Քաղաք Լուսնի վրա. ինչո՞ւ է SpaceX-ը Մարսից վերակողմնորոշվում դեպի Երկրի արբանյակ

Էլոն Մասկը միշտ Մարսն է համարել առաջնահերթություն։ SpaceX-ի հիմնադիրը բազմիցս ընդգծել է, որ ընկերությունը ստեղծվել է 2002 թվականին հենց Կարմիր մոլորակի գաղութացման համար։ SpaceX-ի կայքում Մարսը նշված է որպես մարդկային էքսպանսիայի և հետազոտությունների առաջնային օբյեկտ։ Միևնույն ժամանակ, Մասկը հաճախ էր անտեսում Լուսինը՝ այն անվանելով «շեղող գործոն»։ Ընդամենը 13 ամիս առաջ նա հայտարարում էր, որ SpaceX-ը կգնա «ուղիղ դեպի Մարս»։ Սակայն անցած հանգստյան օրերին Մասկը զարմացրեց բոլորին՝ հայտարարելով շեշտադրումների ժամանակավոր տեղաշարժի մասին դեպի Լուսին։ Այժմ ընկերությունը կենտրոնանում է Լուսնի վրա ինքնաբավ քաղաք ստեղծելու վրա՝ առնվազն առաջիկա տարիներին։

Փոփոխության հայտարարումը. Մարսից դեպի Լուսին

Կիրակի օրը՝ փետրվարի 8-ին, Մասկն իր X (նախկին Twitter) սոցիալական ցանցում գրել է. «Նրանց համար, ովքեր տեղյակ չեն. SpaceX-ն արդեն վերակողմնորոշվել է դեպի Լուսնի վրա ինքնաբավ քաղաքի կառուցումը, քանի որ մենք պոտենցիալ կերպով կարող ենք դրան հասնել 10 տարուց քիչ ժամանակում, մինչդեռ Մարսը կպահանջի 20+ տարի»։ Նա հավելել է. «SpaceX-ի առաքելությունը մնում է անփոփոխ՝ ընդլայնել գիտակցությունը և մեզ հայտնի կյանքը դեպի աստղերը»։ Մասկը Լուսնի ընտրությունը բացատրել է գործնական նկատառումներով. թռիչքները դեպի Մարս հնարավոր են միայն 26 ամիսը մեկ, երբ մոլորակները դասավորվում են համապատասխան ձևով (ճանապարհորդությունը տևում է վեց ամիս), մինչդեռ դեպի Լուսին կարելի է թռչել յուրաքանչյուր 10 օրը մեկ (թռիչքը տևում է ընդամենը երկու օր)։ Սա թույլ է տալիս նախագիծը զարգացնել շատ ավելի արագ։

Առաջնահերթությունների փոփոխության ակնարկներ

Այս տեղաշարժի մասին ակնարկներ Մասկն արել էր նաև մեկ շաբաթ առաջ՝ Երկրի ուղեծրում տվյալների կենտրոնների համար նախատեսված մեկ միլիոն արբանյակներից բաղկացած համաստեղության գործարկման SpaceX-ի պլանների մասին մանրամասն զեկույցում։ Այստեղ առանցքային տարրը Starship հրթիռն է՝ ամբողջությամբ բազմակի օգտագործման համակարգը, որը մշակվում է այլ աշխարհների գաղութացման համար։ Փետրվարի 2-ի այդ զեկույցում Մասկն ընդգծել էր Starship-ի լուսնային պոտենցիալը. «Այնպիսի ձեռքբերումների շնորհիվ, ինչպիսին է տիեզերքում վառելիքի լիցքավորումը, Starship-ը կկարողանա հսկայական ծավալի բեռներ հասցնել Լուսին»։ Նա հավելել էր. «Այնտեղ հնարավոր կլինի ստեղծել մշտական ներկայություն գիտական և արտադրական նպատակներով։ Լուսնի վրա գտնվող գործարանները կկարողանան օգտագործել լուսնային ռեսուրսները արբանյակների արտադրության և դրանք դեպի տիեզերք արձակելու համար։ Էլեկտրամագնիսական արագացուցիչի և լուսնային արտադրության օգնությամբ հնարավոր է խորը տիեզերքում տեղակայել տարեկան 500–1000 տերավատտ հզորությամբ ԱԲ արբանյակներ, էապես բարձրանալ Կարդաշյովի սանդղակով և օգտագործել Արեգակի էներգիայի զգալի մասը»։ (Կարդաշյովի սանդղակը, որն առաջարկվել է խորհրդային գիտնականի կողմից 1964 թվականին, դասակարգում է քաղաքակրթություններն ըստ էներգիայի վերահսկման մակարդակի. I տիպ՝ մոլորակի ողջ էներգիան, II տիպ՝ աստղի, III տիպ՝ գալակտիկայի։ Մարդկությունը դեռևս չի հասնում նույնիսկ I տիպին։)

«Բոնուսային տարր», թե՞ հիմնական պատճառ

Երկուշաբթի՝ փետրվարի 9-ին, Մասկը հստակեցրեց, որ տիեզերական տվյալների կենտրոնների հարցը նոր ռազմավարության ընդամենը «բոնուսային տարրն է»։ Փոփոխության գլխավոր պատճառը աղետի վախն է։ «Առաջնահերթության փոփոխությունը տեղի ունեցավ, որովհետև ես անհանգստացած եմ, որ բնական կամ տեխնածին աղետը կընդհատի մատակարարումները Երկրից, և գաղութը կկործանվի»,— գրել է նա։ «Մենք կարող ենք լուսնային քաղաքը դարձնել ինքնաբավ 10 տարուց քիչ ժամանակում, բայց Մարսը կպահանջի 20+ տարի՝ 26-ամսյա ցիկլի պատճառով։ Ահա թե ինչն է առաջնային»։ SpaceX-ը լիովին չի հրաժարվում Մարսից։ Վերջին հրապարակումներում Մասկն ընդգծել է, որ Կարմիր մոլորակը մնում է պլաններում, բայց որոշակի ուշացումով. «Մարսը կմեկնարկի 5–6 տարուց, այնպես որ կզարգանա Լուսնին զուգահեռ, բայց Լուսինը կդառնա սկզբնական կենտրոնը»։ Մեկ այլ հաղորդագրության մեջ նա նշել է 2031 թվականին Մարս դեպի մարդու հնարավոր թռիչքի մասին։

Լուսնային պլաններ. Artemis-ից դեպի իրականություն

Թեև Լուսնի գաղութացման վրա կենտրոնանալը նորույթ է, SpaceX-ն արդեն հինգ տարի է, ինչ աշխատում է լուսնային առաքելությունների վրա։ 2021 թվականի ապրիլին NASA-ն ընտրեց Starship-ը որպես Artemis ծրագրի առաջին մարդատար լուսնային վայրէջքային մոդուլ, որի նպատակն է մինչև 2030 թվականը մարդու մշտական ներկայությունն ապահովել Լուսնի վրա և դրա շուրջ։ Եթե ամեն ինչ ընթանա ըստ պլանի, Starship-ը տիեզերագնացներին կհասցնի Լուսնի մակերևույթ Artemis 3-ի շրջանակներում, որը նախատեսված է 2028 թվականին։ Սակայն դա կախված է Artemis 2-ի հաջողությունից (չորս հոգանոց անձնակազմով թռիչք Լուսնի շուրջ, հնարավոր է՝ արդեն հաջորդ ամիս)։ Starship-ը դեռ պետք է ապացուցի իր պատրաստվածությունը։ Այս պահին հրթիռն իրականացրել է 11 ենթաուղեծրային փորձնական թռիչք, սակայն ուղեծրային թռիչք դեռ չի եղել։ Անհրաժեշտ է տիեզերքում վառելիքի լիցքավորման ցուցադրություն (յուրաքանչյուր լուսնային առաքելություն կպահանջի 10–12 «լիցքավորող» արձակում) և այլ առանցքային փուլեր։ Անցյալ տարվա աշնանը NASA-ի ղեկավարի նախկին պաշտոնակատար Շոն Դաֆին մտահոգություն էր հայտնել Starship-ի մշակման տեմպերի վերաբերյալ և առաջարկել էր պայմանագիրը բացել այլ ընկերությունների համար մրցակցության նպատակով, ինչպիսին է Ջեֆ Բեզոսի Blue Origin-ը։ Այժմ NASA-ն գլխավորում է միլիարդատեր Ջարեդ Այզեկմանը (ով երկու անգամ թռել է ուղեծիր SpaceX-ի հետ), բայց մրցակցությունը ոչ մի տեղ չի անհետացել. Blue Origin-ը վերջերս երկու տարով դադարեցրել է ենթաուղեծրային տուրիզմը՝ Լուսնի վրա կենտրոնանալու համար։

Կարճ ասած

SpaceX-ը ժամանակավորապես վերակողմնորոշվել է դեպի Լուսնի վրա ինքնաբավ քաղաքի ստեղծումը. նախագիծը կարելի է իրականացնել 10 տարում՝ ի տարբերություն Մարսի (20+ տարի)։ Պատճառները՝ արագ զարգացումը (թռիչքներ յուրաքանչյուր 10 օրը մեկ՝ 26 ամսվա փոխարեն), Երկրի վրա հնարավոր աղետի մտավախությունը և «բոնուսը»՝ ԱԲ արբանյակների համար լուսնային գործարանների տեսքով։ Մարսը չի լքվել՝ մեկնարկը 5–6 տարուց է, մարդու թռիչքը՝ 2031-ին։ Starship-ը առանցքային տարր է, բայց առջևում դեռ փորձարկումներ են։ Սա լրացնում է NASA-ի Artemis ծրագիրը, որտեղ Starship-ը լուսնային վայրէջքային սարքն է 2028 թվականի համար։