Ինչու՞ է Հայաստանի գյուղատնտեսությունը տասնամյակներ շարունակ տեղապտույտ կատարում. Հարցազրույց Դավիթ Դավթյանի հետ

Գյուղատնտեսությունը ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմավարական նշանակություն ունեցող ոլորտ է, քանի որ կոչված է ապահովելու երկրի պարենային անվտանգությունն ու անկախությունը՝ դարձնելով այն ազգային անվտանգության կարևոր բաղադրիչներից մեկը: Բացի այդ, հենց գյուղատնտեսության շնորհիվ են պահպանվում ավանդույթները, համերը, բույրերն ու սովորույթները, որոնք ձևավորում են ազգի մշակութային դիմագիծը: Զարմանալի չէ, որ նույնիսկ աշխարհի ամենազարգացած երկրներում գյուղատնտեսությանը հատուկ ուշադրություն է դարձվում, քանի որ այն հաճախ դառնում է պետության այցեքարտը:

Հայաստանը նույնպես ունի հարուստ գյուղատնտեսական ավանդույթներ: Ցավոք, վերջին տարիներին գյուղատնտեսական ոլորտը չի կարողացել ապահովել դինամիկ աճ՝ ընդհանուր տնտեսական զարգացման ֆոնին: Ներկայումս նրա բաժինը համախառն ներքին արդյունքի կառուցվածքում կազմում է ընդամենը 7.8–8%, մինչդեռ մյուս ոլորտները ցուցադրում են ավելի բարձր աճի տեմպեր: Economix ծրագրին ոլորտի ներկայիս վիճակի, առկա խնդիրների և հնարավոր լուծումների մասին պատմում է ֆերմեր Դավիթ Դավթյանը:

Գյուղատնտեսության խորքային խնդիրներ. համակարգային ախտորոշման բացակայություն

Ըստ ֆերմեր Դավիթ Դավթյանի, Հայաստանի գյուղատնտեսությունում ճգնաժամի մասին խոսելը նշանակում է ընդունել իրողությունը, որը ձգվում է ոչ միայն վերջին տարիներին, այլև ամբողջ հետխորհրդային ժամանակաշրջանում: Այս ոլորտի վիճակը միշտ եղել է բարդ, և նրա խոսքով՝ հիմնական խնդիրներից մեկն այն է, որ պետությունը մինչ օրս չի կարողացել ճիշտ ախտորոշել այդ անկայունության պատճառները:

«Մենք փորձում ենք բուժել առանձին ախտանիշներ՝ կարծես մի օրգան է ցավում, իսկ մենք բուժում ենք մեկ ուրիշը՝ չհասկանալով խնդրի էությունը», - նշել է Դավթյանը: Նա ընդգծել է, որ գյուղատնտեսության նկատմամբ մոտեցումը դեռևս կրում է դրվագային բնույթ՝ առանց համակարգային վերլուծության և ռազմավարության: Սա հանգեցնում է նրան, որ հաջողված օրինակներ կարելի է գտնել միայն առանձին ֆերմերների կամ կազմակերպությունների նախաձեռնությունների մակարդակով: Միևնույն ժամանակ, ընդհանուր պատկերը, նրա խոսքով, մնում է «չափազանց տխուր». հազարավոր հեկտարներ մնում են չմշակված, անասնապահությունը գտնվում է անհետացման եզրին, ընդ որում, նրա գնահատմամբ, արտադրողականությունը կրճատվել է գրեթե 40%-ով: Պատճառը ակնհայտ է՝ գյուղատնտեսությունը դարձել է ոչ եկամտաբեր զբաղմունք:

Չափերի կարևորությունը

Դավթյանի կարծիքով՝ խնդիրների մեծ մասի արմատները գնում են դեպի 1992–1993 թվականները՝ սեփականաշնորհման ժամանակաշրջան: Նրա կարծիքով՝ հողերի զանգվածային բաշխումը բնակչությանը փոքր հողակտորներով հիմք դրեց կառուցվածքային ճգնաժամին: Ի տարբերություն զարգացած գյուղատնտեսական երկրների, որտեղ հաջողությունը ապահովում են խոշոր տնտեսությունները և խոշոր հողային զանգվածները, Հայաստանում գերակշռում է մանր, մասնատված սեփականությունը:

Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն, նշել է նա, հողերի մոտ 44–45%-ը չի մշակվում: Բայց փաստացի դիտարկումներով այդ թիվը կարող է հասնել 60%-ի: Միևնույն ժամանակ, ընդհանուր հողային ֆոնդը կազմում է ընդամենը մոտ 450,000 հեկտար: Հիմնական խնդիրը մասնատվածությունն է. փոքր հողակտորները, որոնք հաճախ ցրված են տարբեր վայրերում, ավելացված արժեք չեն ստեղծում: «Մենք ստացել ենք մի իրավիճակ, երբ մեկ անձը տիրապետում է երկու-երեք հեկտարի, բայց այդ հեկտարները բաժանված են երեք-չորս կտորի՝ տարբեր վայրերում: Իսկ որոշ շրջաններում ընտանիքն ընդհանրապես ունի 5000–8000 քառակուսի մետր, իսկ որոշ տեղերում՝ նույնիսկ մի քանի հարյուր», - բացատրել է ֆերմերը: Նման իրավիճակում, Դավթյանի կարծիքով, արդյունավետ գյուղատնտեսության մասին խոսելը ոչ միայն դժվար է, այլև միամիտ. սա ավելի շուտ «հեքիաթ է, քան իրականություն»:

Չօգտագործված ներուժ

Ֆերմեր Դավիթ Դավթյանը համոզված է, որ Հայաստանն ունի գյուղատնտեսության զարգացման բացառիկ բնական ներուժ, սակայն ներկայիս իրավիճակում այդ հնարավորությունները մնում են չօգտագործված: Նա ընդգծում է, որ խնդիրը ոչ միայն տեխնիկական կամ տնտեսական սահմանափակումներն են, այլև այն, որ հասարակությունը, ներառյալ ֆերմերներն ու պետական կառույցները, չեն գիտակցում բնության տրամադրած առավելությունների մասշտաբը:

«Հայաստանը ֆանտաստիկ երկիր է՝ ֆանտաստիկ հնարավորություններով», - հայտարարել է Դավթյանը՝ խոսելով բնական ռեսուրսների մասին, որոնք, նրա խոսքով, առատորեն տրված են «և Աստծո, և բնության կողմից»: Նա առանձնացնում է երկու եզակի գործոն՝ հողերի բազմազանությունն ու կլիմայական գոտիների տարբերությունը: Ավելին, ինչպես նշել է ֆերմերը, Հայաստանում կարելի է դիտարկել այնպիսի իրավիճակ, երբ երկու հարևան հողակտորներ կտրուկ տարբերվում են միմյանցից հողի կազմով և կլիմայական պայմաններով:

«Մի հողակտոր մի կլիմայական գոտում է, մյուսը՝ արդեն մեկ այլ: Սա հսկայական հնարավորություններ են, որոնք խելամիտ կառավարման դեպքում կարող են հիանալի արդյունքներ բերել», - նշել է նա: Սակայն, Դավթյանի կարծիքով, ֆերմերների մեծամասնությունը չի գիտակցում այդ առավելությունները: Ավելին, նույնիսկ պետական կառույցները չեն ձգտում բացահայտել այդ ներուժը:

Աշխատանք չկա՝ խնդիր չկա

Դավթյանը համոզված է, որ անհրաժեշտ է նպատակային աշխատանք տանել ֆերմերներին տեղեկացնելու ուղղությամբ՝ օգտագործելով կոնկրետ օրինակներ և գործնական մոդելներ: «Պետք է ոչ թե պարզապես խոսել, այլ բացատրել՝ հստակ օրինակներով, իրական դեպքերի միջոցով», - ավելացրել է նա: Նրա դիտարկումներով՝ ներկայումս նման իրազեկման աշխատանք գրեթե չի իրականացվում: Եվ սրա մեջ նա տեսնում է լիազոր մարմինների կողմից պատասխանատվությունից գիտակցաբար խուսափում:

«Հիմա գործում է հետևյալ տրամաբանությունը՝ աշխատանք չկա, խնդիր էլ չկա: Բայց հենց սկսվում է իրական աշխատանք, հայտնվում են բարդություններ, ռիսկեր և պատասխանատվություն: Իսկ որքան խորն ես ընկղմվում խնդրի մեջ, այնքան շատ են այդ ռիսկերը», - ասել է Դավթյանը՝ ավելացնելով, որ շատ պաշտոնյաներ պարզապես խուսափում են խորքային ներգրավվածությունից՝ հետևանքների հետ բախվելուց խուսափելու համար: Այսպիսով, նրա խոսքով, հսկայական հնարավորությունները մնում են չիրացված՝ ոչ թե այն պատճառով, որ դրանք բացակայում են, այլ որովհետև դրանցով ոչ ոք համակարգային կերպով չի զբաղվում: