Ինժեներական քաղաքը որպես նորարարությունների կատալիզատոր Հայաստանում. հարցազրույց Բագրատ Ենգիբարյանի հետ

Հայաստանի սրտում զարգանում է բարձր տեխնոլոգիաների եզակի կենտրոն՝ Ինժեներական քաղաքը, որը դարձել է երկրի տեխնոլոգիական առաջընթացի խորհրդանիշ: Այստեղ կենտրոնացված են առաջատար լաբորատորիաներ, ստարտափներ և հետազոտական կենտրոններ, իսկ տեղադրված սուպերհամակարգիչը բացում է նոր հորիզոններ գիտական և ինժեներական նախագծերի համար:

Ո՞ր ընկերություններն են այսօր աշխատում Հայաստանի Ինժեներական քաղաքում: Ի՞նչ նախագծերի վրա է ընթանում աշխատանք, և ինչպե՞ս է օգտագործվում այնտեղ տեղադրված սուպերհամակարգիչը: Այս ամենի մասին «Բա իմացա՞ր» ծրագրում պատմել է Ձեռնարկությունների Ինկուբատոր հիմնադրամի տնօրեն Բագրատ Ենգիբարյանը:

Գիտության և տեխնոլոգիաների մասին ծրագրերի հովանավորը Team Telecom Armenia ընկերությունն է:

Ինժեներական քաղաքը որպես տեխնոլոգիական առաջընթացի հարթակ

Ինժեներական քաղաքի ստեղծման նախաձեռնությունը բազմամակարդակ նախագիծ է՝ հավակնոտ և ռազմավարական կարևոր նպատակներով: Ինչպես նշում է Բագրատ Ենգիբարյանը, բարձր տեխնոլոգիաների զարգացումը պահանջում է ոչ միայն մեկ ոլորտում ջանքերի կենտրոնացում, այլև անցում համապարփակ միջդիսցիպլինար մոտեցման:

Առաջին փուլում Հայաստանը հաջողությամբ կենտրոնացավ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների վրա. գրավվեցին խոշոր ներդրումներ, ստեղծվեցին հազարավոր աշխատատեղեր, կառուցվեց էկոհամակարգ: Սակայն, ինչպես ընդգծում է Ենգիբարյանը, բարձր տեխնոլոգիաները չեն սահմանափակվում միայն ՏՏ ուղղությամբ: Ծագեց տրամաբանական հարց՝ ո՞րն է լինելու հաջորդ քայլը, Հայաստանի տեխնոլոգիական զարգացման հաջորդ վեկտորը:

Այսպես ծնվեց գաղափարը. կարո՞ղ է արդյոք ինժեներությունը դառնալ Հայաստանի տեխնոլոգիական աճի նոր շարժիչը: Հասկանալով, որ ինժեներությունը լայն, բազմաշերտ հասկացություն է, որոշվեց մոտենալ հարցին համակարգային: Մշակվեց մոդել, որը ենթադրում է միանգամից մի քանի առանցքային ուղղությունների զարգացում՝ տիեզերական տեխնոլոգիաներ, անօդաչու տրանսպորտ, հեռահաղորդակցություն, կիսահաղորդիչներ և այլն: Ինժեներական քաղաքի հայեցակարգը ներառում է հետազոտական լաբորատորիաների, կրթական հաստատությունների և 30-40 տեխնոլոգիական ընկերությունների ինտեգրում մեկ միասնական էկոհամակարգի մեջ:

Նպատակը՝ ցույց տալ, թե ինչպես համատեղ աշխատելով կարելի է ստեղծել իրական արժեք, մրցունակ արտադրանք, գրավել ներդրումներ և ձևավորել նոր, բարձր որակավորում ունեցող աշխատատեղեր:

Ինժեներական քաղաք ծրագիրն իրականացվում է «Ձեռնարկությունների ինկուբատոր» հիմնադրամի՝  ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության գործուն աջակցությամբ, Ինժեներական ասոցիացիայի և մասնավոր հատվածի մի շարք ընկերությունների հետ համագործակցությամբ։

Ինչու՞ կենտրոնացնել բարձր տեխնոլոգիական ընկերությունները մեկ վայրում

Ծագում է, թվում է, տրամաբանական հարց՝ հնարավո՞ր է արդյոք նույն արդյունքներին հասնել, եթե յուրաքանչյուր ընկերություն աշխատի իր սովորական վայրում: Ինչու՞ է անհրաժեշտ 30-40 բարձր տեխնոլոգիական ընկերություններ հավաքել մեկ տարածքում:

Բագրատ Ենգիբարյանը պատասխանում է այս հարցին՝ հիմնվելով բազմամյա փորձի վրա.
«Պրակտիկան ցույց է տալիս, որ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում ընկերությունները կարիք ունեն համատեղ աշխատանքի: Լինելով միասնական էկոհամակարգի մաս՝ նրանք հնարավորություն են ստանում անցկացնել համատեղ հետազոտություններ, օգտագործել ընդհանուր լաբորատոր սարքավորումներ՝ ստեղծել համատեղ արժեքի լաբորատորիաներ: Այդ սարքավորումները հաճախ անհասանելի են մեկ ընկերության համար, բայց դառնում են հասանելի, երբ դրանք օգտագործում են էկոհամակարգի մի քանի մասնակիցներ», - բացատրում է նա:

Ենգիբարյանի խոսքով՝ Ինժեներական քաղաքը ոչ միայն ենթակառուցվածք է, այլև կրթական միջավայր.
«Սա նաև մասնագետների պատրաստման տարածք է: Երբեմն ես նկատում եմ, որ մարդիկ ամենաշատ ժամանակը… ճաշարանում են անցկացնում: Եվ դա լավ է: Քանի որ հենց այնտեղ են ծնվում նոր գաղափարներ և նախագծեր՝ զրույցի ժամանակ, կենդանի շփման ընթացքում: Սա նոր պայմանագրերի և տեխնոլոգիական առաջընթացների հարթակ է»:

Նա նաև ընդգծում է թանկարժեք սարքավորումների ընդհանուր հասանելիության կարևորությունը.
«Խոսքը գնում է սարքավորումների մասին, որոնց արժեքը կարող է գերազանցել միլիոն դոլարը: Հայաստանի մասշտաբով մեկ ընկերության համար դա անտանելի ծախս է: Ավելին, սարքավորումների առկայությունը դեռևս արդյունավետության երաշխիք չէ. դրանց սպասարկումը պահանջում է հատուկ պատրաստվածություն ունեցող մասնագետներ: Ինժեներական քաղաքը լուծում է այդ խնդիրը կենտրոնացված՝ մենք սպասարկում ենք սարքավորումները բոլոր ռեզիդենտ ընկերությունների համար»:

Ենգիբարյանը բերում է կոնկրետ օրինակ.
«Որոշ սարքեր պահանջում են մի քանի մասնագետների թիմային աշխատանք՝ ծրագրավորող, որը ստեղծում է մոդել; ինժեներ, որը այն թարգմանում է մեքենայի «լեզվով»; և օպերատոր, որը կարող է ճշգրիտ գործարկել սարքավորումը: Առանց նման թիմային սիներգիայի ժամանակակից մշակումներն ուղղակի անհնար են»:

Սուպերհամակարգիչ. գիտության և տեխնոլոգիաների նոր հորիզոններ

Ինժեներական քաղաքում տեղադրված սուպերհամակարգիչը դարձել է Հայաստանի տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքի առանցքային տարրերից մեկը: Դրա տեղադրումը հենց այստեղ պատահական չէ. միայն Ինժեներական քաղաքն է այսօր տրամադրում անհրաժեշտ պայմաններ նրա կայուն և արդյունավետ աշխատանքի համար:

Սակայն սուպերհամակարգչին հասանելիություն ունեն ոչ միայն Ինժեներական քաղաքի ռեզիդենտները: Ամենակարևոր գործոններից մեկը՝ էլեկտրաէներգիան, որը կազմում է նման համակարգերի շահագործման ծախսերի հիմնական մասը, այսօր սուբսիդավորվում է պետության կողմից: Սա նշանակում է, որ ինչպես գիտական հաստատությունները, այնպես էլ մասնավոր ընկերությունները կարող են անվճար օգտվել սուպերհամակարգչի ռեսուրսներից:

«Սուպերհամակարգչի կյանքի ցիկլը սահմանափակ է: Այն, ինչ այսօր առաջատար է, վաղը կարող է դառնալ սովորական: Հետևաբար, նրա արդյունավետ շահագործման ժամանակը չափազանց կարևոր է. անհրաժեշտ է ոչ միայն օգտագործել, այլև պատրաստել մասնագետներ, առաջադրել խնդիրներ, առավելագույնս օգտագործել նրա ռեսուրսները: Հենց դրա վրա ենք մենք այժմ կենտրոնանում», - նշում են Ինժեներական քաղաքի ղեկավարությունում:

Ներկայում սուպերհամակարգչի ծանրաբեռնվածությունը միջինում հասնում է 70%-ի, ինչը բացառիկ ցուցանիշ է՝ վկայող բարձր պահանջարկի և աշխատանքային գործընթացների գրագետ կազմակերպման մասին: Միևնույն ժամանակ, համակարգն ունի պահուստային հզորություն, որը թույլ է տալիս հաղթահարել գագաթնակետային ծանրաբեռնվածությունները, երբ խնդիրները պահանջում են առավելագույն ռեսուրս:

Սուպերհամակարգիչն ակտիվորեն օգտագործվում է ինչպես մասնավոր ընկերությունների կողմից, որոնք աշխատում են արհեստական բանականության և մեծ տվյալների մշակման ոլորտում, այնպես էլ գիտական հանրության կողմից:

«Այսօր գիտության բազմաթիվ բնագավառներում՝ դեղագործությունից մինչև կենսաբանություն, հետազոտությունների զգալի մասն անցկացվում է ոչ թե լաբորատորիաներում, այլ թվային միջավայրում: Գործընթացների մոդելավորումը և վիրտուալ փորձարկումները թույլ են տալիս զգալիորեն արագացնել գիտական հետազոտությունները և նվազեցնել ծախսերը», - ընդգծում են մասնագետները:

Հաշվի առնելով, որ սա Ռուսաստանից հետո տարածաշրջանում ամենահզոր սուպերհամակարգիչն է, այն Հայաստանի համար բացում է միջազգային գիտական և տեխնոլոգիական համագործակցության նոր հնարավորություններ, ինչպես նաև խթանում է հայրենական գիտության զարգացումը: