Աստղագետները, հնարավոր է, առաջին անգամ տեսել են, թե ինչպես է Արեգակը ազդանշաններ տալիս մոտեցող հզոր բռնկման մասին դրա մեկնարկից դեռ շատ առաջ։ 2024 թվականի ամենաուժեղ բռնկումներից մեկից առաջ հավաքագրված տվյալների վերլուծությունը վեր է հանել մի շարք անսովոր գործընթացներ արեգակնային մթնոլորտում, որոնք կարող են դառնալ տիեզերական եղանակի ավելի ճշգրիտ կանխատեսումների բանալին։

Այս մասին ասվում է նոր հետազոտության մեջ, որը հրապարակվել է Solar Physics ամսագրում։

Դիտարկումների հազվագյուտ հաջողություն

Ինչպես հայտնում է Space.com-ը, 2024 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Արեգակը արտադրել է X9 դասի հզոր բռնկում։ Բարեբախտաբար, դրանից մի քանի ժամ առաջ NASA-ի IRIS (Interface Region Imaging Spectrograph) տիեզերական ապարատը արդեն իսկ իրականացնում էր ակտիվ տիրույթի բարձր մանրամասնությամբ դիտարկումներ։ Սա թույլ է տվել պայթյունից առաջ ստանալ գրեթե հինգ ժամվա անընդմեջ տվյալներ՝ դիտարկումների ծայրահեղ հազվագյուտ և արժեքավոր հավաքածու։

«Ես ընտրեցի այս իրադարձությունը, որովհետև ակնկալում էի, որ բռնկումը բավականաչափ հզոր կլինի նախանշանները նկատելու համար։ Այսպիսի ուժեղ բռնկումները շատ քիչ են», — պատմել է հետազոտության առաջատար հեղինակ Լուի Սեյֆրիցը Նյու Ջերսիի տեխնոլոգիական ինստիտուտից։

Ինչ էր տեղի ունենում բռնկումից առաջ

Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ բռնկումից մոտ երեք ժամ առաջ արեգակնային մթնոլորտում սկսվել են նկատելի փոփոխություններ.

  • Մեծացել է պլազմայի պայծառությունը,
  • Աճել է տուրբուլենտությունը (ոչ ջերմային արագությունը),
  • Հայտնվել են կանոնավոր տատանումներ՝ 7–10 րոպե և 18–21 րոպե պարբերականությամբ։

Այս տատանումները կենտրոնացած էին հակադիր բևեռականության մագնիսական դաշտերի հանդիպման գոտում. հենց այնտեղ, որտեղ սովորաբար կուտակվում է լարվածությունը խոշոր բռնկումներից առաջ։

Պայթյունից մոտ 15–20 րոպե առաջ տուրբուլենտությունը կտրուկ ուժեղացել է, իսկ պլազման սկսել է շարժվել դեպի դուրս։ Սա կարող է լինել այն բանի նշանը, որ կուտակված մագնիսական էներգիան սկսել է արտազատվել։

«Եթե մենք տեսնում ենք նման տատանումներ բռնկումից առաջ, դա կարող է հանդիսանալ ուժեղ ինդիկատոր (ցուցիչ) այն բանի, որ բռնկումը տեղի կունենա», — նշել է Սեյֆրիցը։

Կանխատեսումների հեռանկարները

Առայժմ խոսքը վերաբերում է միայն մեկ իրադարձության, և գիտնականները չգիտեն՝ արդյոք այս նշանները կկրկնվե՞ն այլ հզոր բռնկումներից առաջ։ Հաստատման համար կպահանջվի զգալիորեն ավելի մեծ քանակությամբ դեպքերի վերլուծություն։ Այնուամենայնիվ, արդյունքները հեռանկարներ են բացում արեգակնային փոթորիկների վաղ նախազգուշացման համակարգի ստեղծման համար։

«Ահա թե ինչին ենք մենք ձգտում», — ընդգծել է հետազոտողը։

Կարճ ասած

Գիտնականներն առաջին անգամ արձանագրել են սիստեմատիկ փոփոխություններ Արեգակի մթնոլորտում X9 հզոր բռնկումից մի քանի ժամ առաջ։ Պայթյունից մոտ երեք ժամ առաջ աճել է պլազմայի պայծառությունն ու տուրբուլենտությունը, հայտնվել են բնորոշ տատանումներ։ Այս նշանները կարող են հիմք դառնալ տիեզերական եղանակի կանխատեսումների բարելավման համար։ Հետազոտությունը հրապարակվել է Solar Physics ամսագրում։