Աստղագետները մոտակա NGC 4945 գալակտիկայում հայտնաբերել են արտասովոր օբյեկտ, որը չի տեղավորվում տիեզերական երևույթների որևէ հայտնի կատեգորիայի մեջ: Կոչվելով Punctum (լատիներեն՝ «կետ»), այս հզոր ճառագայթման աղբյուրը նկատվել է Ատակամայի մեծ միլիմետրային/սուբմիլիմետրային զանգվածի (ALMA) միջոցով: Նրա եզակի բնութագրերը գիտնականներին դնում են փակուղու մեջ, և բացահայտումը, հնարավոր է, վկայում է աստղաֆիզիկական օբյեկտների նոր տեսակի մասին: Պատմում ենք, թե ինչ է հայտնի Punctum-ի մասին և ինչու է այն այդքան կարևոր:

Punctum-ի բացահայտում

Punctum օբյեկտը հայտնաբերվել է Չիլիի Դիեգո Պորտալեսի համալսարանի Աստղաֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի Ելենա Շաբլովինսկայայի ղեկավարած աստղագետների թիմի կողմից: Դիտարկումները կատարվել են 2023 թվականին՝ օգտագործելով ALMA-ն՝ միլիմետրային տիրույթում ամենազգայուն աստղադիտակներից մեկը: Punctum-ը գտնվում է NGC 4945 պարուրաձև գալակտիկայում, որը տեղակայված է Ծիր Կաթինից 11 միլիոն լուսային տարի հեռավորության վրա, ինչը նրան դարձնում է համեմատաբար մոտ հարևան:

Punctum-ի առանձնահատկություններ:

  • Պայծառություն: Օբյեկտը 10,000–100,000 անգամ ավելի պայծառ է, քան տիպիկ մագնետարները, 100 անգամ ավելի պայծառ, քան միկրոկվազարները և 10–100 անգամ ավելի պայծառ, քան հայտնի գերնորերի մեծ մասը: Մեր գալակտիկայում միայն Խեցգետնի միգամածությունը գերազանցում է նրան պայծառությամբ՝ աստղային աղբյուրների շարքում:
  • Կոմպակտություն: Punctum-ը փոքր օբյեկտ է՝ բարձր կազմակերպված մագնիսական դաշտով, ինչը հաստատվում է նրա միլիմետրային ճառագայթման ուժեղ բևեռացմամբ:
  • Անտեսանելիություն այլ տիրույթներում: Punctum-ը դեռևս հայտնաբերվել է միայն միլիմետրային ռադիոալիքներում, բայց ոչ օպտիկական կամ ռենտգենյան լույսում:

«Punctum-ը աներևակայելի պայծառ է՝ համեմատած այլ օբյեկտների հետ, բացառությամբ գերծանր սև խոռոչների», - նշել է Շաբլովինսկայան:

Ի՞նչ կարող է լինել Punctum-ը

Գիտնականները դեռևս չեն կարող ճշգրիտ դասակարգել Punctum-ը, սակայն ենթադրում են, որ նրա ճառագայթումը կապված է սինքրոտրոնային ճառագայթման հետ՝ գործընթաց, որի ժամանակ լույսի արագությանը մոտ շարժվող լիցքավորված մասնիկները պարուրաձև պտտվում են մագնիսական դաշտերում՝ արձակելով ռադիոալիքներ: Հնարավոր վարկածներ:

  • Մագնետար: Բարձր մագնիսական պուլսարը կարող էր բացատրել կառուցվածքային մագնիսական դաշտը, սակայն մագնետարները սովորապես շատ ավելի խամր են միլիմետրային տիրույթում:
  • Գերնորի մնացորդ: Խեցգետնի միգամածության նման օբյեկտները պայծառ են միլիմետրային ալիքներում, սակայն դրանք ավելի մեծ են, մինչդեռ Punctum-ը կոմպակտ օբյեկտ է:
  • Անհայտ տեսակ: Punctum-ը կարող է լինել աստղաֆիզիկական օբյեկտների նոր դասի առաջին ներկայացուցիչը, որը նախկինում չի նկատվել՝ աստղադիտակների սահմանափակումների պատճառով:

Շաբլովինսկայան ընդգծում է. «Punctum-ը չի տեղավորվում որևէ հայտնի կատեգորիայի մեջ: Մինչև ALMA-ի հայտնվելը մենք պարզապես չունեինք այնպիսի գործիքներ, որոնք ունենան նման զգայունություն և լուծաչափ՝ նման օբյեկտներ նկատելու համար»:

Ինչու՞ Punctum-ը մնացել էր աննկատ

Punctum-ը 100 անգամ ավելի խամր է, քան NGC 4945-ի ակտիվ միջուկը, որը սնվում է գերծանր սև խոռոչով: Այն պատահաբար է հայտնաբերվել, քանի որ ALMA-ի դիտարկումները ուղղված էին գալակտիկայի պայծառ միջուկին: Punctum-ի ճառագայթման բարձր բևեռացումը առանձնացրել է այն այլ աղբյուրների ֆոնին, ինչը և գրավել է գիտնականների ուշադրությունը:

Օբյեկտը 2023 թվականի մի քանի դիտարկումների ընթացքում չի փոխել պայծառությունը, ինչը բացառում է նրա պատկանելիությունը ժամանակավոր երևույթներին, ինչպիսիք են բռնկումները: Սակայն նրա անտեսանելիությունը օպտիկական և ռենտգենյան տիրույթներում ավելացնում է առեղծվածը: Դեռևս Ջեյմս Ուեբի աստղադիտակը (JWST) չի կատարել Punctum-ի դիտարկումներ ինֆրակարմիր տիրույթում, ինչը կարող էր լույս սփռել նրա բնույթի վրա:

Ի՞նչ է հաջորդելու

Punctum-ի առեղծվածը լուծելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ:

  • ALMA. Նոր դիտարկումներ, որոնք կենտրոնացած կլինեն Punctum-ի վրա, այլ ոչ թե գալակտիկայի միջուկի, կթույլատրեն նվազեցնել աղմուկի մակարդակը և ուսումնասիրել օբյեկտը տարբեր հաճախականություններով:
  • JWST. Ինֆրակարմիր դիտարկումները կարող են ցույց տալ, թե արդյոք Punctum-ի ճառագայթումը կապված է սինքրոտրոնային գործընթացի, փոշու կամ էմիսիոն գծերի հետ, ինչը կօգնի ճշտել նրա բնույթը:

Շաբլովինսկայան կարծում է, որ Punctum-ը կարող է լինել կամ հայտնի օբյեկտի ծայրահեղ տարբերակ (օրինակ՝ մագնետար անսովոր միջավայրում), կամ ամբողջովին նոր տիպի աստղաֆիզիկական երևույթ, որը նախկինում չի նկատվել՝ տեխնոլոգիաների սահմանափակումների պատճառով:

Հակիրճ…

NGC 4945 գալակտիկայում Punctum-ի բացահայտումը աստղագիտական առեղծված է, որը մարտահրավեր է նետում գոյություն ունեցող գիտելիքներին: Այս կոմպակտ, աներևակայելի պայծառ օբյեկտը, որը տեսանելի է միայն միլիմետրային ռադիոալիքներում, ունի հզոր մագնիսական դաշտ և չի տեղավորվում հայտնի կատեգորիաների մեջ, ինչպիսիք են մագնետարները կամ գերնորերի մնացորդները: Punctum-ի բացահայտումը ընդգծում է ժամանակակից աստղադիտակների, ինչպիսին է ALMA-ն, հնարավորությունները և բացում է Տիեզերքի ուսումնասիրության նոր էջ: ALMA-ի և JWST-ի ապագա դիտարկումները կարող են բացահայտել, թե արդյոք Punctum-ը եզակի երևույթ է, թե՞ տիեզերական օբյեկտների նոր դասի առաջին ներկայացուցիչը: