Հայկական շոկոլադը կարող է դառնալ երկրի այցեքարտը. Երևանում պատրաստվում են գործարկել Եվրասիայի խոշորագույն հրուշակագործական գործարաններից մեկը

Արդեն սեպտեմբերին շուկա պետք է դուրս գա հայկական շոկոլադի նոր արտադրության առաջին արտադրանքը, որն իր ստեղծողներն անվանում են Եվրասիայի խոշորագույն հրուշակագործական գործարաններից մեկը։ Նախագծում ներդրումների ընդհանուր ծավալը կազմել է մոտ 125–130 միլիոն եվրո, իսկ ձեռնարկության ամբողջական գործարկումից հետո ներդրումները կարող են հասնել 150 միլիոն եվրոյի։ Ընկերությունում ակնկալում են ստեղծել մինչև 2500 աշխատատեղ, արտադրանքն արտահանել ԵԱՏՄ երկրներ, Մերձավոր Արևելք, Եվրոպա և Հյուսիսային Ամերիկա, իսկ հեռանկարում՝ հայկական շոկոլադը դարձնել երկրի խորհրդանիշներից մեկը։

Նախագծի, դրա մասշտաբների, պլանների և մարտահրավերների մասին Economix-ին տված հարցազրույցում պատմել է Wellar group-ի տնօրեն Արշավիր Մինասարյանը։

Մանկության երազանքից դեպի խոշորագույն նախագիծ

Ընկերությունը ստեղծվել է 2021 թվականին։ Արշավիր Մինասարյանի խոսքով՝ բաժնետերերի սկզբնական գաղափարն էր Հայաստանում կառուցել շոկոլադի և հրուշակեղենի արտադրության խոշոր ձեռնարկություն, որը կողմնորոշված կլինի ոչ միայն ներքին շուկայի, այլև զգալիորեն ավելի լայն աշխարհագրության վրա։ Նա խոստովանում է, որ հենց Հայաստանում ներդրումներ անելու որոշումը մեծապես էմոցիոնալ էր։ «Շատ հայ գործարարների համար Հայաստանում ներդրումներ կատարելը, զուտ բիզնես տրամաբանության տեսանկյունից, կարող է ոչ ամբողջությամբ ռացիոնալ թվալ։ Բայց դա էմոցիոնալ կապն է հայրենիքի հետ և ցանկությունը՝ ինչ-որ բան ստեղծել սեփական երկրի համար», — ասում է նա։ Միևնույն ժամանակ կային նաև լիովին պրագմատիկ պատճառներ։ Դրանց թվում են՝ Հայաստանի անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին, շուկայում փոփոխությունները 2022 թվականից հետո, ինչպես նաև ներդրումների աջակցության պետական ծրագրերը։ Մինասարյանի խոսքով՝ շուկայից մի շարք խոշոր խաղացողների հեռանալը և ԵԱՏՄ երկրներում շոկոլադ արտադրողների մոտ առաջացած դժվարությունները նոր հնարավորություններ են ստեղծել նոր խոշոր արտադրությունների հայտնվելու համար։

Ավելի քան 150 միլիոն եվրո արժողությամբ գործարանը

Ձեռնարկության շինարարությունը գրեթե ավարտված է։ Ներկայումս հիմնական աշխատանքները կապված են արտադրական գծերի մոնտաժման հետ, որոնց ավելի քան 80%-ն արդեն տեղադրված է։ Սարքավորումները գնվել են եվրոպական առաջատար արտադրողներից՝ Դանիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում և եվրոպական այլ երկրներում։ «Այն, ինչ դուք տեսնում եք մեր գործարանում, շոկոլադի արդյունաբերության Rolls-Royce-ն ու Maybach-ն է։ Մենք ձեռք ենք բերել լավագույն արտադրական գծերը, որոնք գոյություն ունեն շուկայում», — նշում է ձեռնարկության տնօրենը։ Արդեն իսկ իրականացված ներդրումների ծավալը կազմում է 125–130 միլիոն եվրո։ Բոլոր արտադրական հզորությունների ամբողջական գործարկման համար կպահանջվի ներդնել ևս մոտ 25 միլիոն եվրո։ Առաջին կոմերցիոն արտադրանքը շուկայում պետք է հայտնվի սեպտեմբերի սկզբին։ Ձեռնարկության ամբողջական գործարկումն իրականացվելու է փուլ առ փուլ։ Ընկերությունը մշակել է զարգացման չորս փուլ, և յուրաքանչյուր վեցից ութ ամիսը մեկ նախատեսվում է նոր գծերի գործարկում և արտադրանքի նոր տեսակների թողարկում։

Արտահանումը՝ որպես բիզնեսի հիմք

Ընկերությունում չեն թաքցնում, որ գործարանը չի ստեղծվում հայկական շուկայի համար։ «Մենք չափազանց մեծ ենք միայն Հայաստանի շուկայի համար աշխատելու համար։ Արտադրանքի հիմնական ծավալն ուղղվելու է արտահանմանը», — ասում է Մինասարյանը։

Առաջին առանցքային շուկան կլինի ԵԱՏՄ-ն։ Ընկերության գնահատականներով՝ միության շոկոլադի շուկայի ծավալը կազմում է մոտ 650–700 միլիոն դոլար։ Երկրորդ ուղղությունը կլինի Մերձավոր Արևելքը, որը, չնայած բնակչության ավելի փոքր թվաքանակին, ներկայացնում է մոտ 1,2 միլիարդ դոլար ծավալով շուկա։ Երրորդ փուլը կլինի դուրսգալը Եվրամիության շուկա։ Այստեղ մրցակցությունը զգալիորեն ավելի բարձր կլինի՝ վաղուց ձևավորված բրենդների առկայության պատճառով, սակայն ընկերությունում վստահ են, որ կկարողանան զբաղեցնել իրենց խորշը՝ շնորհիվ արտադրանքի որակի։

«Մենք աշխատելու ենք միջին և պրեմիում սեգմենտներում։ Մեր շոկոլադը պետք է ասոցացվի բարձր որակի հետ», — ընդգծում է տնօրենը։

Ավելի երկարաժամկետ հեռանկարում ընկերությունը մտադիր է դուրս գալ ԱՄՆ-ի և Կանադայի շուկաներ։ Ընդ որում, ապագա արտադրանքի նկատմամբ հետաքրքրություն արդեն իսկ ցուցաբերում են արտասահմանյան գործընկերները։ Մինասարյանի խոսքով՝ դեռևս մինչև արտադրության սկսվելը ընկերությունը համագործակցության առաջարկներ է ստացել ինչպես ԵԱՏՄ երկրների ցանցերից ու գործարարներից, այնպես էլ Եվրամիության գործընկերներից։

Գանայից մինչև Հայաստան. ինչպես է կառուցվելու մատակարարման շղթան

Արտադրության համար առանցքային հումքը կլինի կակաոն։ Ձեռնարկության տնօրենի խոսքով՝ շոկոլադի ոլորտում գոյություն ունեն միայն մի քանի խոշոր համաշխարհային մատակարարներ, որոնք կակաոն գնում են Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի և Ասիայի ֆերմերներից, այնուհետև վերամշակված հումքը վաճառում շոկոլադ արտադրողներին։ Առաջին փուլում Wellar-ը համագործակցելու է հենց այդպիսի միջազգային ընկերությունների հետ։ Այնուամենայնիվ, հետագայում ձեռնարկությունը մտադիր է անցնել ուղիղ փոխգործակցության կակաո արտադրողների հետ։ Մինասարյանը պատմեց, որ վերջերս այցելել է Գանա՝ կակաոյի համաշխարհային խոշորագույն արտադրողներից մեկը, որն ապահովում է համաշխարհային շուկայի մոտ 30–35%-ը։

«Մենք ցանկանում ենք կառուցել մի ընկերություն, որը կվերահսկի մատակարարման ողջ շղթան՝ հումքի գնումից մինչև խանութի դարակում մեր արտադրանքի հայտնվելը», — նշեց նա։

Միևնույն ժամանակ ձեռնարկությունը մտադիր է ակտիվորեն օգտագործել նաև հայկական հումքը։ Ընկերությունների խմբի մեջ մտնում են չրերի արտադրողներ, պլանավորվում են փաթեթավորման գնումներ հայկական ընկերություններից, համագործակցություն տեղական լոգիստիկ օպերատորների և ծառայություններ մատուցողների հետ։

Մինչև 2500 աշխատատեղ և շոկոլադի սեփական դպրոց

Այժմ ձեռնարկությունում աշխատում է մոտ 110–120 աշխատակից։ Ամբողջական գործարկումից հետո գործարանը հույս ունի աշխատանքով ապահովել ավելի քան 2000 մարդու։

«Հայկական չափանիշներով դա արդեն մի ամբողջ գյուղի բնակչություն է», — ասում է Մինասարյանը։

Կադրերի պատրաստման համար ընկերությունը համագործակցում է բուհերի, այդ թվում՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի հետ, մասնակցում է դիպլոմային աշխատանքների պաշտպանությանը և ընտրում հեռանկարային ուսանողներին։ Բացի այդ, աշխատակիցներին ուղարկում են վերապատրաստման ոլորտի համաշխարհային առաջատար մասնագետների մոտ։ Հատուկ տեղ է զբաղեցնում հետազոտությունների և մշակումների սեփական կենտրոնի ստեղծումը։ Տնօրենի խոսքով՝ ընկերությունը կառուցում է տարածաշրջանի համար եզակի՝ շոկոլադի և հրուշակեղենի արտադրանքի մշակման կենտրոն, որը հագեցած է արտադրական գծերի փոքրացված պատճեններով։ Այստեղ ոչ միայն մշակվելու են նոր ապրանքատեսակներ, այլև պատրաստվելու են մասնագետներ ոլորտի համար։

«Յուրաքանչյուր ապրանք, որ մենք դուրս ենք բերում շուկա, պետք է լինի յուրահատուկ։ Հայկական շոկոլադն արտահանելու համար պետք է տարբերվել մրցակիցներից», — համոզված է Մինասարյանը։

Գլխավոր դժվարությունները ոչ թե սարքավորումներն են, այլ ենթակառուցվածքը

Նախագծի ամենաբարդ մասը, տնօրենի խոսքով, ամենևին էլ արտադրական գծերի գնումը չէր։ Հիմնական դժվարությունները կապված էին ենթակառուցվածքների ստեղծման հետ։ Ձեռնարկության աշխատանքի համար պահանջվել է էլեկտրամատակարարման, ջրամատակարարման, գազամատակարարման և գոլորշու արտադրության բարդ համակարգերի կառուցում։ Գործարանի տարածքում կառուցվել են մի քանի էլեկտրական ենթակայաններ, չորս կաթսայատուն և գոլորշու արտադրության խոշոր համալիր։

«Ամենաբարդը հենց ենթակառուցվածքի ստեղծումն էր։ Արտադրական գծերը տեղադրելն ավելի հեշտ է, քան նման մասշտաբի անհրաժեշտ ողջ ինժեներական համակարգը կառուցելը», — ասում է նա։

Գլխավոր դասը, որը Մինասարյանը քաղել է նախագծի իրականացումից, առավելագույնս մանրամասն պլանավորման և ցանկացած ռիսկի դեպքում սցենարների պատրաստման անհրաժեշտությունն է։

Ինչ է բիզնեսն ակնկալում պետությունից

Ընկերությունն արդեն օգտվում է պետական աջակցության ծրագրերից, մասնավորապես՝ ենթակառուցվածքների ստեղծման ծախսերի փոխհատուցման ծրագրից։ Բացի այդ, շարունակվում են քննարկումները՝ կապված ներմուծվող հումքի մաքսատուրքերի և ԱԱՀ-ի մեխանիզմների հետ, որը հետագայում օգտագործվում է արտահանման արտադրանքի թողարկման համար։ Եվս մեկ կարևոր հարց է մնում լոգիստիկան։ Տնօրենի խոսքով՝ ձեռնարկությունն ամբողջական հզորության դուրս գալուց հետո օրական արտադրելու է մոտ 200–220 տոննա շոկոլադի և հրուշակեղենի արտադրանք, ինչը համարժեք է օրական մոտ 10–15 բեռնատարի։ Այս պայմաններում կայուն և այլընտրանքային լոգիստիկ երթուղիները դառնում են կրիտիկականորեն կարևոր բիզնեսի համար։ Հատուկ հույսեր ընկերությունը կապում է հայ-թուրքական սահմանի հնարավոր բացման հետ, ինչը թույլ կտա էժանացնել հումքի ներմուծումը և հեշտացնել արտահանումը Եվրոպայի ու Մերձավոր Արևելքի շուկաներ։

«Հայկական շոկոլադը ասոցացվելու է որակի հետ»

Չնայած առկա մարտահրավերներին՝ ընկերությունում վստահ են, որ հայկական շոկոլադի արդյունաբերությունը մեծ ապագա ունի։ Մինասարյանի խոսքով՝ Հայաստանում արդեն իսկ գոյություն ունի արտադրողների լուրջ բազա, իսկ ոլորտում ներդրումների ընդհանուր ծավալը նոր գործարանի գործարկումից հետո կգերազանցի 300 միլիոն եվրոն։ Նա կարծում է, որ մուլտիպլիկատիվ էֆեկտը տնտեսության համար զգալի կլինի. կաճի աշխատատեղերի թիվը, կավելանա ծառայությունների, լոգիստիկայի, փաթեթավորման և գյուղատնտեսական արտադրանքի պահանջարկը։ «Հինգ տարի անց հայկական շոկոլադը և դրա հետ կապված ողջ հրուշակեղենի արտադրանքը պետք է ասոցացվեն որակի հետ։ Եթե Կանադայում, ԱՄՆ-ում կամ Ռուսաստանում մարդը ցանկանա որակյալ շոկոլադ փորձել, նա պետք է հիշի հայկական շոկոլադի մասին», — ասում է ձեռնարկության տնօրենը։ Նրա կարծիքով՝ հենց շուկան պետք է որոշի որակի չափանիշները, իսկ հայ արտադրողների մրցունակությունը կախված կլինի նախևառաջ իսկապես յուրահատուկ և որակյալ արտադրանք ստեղծելու կարողությունից։ «Ես համոզված եմ, որ հայկական շոկոլադը կարող է դառնալ երկրի այցեքարտերից մեկը՝ ճիշտ այնպես, ինչպես շոկոլադը դարձավ Շվեյցարիայի կամ Բելգիայի խորհրդանիշը», — եզրափակում է Մինասարյանը։