Եվրոպական «Mars Express» ուղեծրային ապարատը փոխանցել է Մարսի ամենահայտնի հարվածային խառնարաններից մեկի՝ Սկիապարելլի խառնարանի թարմ, մանրամասն կադրերը: Հենց այստեղ է, ըստ Էնդի Ուեյրի վեպի և «Մարսեցին» ֆիլմի, միայնության մեջ հայտնվել աստղանավորդ Մարկ Ուոթնին: Նոր լուսանկարները ցույց են տալիս ոչ միայն հնագույն հարվածային ավազանի մասշտաբները, այլև ջրի հետքերը, որը մի ժամանակ հոսել է Կարմիր մոլորակի մակերևույթով:

Ինչ է հաջողվել տեսնել Mars Express-ին

Եվրոպական տիեզերական գործակալության ապարատը, որը Մարսի ուղեծրում աշխատում է 2003 թվականից, ցածր բարձրության վրայով անցել է մոլորակի Հարավային բարձրավանդակի վրայով: Բորտին տեղադրված է High Resolution Stereo Camera բարձր լուծաչափության տեսախցիկը, որը միաժամանակ նկարահանում է տեղանքը մի քանի անկյուններից և տարբեր սպեկտրալ տիրույթներում: Դրա շնորհիվ գիտնականները ստանում են մակերևույթի գունավոր եռաչափ մոդելներ: Սկիապարելլի խառնարանն ունի ավելի քան 460 կիլոմետր տրամագիծ և դասվում է Մարսի խոշորագույն հարվածային կառուցվածքների շարքին: Չնայած հսկայական չափսերին՝ այն հարաբերականորեն ծանծաղ է: Միլիարդավոր տարիների ընթացքում նրա հատակը լցվել է քամու և հնագույն ջրային հոսքերի բերած նստվածքներով, ինչպես նաև ժայթքային (վուլկանային) նյութերով և ավելի ուշ տեղի ունեցած բախումների բեկորներով:

Հնագույն ջրի հետքերը

Տարածաշրջանը, որտեղ գտնվում է խառնարանը, ձևավորվել է մոտ 3,7 միլիարդ տարի առաջ, երբ Մարսի կլիման զգալիորեն ավելի տաք էր և խոնավ: Ջուրն ակտիվորեն փոխում էր ռելիեֆը՝ թողնելով հուն (հունային) պատկերներ և նստվածքներ: Mars Express-ի նոր տվյալները թույլ են տալիս ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են հատկապես այդ գործընթացները տեղի ունեցել հարվածային ավազանի սահմաններում:

Անունը, գրականությունը և իրական պատմությունը

Խառնարանն անվանվել է ի պատիվ իտալացի աստղագետ Ջովաննի Սկիապարելլիի (1835–1910): 1877 թվականին՝ Մարսի մեծ դիմակայության ընթացքում, նա կազմեց մակերևույթի մանրամասն քարտեզը և նշեց մուգ գծեր, որոնք անվանեց «canali» — «ջրանցքներ» (կանալներ): Անգլերեն թարգմանության ժամանակ բառը վերածվեց «canals»-ի, ինչը ծնունդ տվեց երկար քննարկումների Մարսի վրա բանական կյանքի և արհեստական կառույցների հնարավոր գոյության մասին: Հետագայում հիպոթեզը հերքվեց, բայց աստղագետի անունը մնաց մոլորակի քարտեզի վրա: Հետաքրքիր է, որ 2016 թվականին Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը դեպի Մարս ուղարկեց վայրէջքային ապարատ նույնպես Schiaparelli անվանմամբ: Այն վթարվեց վայրէջքի ժամանակ, սակայն նրա նպատակակետը գտնվում էր մոլորակի բոլորովին այլ շրջանում:

Ինչպես են ստանում նման պատկերներ

Mars Express-ը շարժվում է ուժեղ ձգված ուղեծրով: Ցածր թռիչքի ընթացքում տեսախցիկը հավաքում է տվյալների երկար շերտեր՝ տասնյակ կիլոմետրեր լայնությամբ և հարյուրավոր ու նույնիսկ հազարավոր կիլոմետրեր երկարությամբ: Հետո այդ շերտերը «կարում են» խոշոր տարածաշրջանային քարտեզների մեջ, որոնք աստիճանաբար լրացնում են Մարսի ընդհանուր եռաչափ մոդելը:

Կարճ ասած

Mars Express ուղեծրային ապարատը ստացել է Սկիապարելլի խառնարանի նոր մանրամասն լուսանկարներ. սա այն վայրն է, որտեղ «Մարսեցու» սյուժեով մնացել էր Մարկ Ուոթնին: Ավելի քան 460 կմ տրամագծով խառնարանը գտնվում է հնագույն շրջանում, որը ձևավորվել է ջրով մոտ 3,7 միլիարդ տարի առաջ: Լուսանկարները արված են բարձր լուծաչափության ստերեոտեսախցիկով և օգնում են գիտնականներին ավելի լավ հասկանալ Մարսի երկրաբանական պատմությունը: Խառնարանին անունը տվել է XIX դարի իտալացի աստղագետը, ում դիտարկումները մի ժամանակ ծնունդ տվեցին մարսյան ջրանցքների մասին լեգենդին: