահետներում, և ևս մոտ 1400 հետքեր, որոնք թողել են լողացող կենդանիները։ Բոլոր հետքերը թվագրվում են կավճի ժամանակաշրջանի վերջով՝ մոտ 70 միլիոն տարի առաջ, դինոզավրերի անհետացումից կարճ ժամանակ առաջ։

Չափերը տատանվում են 10 սմ-ից (փոքր դեռահասներ) մինչև ավելի քան 30 սմ (մարդու հասակով չափահաս առանձնյակներ)։ Դրանց մեջ կան ճիրանների հստակ ակոսներ, պոչերի հետքեր և լողացող թերոպոդների թաթերի բնորոշ «կտրվածքներ», որոնք դիպչել են հատակին։

Ինչու՞ են հետքերը պահպանվել իդեալականորեն

70 միլիոն տարի առաջ այստեղ եղել է ծանծաղ քաղցրահամ լիճ՝ մածուցիկ, կարբոնատներով հարուստ հատակով։ Հետքերն արագորեն ծածկվել են նստվածքով և քարացել։ Ապարը երկու երրորդով բաղկացած էր կալցիումի կարբոնատի կլորացված հատիկներից և օստրակոդների խեցուց, իսկ մնացածը բարակ սիլիկատային մասնիկներ էին։ Նման համադրությունն իդեալական է գտնվել. բավականաչափ փափուկ՝ խորը հետք թողնելու համար, և բավականաչափ ամուր՝ այն մինչև ամբողջական քարացումը պահպանելու համար։

Հնագույն գիշատիչների վարքը մանրամասնորեն

Արահետները ցույց են տալիս, որ թերոպոդները պարբերաբար քայլել են ափամերձ գծի երկայնքով՝ հավանաբար ջուր և որս փնտրելով։ Գիտնականներն առանձնացրել են 11 տեսակի հետքեր, ներառյալ վազքի ժամանակ կտրուկ շրջադարձերը և լողացող կենդանիների սահուն հետագծերը։ Սա հազվագյուտ դեպք է, երբ հնարավոր է բառացիորեն «կարդալ» դինոզավրերի առօրյա վարքագիծը։

Կարճ ասած

Բոլիվիայում հայտնաբերվել է դինոզավրերի հետքերի աշխարհի ամենամեծ գտնվելու վայրը՝ գրեթե 18 հազար թերոպոդների հետքեր 70 միլիոն տարվա վաղեմության հնագույն լճի ափին։ Եզակի պահպանվածությունը թույլ է տվել տեսնել ոչ միայն քայլերը, այլև լողը, որսը և կտրուկ շրջադարձերը։ Տորոտորո պարկի Կարերաս-Պամպան այժմ պաշտոնապես մոլորակի ամենահարուստ «դինոզավրերի հետքերի գերեզմանոցն» է։