Արամ Ջիվանյան. Հայաստանը պետք է հայտնվի համաշխարհային ռազմական արդյունաբերության քարտեզի վրա

Հայաստանն արդեն հասել է առաջին հաջողություններին ռազմական նշանակության արտադրանքի արտահանման գործում, ստեղծել է ձեռնարկություններ, որոնք ընդունակ են տարեկան հազարավոր միավոր արտադրանք թողարկել, և աստիճանաբար ձևավորում է սեփական պաշտպանական արդյունաբերությունը։ Սակայն ոլորտի հետագա զարգացման համար անհրաժեշտ են նոր կադրեր, միջազգային գործընկերություններ և ելք դեպի գլոբալ շուկաներ։ Այս մասին NEWS.am Tech-ի հետ զրույցում պատմել է Հայաստանի Ռազմարդյունաբերության կոմիտեի նախագահ Արամ Ջիվանյանը։

Նրա խոսքով՝ այսօրվա գլխավոր խնդիրն այն է, որ Հայաստանն իր տեղը զբաղեցնի համաշխարհային ռազմական արդյունաբերության քարտեզի վրա և առանձին լուծումներ մշակողից վերածվի միջազգային շուկայի լիարժեք խաղացողի։

Ծրագրավորումից դեպի արտադրություն

2020 թվականից հետո ռազմարդյունաբերական արտադրությունը դարձել է Հայաստանի զարգացման առաջնահերթ ուղղություններից մեկը։ Ընդ որում, երկիրը բախվում է ցանկացած արդյունաբերական արտադրությանը բնորոշ խնդիրների. արտադրությունը պահանջում է լոգիստիկայի, բաղադրիչների մատակարարման, արտադրական գործընթացների կազմակերպման և կադրերի պատրաստման հարցերի լուծում։

«Ռազմական արդյունաբերությունը սխալ է ընկալել միայն որպես մետաղի հետ աշխատանք։ Արտադրական գործընթացներն ավելի ու ավելի են ավտոմատացվում, օգտագործվում են ժամանակակից հաստոցներ և բարդ տեխնոլոգիական լուծումներ։ Սա ամենաբարձր տեխնոլոգիական ոլորտներից մեկն է, որտեղ պետք է աշխատեն և՛ ծրագրավորողներ, և՛ ինժեներներ, և՛ ֆիզիկոսներ, և՛ մաթեմատիկոսներ», — նշել է Ջիվանյանը։

Ներկայումս քննարկվում են դուալ կրթության տարրերի ներդրման և տեխնիկական մասնագետների պատրաստման համար մասնագիտացված քոլեջների ստեղծման նախագծեր։

Սակայն կադրային ներուժի զարգացման գլխավոր գործոնը կոմիտեի նախագահը համարում է հենց ինդուստրիայի աճը։

«Երբ հայտնվում է պահանջարկը, հայտնվում է նաև առաջարկը։ Մեր ինդուստրիան արդեն սկսել է ձևավորել ֆիզիկոսների, ինժեներների և այլ մասնագետների պահանջարկ։ Հենց դա է աստիճանաբար այս մասնագիտությունները դարձնում ավելի գրավիչ տաղանդավոր երիտասարդության համար», — ընդգծել է Ջիվանյանը։

Արտահանում. քաղաքականություն, լոգիստիկա և նոր շուկաներ

Ռազմարդյունաբերության կոմիտեի ղեկավարի կարծիքով՝ սեփական արտադրության զարգացումն անհնար է առանց արտաքին շուկաներ դուրս գալու։ Ընդ որում, ռազմական նշանակության արտադրանքի արտահանումը կապված է ոչ միայն տեխնոլոգիաների ու բիզնեսի, այլև քաղաքական որոշումների, միջազգային հարաբերությունների և բարդ լոգիստիկայի հետ։

Ջիվանյանը նշել է, որ Հայաստանը չի պլանավորում արտադրանք արտահանել զինված հակամարտությունների մեջ գտնվող երկրներ։

«Մենք արտադրանք չենք արտահանի հակամարտության մեջ գտնվող և ոչ մի երկիր։ Ինչ վերաբերում է մնացած պետություններին, մենք փորձում ենք աշխատել հնարավորինս լայն և փնտրել համագործակցության բոլոր հնարավոր ուղղությունները», — ասել է մասնագետը։

Նրա խոսքով՝ սպառազինության և պաշտպանական արտադրանքի արտահանումը հեշտ խնդիր չէ, սակայն արդեն իսկ ձեռք բերված առաջին հաջողությունները սկզբունքային նշանակություն ունեն։

«Մենք առաջին անգամ ենք բախվում այս մարտահրավերներին։ Դա հեշտ չէ։ Բայց հենց այն փաստը, որ մենք արդեն ունենք առաջին հաջողությունները, շատ կարևոր է։ Մենք փորձ կկուտակենք, իսկ հետո շատ բան կկախված լինի բիզնեսի զարգացումից, մասնագետների տաղանդից և քաղաքական որոշումներից», — ասել է կոմիտեի նախագահը։

Փոքր երկիրը՝ որպես մրցակցային առավելություն

Առանցքային հարցերից մեկը մնում է հայկական արտադրանքի մրցունակությունը համաշխարհային շուկայում, որտեղ արդեն առկա են խոշոր և վաղուց ձևավորված խաղացողներ։

Ջիվանյանի խոսքով՝ Հայաստանը չի կարողանա մրցունակ լինել ռազմական արդյունաբերության բոլոր սեգմենտներում, սակայն ընդունակ է զբաղեցնել սեփական խորշերը։

Նա անալոգիա անցկացրեց սպորտի հետ՝ նշելով, որ փոքր չափսերը միշտ չէ, որ թերություն են։

«Սումոյում չափսերը ամենակարևոր գործոնը չեն։ Շատ հաճախ լավ մարզիկը կարողանում է իր փոքր կազմվածքը վերածել առավելության։ Այդպես էլ փոքր երկիրը որոշակի իրավիճակներում կարող է առավելություններ ստանալ ավելի խոշոր խաղացողների նկատմամբ», — նշել է նա։

Կոմիտեի ղեկավարը մանրամասն չբացահայտեց, թե հատկապես ինչում են կայանում այդ առավելությունները՝ միայն ընդգծելով, որ Հայաստանն արդեն սկսում է գտնել այն ուղղությունները, որոնցով կարող է հաջողությամբ մրցակցել գլոբալ շուկայում։

«Մենք պետք է դուրս գանք գլոբալ խաղի մեջ», — ընդգծել է նա։

Նախատիպերից դեպի սերիական արտադրություն

Ցանկացած բարձր տեխնոլոգիական ոլորտի համար գլխավոր մարտահրավերներից մեկը փորձնական նմուշների ստեղծումից մասսայական արտադրությանն անցնելն է։

Ջիվանյանի խոսքով՝ Հայաստանում արդեն հայտնվել են ձեռնարկություններ, որոնք կարողացել են անցնել այդ ուղին։

Եթե նախկինում խոսքը գերազանցապես առանձին նախատիպերի մշակման մասին էր, ապա այսօր գոյություն ունեն լիարժեք արտադրական գծերով գործարաններ, որոնք ընդունակ են տարեկան հազարավոր միավոր արտադրանք թողարկել։

«Մենք արդեն ունենք հաջողակ ձեռնարկություններ, որտեղ խոսքը ոչ թե մեկ նախատիպի ստեղծման, այլ արտադրական գծերի առկայության մասին է, որոնք ընդունակ են թողարկել հազարավոր արտադրատեսակներ՝ պատվիրատուի կարիքներին համապատասխան», — նշել է նա։

Հենց նման արտադրությունների առկայությունը, նրա կարծիքով, վկայում է ոլորտի զարգացման նոր փուլի անցման մասին։

Պե՞տք է արդյոք հրապարակայնություն ռազմական արդյունաբերությանը

RISE ցուցահանդեսում և ֆորումում, որոնց տեղեկատվական գործընկերը NEWS.am Tech-ն էր, ներկայացված էր պաշտպանական ոլորտի հայկական տասնյակ ընկերությունների արտադրանքը։ Սակայն հաճախ է հնչում կարծիք, որ ռազմական արդյունաբերությունը պահանջում է առավելագույն փակվածություն։

Ջիվանյանը կարծում է, որ գաղտնիությունը պահպանելու անհրաժեշտության և ձեռքբերումները ցուցադրելու պահանջի միջև հակասություն չկա։

«Մենք հեռու ենք ամեն ինչ ցուցադրելուց», — ընդգծել է նա։

Նրա խոսքով՝ Ռազմարդյունաբերության կոմիտեն ավանդաբար շատ զուսպ հանրային հաղորդակցություն է վարում։ Սակայն ժամանակ առ ժամանակ անհրաժեշտ է ցուցադրել աշխատանքի արդյունքները։

«Ցույց տալ, որ դու առաջ ես շարժվում, չի նշանակում բացահայտել բոլոր մարտավարատեխնիկական բնութագրերը կամ գաղտնի պարամետրերը։ Բայց զարգացման ուղղությունը ցույց տալը հաճախ շատ ավելի կարևոր է և օգտակար ոլորտի համար», — նշել է կոմիտեի նախագահը։

Նա հիշեցրեց, որ նմանատիպ պրակտիկա օգտագործվում է ողջ աշխարհում։ Պետությունները կանոնավոր կերպով մասնակցում են միջազգային ցուցահանդեսների և ցուցադրում նորագույն մշակումները՝ չբացահայտելով դրա հետ մեկտեղ զգայուն տեղեկատվությունը։

Բացի այդ, նման միջոցառումները օգնում են գտնել գործընկերներ, զարգացնել միջազգային կապերը և ներգրավել երիտասարդ մասնագետների դեպի ոլորտ։

RISE-ը՝ որպես հարթակ նոր կապերի համար

Խոսելով RISE ֆորումից իր ակնկալիքների մասին՝ Ջիվանյանը նշեց միանգամից մի քանի ուղղություն։

Նախևառաջ խոսքը միջազգային համագործակցության մասին է։ Ֆորումը հավաքել է օտարերկրյա հյուրերի, որոնք հնարավորություն են ստացել կարճ ժամանակում ծանոթանալ հայկական ինդուստրիային և գտնել պոտենցիալ գործընկերներ։

Ոչ պակաս կարևոր նա համարում է կապերի ամրապնդումը հենց հայկական արդյունաբերության ներսում։

«Հայաստանը փոքր երկիր է, բայց ես համոզված եմ, որ մեր ընկերությունները դեռևս ունեն մեծ ներուժ միմյանց հետ ավելի սերտ համագործակցելու համար։ Նման հարթակները օգնում են հասկանալ, թե ընկերությունները ինչով կարող են օգտակար լինել միմյանց», — նշել է նա։

Սակայն վերջին տարիների գլխավոր ձեռքբերումը Ջիվանյանը համարում է ոչ թե արտադրության աճը և ոչ էլ նոր տեխնոլոգիաները։

«Ամենամեծ ձեռքբերումը ես համարում եմ սեփական ուժերի և հնարավորությունների հանդեպ վերականգնված հավատը», — հայտարարել է Ռազմարդյունաբերության կոմիտեի նախագահը։

Նրա խոսքով՝ հասարակությունը պետք է տեսնի ոլորտի զարգացման արդյունքներն իր սեփական աչքերով։ Հենց սեփական հնարավորությունների հանդեպ այս վստահությունը կդառնա հիմք ռազմական արդյունաբերության հետագա աճի և նոր նախագծերի հայտնվելու համար։

«Մենք ակնկալում ենք, որ RISE-ը կօգնի փոխանցել այս դրական ազդակը հասարակությանը և խթան կհանդիսանա զարգացման հաջորդ փուլերի համար», — եզրափակել է նա։