Տեխնոլոգիական սինգուլյարությունն արդեն անցյալում է, մենք ապրում ենք «գերնոր աստղի պայթյունի» էպիկենտրոնում. Վահագն Պողոսյան

Տեխնոլոգիական սինգուլյարությունն արդեն տեղի է ունեցել, և մենք գտնվում ենք ոչ թե դրա առջև, այլ դրա ներսում: Այս մասին հայտարարել է Instigate Venture Studio-ի հիմնադիր և RealSchool Foundation-ի համահիմնադիր Վահագն Պողոսյանը՝ ելույթ ունենալով DigiConf 2025-ում:

Նրա խոսքով՝ աշխարհը մտել է մի փուլ, որտեղ «ֆիզիկայի և հասարակության օրենքները կտրուկ փոխվել են»: Նա ընթացիկ իրավիճակը համեմատել է աստղի պայթյունից հետո տեղի ունեցող պահի հետ. «Մինչև պայթյունը գործում են մի շարք օրենքներ, պայթյունից հետո՝ այլ: Եվ մենք ուղղակիորեն գտնվում ենք այդ անցման էպիկենտրոնում»: Խոսելով Instigate գիտահետազոտական ինստիտուտի անունից՝ Պողոսյանը ներկայիս դարաշրջանն անվանել է «գերնորի կես»՝ համակարգերի արագ ընդլայնման և արմատական վերակառուցման ժամանակաշրջան:

Սինգուլյարությունը որպես բիֆուրկացիայի կետ

Հիմնվելով համակարգային տեսության և վիճակագրական ֆիզիկայի վրա՝ Պողոսյանը բացատրել է սինգուլյարությունը որպես «բիֆուրկացիայի կետ»՝ պահ, երբ բարդ համակարգը մի կայուն վիճակից անցնում է բազմաթիվ հնարավոր վիճակների: Սա ոչ թե ֆուտուրոլոգիայի փոխաբերություն է, այլ խիստ գիտական տերմին. ինչպես աստղը կարող է դառնալ գերնոր, սպիտակ թզուկ կամ սև խոռոչ, այնպես էլ մարդկությունը կանգնած է ճանապարհների ճյուղավորման առջև:

Նա հիշեցրել է, որ գիտնականները վիճում էին, թե ինչը կդառնա «հաշվիչ». ավտոմատացումը, որը փոխում է կենսակերպը, թե՞ մեծ լեզվական մոդելները, որոնք արմատապես վերափոխում են մտածողությունը: Ոմանք, այդ թվում՝ Ռեյ Քուրցվեյլը, սինգուլյարություն էին ակնկալում ապագայում: Մյուսներն պնդում են, որ այն արդեն անցյալում է, և մենք ապրում ենք «հետսինգուլյար» աշխարհում, որտեղ ԱԲ-ն դարձել է զանգվածային ապրանք՝ ներկառուցված յուրաքանչյուր սարքում:

Նախադեպ. XX դարի դեմոգրաֆիական գերնոր

Պարզության համար Պողոսյանը բերել է պատմական օրինակ՝ XX դարի կեսերի դեմոգրաֆիական պայթյունը: «Հազարամյակներ շարունակ մարդկությունը մեկ միլիարդից պակաս էր, իսկ մեկ դարում աճեց մինչև յոթ: Սա էր բիֆուրկացիան»: Այսօր, նշել է նա, աշխարհը նույն հարցերն է տալիս. կմնա՞նք 7 միլիարդով: Կկարողանա՞նք կերակրել 12 կամ նույնիսկ 20 միլիարդ: Կբավարարե՞ն ռեսուրսները կլիմայական ճգնաժամի և պատերազմների պայմաններում:

Նրա կարծիքով, ներկայիս ԱԲ-ի հեղափոխությունը նման բիֆուրկացիա է, բայց ճանաչողության ոլորտում. «Մենք գտնվում ենք մարդու և տեխնոլոգիայի միջև ընդմիջման մեջ: Ես օգտագործում եմ համակարգիչ, բայց վախենում եմ կոտրել կոմպիլյատորը՝ ես սպառող եմ, ոչ թե ինժեներ: Ինժեները տիրապետում է գործիքին, ինչպես վարորդը մեքենային. նա կարող է ոչ միայն վարել, այլև վերանորոգել»:

Վերլուծությունն այլևս չի աշխատում. սինթեզի ժամանակն է

Վերլուծությունն այլևս չի աշխատում՝ եկել է սինթեզի ժամանակը: «Բիֆուրկացիաների դարաշրջանում ավանդական վերլուծությունն կորցնում է ուժը. այն նկարագրում է երեկվա օրը և անօգուտ է բազմաթիվ անկանխատեսելի սցենարների առաջ: Այսօր հաղթում է ոչ թե նա, ով անվերջ կշռադատում է ռիսկերը, այլ նա, ով ստեղծում է սեփական իրականությունը: Քայքայման փոխարեն՝ ուղղության ընտրություն: Կասկածների փոխարեն՝ նպատակի ձևավորում: Սպասելու փոխարեն՝ գործողություն: Ոչ թե գուշակել, թե ինչպիսի աշխարհ կգա, այլ կառուցել այն աշխարհը, որտեղ ցանկանում ես ապրել», - կարծում է նա:

Հենց սա դարձավ Պողոսյանի նոր մանիֆեստի միջուկը: «Սինգուլյարությունը պատմության վերջը չէ, այլ բազմաթիվ ճանապարհների սկիզբ: Մենք այլևս տեխնոլոգիաների սպասման կետում չենք. մենք պայթյունի ներսում ենք, որտեղ կանոնները վերաշարադրվել են: Եվ այժմ գլխավոր հարցը ոչ թե այն է, թե ինչ կանի ԱԲ-ն, այլ այն, թե մենք ով կդառնանք՝ պասիվ օգտատերեր, կապված հուշումներին, թե՞ սեփական «գերնոր» ապագայի ստեղծողներ», - եզրափակեց նա: