Արհեստական բանականությունը կարող է կիրառվել ոչ միայն արդեն տեղի ունեցած խափանումների և հարձակումների հայտնաբերման համար, այլև աղետների կանխատեսման համար՝ երկրաշարժերից և ենթակառուցվածքներում վթարներից մինչև կիբեռսպառնալիքներ։ Հենց արձագանքումից դեպի վաղ նախազգուշացում անցումն էլ դարձավ միջազգային սեմինարի կենտրոնական թեմաներից մեկը, որը մեկնարկել է Երևանի պետական համալսարանում՝ ՆԱՏՕ-ի «Գիտություն հանուն խաղաղության և անվտանգության» ծրագրի աջակցությամբ։

ԱԲ-ն կարող է օգնել ստեղծել աղետների կանխարգելման տարածաշրջանային համակարգ

Երևանի պետական համալսարանի ռեկտոր Հովհաննես Հովհաննիսյանի կարծիքով՝ սպառնալիքները կանխատեսելու կարողությունը արհեստական բանականության գլխավոր առավելություններից մեկն է։

«Այսօր ամենակարևոր խնդիրներից մեկը աղետների կամ հարձակումների կանխատեսումն է, և հենց այստեղ արհեստական բանականությունը կարող է օգնել մեզ ստեղծել տվյալների մոնիթորինգի և վերլուծության ավելի արդյունավետ համակարգեր», — հայտարարել է նա։

Նրա խոսքով՝ խոսքը միայն արդեն առաջացած խնդիրը ավելի արագ հայտնաբերելու տեխնիկական հնարավորության մասին չէ։ Խնդիրն այն է, որ պետք է արձագանքումից անցում կատարել կանխարգելմանը։ Հովհաննիսյանն ընդգծել է նաև, որ արդյունավետ համակարգ ստեղծել հնարավոր չէ բացառապես մեկ երկրի կամ կազմակերպության մակարդակով։ Լայնածավալ սպառնալիքների կանխատեսման համար անհրաժեշտ է տվյալների փոխանակում՝ չնայած դրանց պահպանման և ինքնիշխանության հետ կապված առկա հարցերին։

«Շատ կարևոր է կիսվել ընդհանուր տվյալներով, որպեսզի համատեղ համագործակցության միջոցով կանխենք աղետները։ Հակառակ դեպքում առանձին երկրները կամ կազմակերպությունները չեն կարողանա հաղթահարել այն մարտահրավերները, որոնք կանգնած են մեր առաջ», — նշել է ռեկտորը՝ մատնանշելով Նեպալում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունները և ենթադրելով, որ արդյունավետ վաղ նախազգուշացման համակարգի առկայությունը կարող էր նվազեցնել զոհերի թիվը։

Հայաստանի համար վաղ նախազգուշացման թեման վերացական խնդիր չէ

Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և ԱԲ-ի փոխնախարար Տաթևիկ Ասլանյանը հիշեցրել է 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի մասին՝ ընդգծելով, որ ենթակառուցվածքների կայունության և աղետների կանխարգելման հարցերը երկրի համար կապված են ոչ միայն գիտական հետազոտությունների հետ։

«Մենք ապրում ենք իրական համակարգային ռիսկի, հնացող ենթակառուցվածքների պայմաններում և մի տարածաշրջանում, որտեղ ճգնաժամերը հազվադեպ են ճանաչում սահմաններ», — հայտարարել է նա։

Նրա խոսքով՝ այնպիսի ուղղություններ, ինչպիսիք են էներգետիկ և ջրային ցանցերում անոմալիաների հայտնաբերումը, տվյալների անվտանգ փոխանակումը, երկրաշարժերի և ենթակառուցվածքների շղթայական խափանումների կանխատեսումը, պետք է դառնան երկրի գործնական տեխնոլոգիական օրակարգի մաս։

Ասլանյանը նաև հայտարարել է, որ այս խնդիրները պետք է հաշվի առնել ստեղծվող AI Office-ի ձևավորման ընթացքում։ Ընդ որում, Հայաստանը հույս ունի ոչ թե պարզապես յուրացնել պատրաստի տեխնոլոգիաները, այլ զարգացնել լուծումները միջազգային գործընկերների հետ միասին։

«Հայաստանն ունի տաղանդ, ենթակառուցվածք և հավակնություններ։ Ամենից շատ մենք գնահատում ենք համագործակցությունը, որը կօգնի այս սեմինարի և հետագա բոլոր միջոցառումների արդյունքները վերածել իրական նախագծերի», — ասել է փոխնախարարը։

Կրիտիկական ենթակառուցվածքների կայունությունը պահանջում է ոչ միայն տեխնոլոգիաներ

Կալաբրիայի համալսարանի (Իտալիա) ռեկտոր Ջանլուիջի Գրեկոն հայտարարել է, որ այսօր արհեստական բանականության կիրառման թեման՝ կրիտիկական ենթակառուցվածքներում մոնիթորինգի և վաղ նախազգուշացման համար, ռազմավարական նշանակություն ունի։ Նրա խոսքով՝ կրիտիկական ենթակառուցվածքները դառնում են ավելի ու ավելի փոխկապակցված՝ միաժամանակ ենթարկվելով բնական սպառնալիքների, տեխնոլոգիական վթարների և հատկապես կիբեռսպառնալիքների ազդեցությանը։

Նա ընդգծել է, որ առաջիկա տարիներին առանցքային խնդիրներից մեկը պետք է դառնա հասարակության և կրիտիկական ենթակառուցվածքների կայունության բարձրացումը տարբեր սպառնալիքների նկատմամբ։ Սակայն, Գրեկոյի խոսքով, միայն տեխնոլոգիաները բավարար չեն դրա համար։ Անհրաժեշտ է համալիր մոտեցում, որը ներառում է չափումների և մոնիթորինգի ժամանակակից մեթոդներ, տվյալների անվտանգ փոխանակում և կանխատեսող մոդելներ։ «Կայունության ամրապնդումը պահանջում է ոչ միայն տեխնոլոգիաներ, այլև չափումների արդյունավետ մեթոդներ, տվյալների անվտանգ փոխանակում և կանխատեսող մոդելներ», — հայտարարել է Գրեկոն։

Հենց այս ուղղությունների միավորումն էլ, նրա կարծիքով, միջազգային համագործակցությունը դարձնում է առանձնապես կարևոր։

Կարևոր է մարդուն պահել կենտրոնում

Հայաստանում Իտալիայի դեսպան Ալեսսանդրո Ֆերրանտին ուշադրությունը կենտրոնացրել է ոչ այնքան ԱԲ-ի տեխնիկական հնարավորությունների, որքան այն բանի վրա, թե ինչպես պետք է մարդը փոխգործակցի արագ զարգացող տեխնոլոգիաների հետ։ Ֆերրանտին համոզված է, որ տեխնոլոգիական սրընթաց զարգացումը պահանջում է ոչ միայն նոր լուծումներ, այլև ռազմավարական մտածողություն՝ ապագան նախապես պլանավորելու և գնահատելու կարողություն, թե ինչպես գիտական նվաճումները կարող են օգտագործվել գլոբալ խնդիրների լուծման համար։

Այս համատեքստում նա առանձնացրել է նաև գիտնականների, պետական հաստատությունների և մասնագիտական համայնքի միջև համագործակցությունը։