Իրավաբանները վաճառում են ոչ թե փաստաթղթեր, այլ ժամանակ և վստահություն. հարցազրույց իրավաբանական ընկերության տնօրենի հետ

Քանի դեռ արհեստական բանականությունը սովորում է պայմանագրեր գրել և ստուգել իրավաբանական փաստաթղթերը, խորհրդատվական բիզնեսի գլխավոր առավելությունը անսպասելիորեն դառնում է այն, ինչը մեքենան դեռևս չի կարող փոխարինել՝ մարդկային հարաբերությունները, փորձը և հաճախորդին հասկանալու ունակությունը: Հենց այսպես է նկարագրում իրավաբանական շուկայի ապագան Հայաստանում «Andersen» ընկերության տնօրեն Վարուժան Ավետիքյանը:

«Economix» հաղորդման շրջանակներում տված հարցազրույցում նա պատմել է, թե ինչպես է կառուցված իրավաբանական խորհրդատվությունը ներսից, ինչու են Հայաստանում բազմաթիվ օրենքներ բարդացնում բիզնեսի կյանքը, ինչու են իրավաբանական ընկերություններին անհրաժեշտ կարգավորման առանձին կանոններ և ինչպես է ԱԲ-ն արդեն իսկ փոխում իրավաբանի մասնագիտությունը:

«Մենք վաճառում ենք ոչ թե ապրանք, այլ ժամանակ և գիտելիք»

Ըստ Ավետիքյանի՝ խորհրդատվական բիզնեսը սկզբունքորեն տարբերվում է այլ ոլորտների մեծ մասից: Եթե բանկը վաճառում է փող, իսկ առևտուրը՝ ապրանք, ապա իրավաբանական ընկերությունը վաճառում է իր մասնագետների ժամանակը:

Իրավաբանի աշխատանքի յուրաքանչյուր ժամը փաստացի դառնում է ապրանք: Հենց այդ պատճառով «Andersen»-ում օգտագործում են ժամավճարի մոդելը. յուրաքանչյուր մասնագետ ունի իր դրույքաչափը, որը կախված է փորձից, մասնագիտացումից և փորձագիտական մակարդակից: Հաճախորդը նախապես գիտի թիմի աշխատանքի արժեքը, իսկ հետո ստանում է մանրամասն հաշվետվություն՝ ով, քանի ժամ և ինչի վրա է աշխատել:

Ավետիքյանի խոսքով՝ մասնագիտական ծառայությունների ոլորտում հնարավոր չէ «քնած ժամանակ փող վաստակել», ինչպես դա տեղի է ունենում, օրինակ, բանկային հատվածում՝ վարկերի տոկոսների հաշվին: Այստեղ ամեն ինչ ուղղակիորեն կախված է մարդկանցից և նրանց ներգրավվածությունից:

Ինչու՞ իրավաբանները չեն սիրում կոնֆլիկտներ

Չնայած իրավաբանի՝ որպես մշտապես վեճերի ու դատարանների մեջ ներգրավված մարդու տարածված կերպարին, Ավետիքյանն ասում է, որ նախապատվությունը տալիս է մասնագիտության բոլորովին այլ կողմին: Ըստ նրա՝ շատ ավելի կարևոր է օգնել ընկերություններին նախագծեր մեկնարկել, գործարքներ ձևակերպել և զարգացնել բիզնեսը, քան մասնակցել ձգձգվող կոնֆլիկտներին:

Դատական վեճերը նա անվանում է թանկարժեք, հյուծող և հաճախ «շատ տհաճ» գործընթացներ, որտեղ կողմերը հաճախ հրաժարվում են փոխզիջման գնալ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ դա ձեռնտու կլիներ բոլորին: «Ես միշտ փորձում եմ հաշտեցնել կողմերին, եթե դա հնարավոր է», — ասում է նա:

Արհեստական բանականությունն արդեն փոխում է շուկան

Զրույցի կենտրոնական թեմաներից մեկը ԱԲ-ն էր և դրա ազդեցությունը իրավաբանական ոլորտի վրա: Ավետիքյանն ընդունում է, որ արհեստական բանականությունն արդեն կարողանում է կազմել պայմանագրերի նախագծեր, վերլուծել փաստաթղթեր և կատարել իրավաբանների աշխատանքի մի մասը: Ավելին, հաճախորդներն ավելի ու ավելի հաճախ են խորհրդատվությունները ստուգում ԱԲ համակարգերի միջոցով:

Ըստ նրա՝ մասնագիտության լուրջ տրանսֆորմացիան անխուսափելի է: Սակայն իրավաբանների լիակատար անհետացում նա չի կանխատեսում: Ընդհակառակը՝ կարծում է, որ մարդկային շփման արժեքը միայն աճելու է: «Կգա մի պահ, երբ մարդիկ կարոտելու են մարդկանց հետ շփվելուն», — ասում է նա: Հենց այդ պատճառով շուկայի ապագան նա տեսնում է երկու գործոնների համադրության մեջ՝ մարդկային հարաբերությունների ու վստահության հզորացում և պրոֆեսիոնալ իրավաբանական արդյունքների ստեղծում, այլ ոչ թե պարզապես ԱԲ-ի կողմից տրվող «ընդհանուր պատասխաններ»:

«Բազմաթիվ օրենքներ բարդացնում են բիզնեսի կյանքը»

Խոսելով հայկական տնտեսության խնդիրների մասին՝ Ավետիքյանը բավականին կոշտ արտահայտվեց օրենսդրության մի մասի որակի վերաբերյալ: Նրա կարծիքով՝ բազմաթիվ փոփոխություններ ընդունվում են առանց հետևանքների բավարար վերլուծության և բիզնեսի համար ստեղծում են լրացուցիչ ծախսեր ու բյուրոկրատիա:

Մասնագետը խոստովանում է, որ նախկինում նման որոշումներն իրեն շատ ավելի էին բարկացնում, հատկապես պետական հատվածից մասնավորին անցնելուց հետո: Միևնույն ժամանակ իրավաբանը նկատում է մի պարադոքս. բարդ օրենքները միաժամանակ լրացուցիչ աշխատանք են ստեղծում խորհրդատուների, փաստաբանների և հաշվապահների համար: «ԱՄՆ-ում կատակում են. յուրաքանչյուր նոր օրենք ևս մեկ օրենք է՝ ընդդեմ իրավաբանների գործազրկության», — ասում է նա: Սակայն երկարաժամկետ հեռանկարում, ըստ Ավետիքյանի, չափազանցված կարգավորումը վնասում է ողջ տնտեսությանը, իսկ բիզնեսի լրացուցիչ ծախսերը վերջիվերջո միևնույն է դրվում են սպառողների ուսերին:

Հայաստանին պակասում են իրավաբանական ընկերությունների համար կանոնները

Առանձին խնդիր Ավետիքյանը համարում է բուն իրավաբանական ընկերությունների լիարժեք կարգավորման բացակայությունը: Այժմ, նրա խոսքով, Հայաստանում բավական է մեկ արտոնագրված փաստաբան գրասենյակ բացի, որպեսզի փաստացի ստեղծվի «իրավաբանական ընկերություն», սակայն նման կառույցների նկատմամբ հատուկ պահանջներ գրեթե չկան: Մինչդեռ շատ երկրներում գործում են առանձին կանոններ իրավաբանական ընկերությունների համար.

• մասնագիտական էթիկայի նորմեր,
• շահերի բախման կանխարգելման մեխանիզմներ,
• մասնագիտական պատասխանատվության ապահովագրություն,
• փողերի լվացման դեմ պայքարի ստանդարտներ:

Հայաստանում Փաստաբանների պալատը հիմնականում կարգավորում է առանձին փաստաբանների գործունեությունը, այլ ոչ թե խոշոր իրավաբանական ընկերությունները՝ որպես ինքնուրույն կառույցներ: Ավետիքյանի կարծիքով՝ այս ուղղությունը վաղ թե ուշ ստիպված կլինեն համակարգային կերպով բարեփոխել:

Կրթության գլխավոր խնդիրը՝ համալսարաններն ու շուկան չեն խոսում միմյանց հետ

Ավետիքյանը լուրջ խնդիր է համարում նաև կադրերի պատրաստումը: Նրա խոսքով՝ հայաստանյան համալսարաններն ու գործատուները փաստացի գոյություն ունեն միմյանցից անջատ: Արդյունքում շրջանավարտները հաճախ շուկա են գալիս առանց բիզնեսին անհրաժեշտ գործնական հմտությունների:

«Andersen»-ում փորձում են խնդիրը լուծել ինքնուրույն. ամեն ամառ ընկերությունը տասնյակ ուսանողների է ընդունում պրակտիկայի, որից հետո նրանց մի մասը ստանում է մշտական աշխատանք: Ընկերության բոլոր գործընկերները նաև դասավանդում են բուհերում՝ ոչ թե վաստակի, այլ ապագա աշխատակիցներ գտնելու և պատրաստելու համար: Այս առումով Ավետիքյանը որպես օրինակ է բերում ԱՄՆ-ը, որտեղ իրավաբանական դպրոցները սերտորեն համագործակցում են մասնագիտական ասոցիացիաների հետ և շտկում ուսումնական ծրագրերը՝ ըստ շուկայի իրական կարիքների: «Մեզ մոտ այդ կապը գրեթե չկա», — ասում է նա: