2025 թվականի հոկտեմբերի սկզբին Մարսը կդառնա Արեգակնային համակարգի լավագույն կետը՝ եզակի միջաստղային օբյեկտի՝ 3I/ATLAS գիսաստղի դիտարկման համար: Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը (ESA) պատրաստում է իր մարսյան ուղեծրերը՝ այս հազվագյուտ հյուրին ուսումնասիրելու համար, որը ռեկորդային մոտ կանցնի Կարմիր մոլորակի կողքով: Այս մասին հայտնում է Space.com-ը:

Միջաստղային գիսաստղի հայտնաբերում

3I/ATLAS գիսաստղը (պաշտոնապես՝ C/2025 N1) հայտնաբերվել է 2025 թվականի հուլիսի 1-ին միջազգային աստղագետների թիմի կողմից՝ ATLAS աստղադիտակների համակարգի միջոցով: Սա մեր Արեգակնային համակարգում գրանցված երրորդ միջաստղային օբյեկտն է՝ 1I/ʻOumuamua (2017) և 2I/Borisov (2019) օբյեկտներից հետո: «3I» նշանակումը ցույց է տալիս նրա միջաստղային ծագումը, իսկ ATLAS անվանումը՝ հայտնաբերման գործիքը:

Հոկտեմբերի 3-ին գիսաստղը կանցնի Մարսից ընդամենը 30 միլիոն կիլոմետր հեռավորությամբ, ինչը զգալիորեն ավելի մոտ է, քան նրա նվազագույն հեռավորությունը Երկրից՝ 270 միլիոն կիլոմետր: Սա մարսյան ուղեծրերին դարձնում է դիտարկումների համար իդեալական:

ESA-ի ծրագրեր. դիտարկումներ Մարսից

ESA-ն պլանավորում է օգտագործել Մարսի ուղեծրում գտնվող իր երկու սարքերը՝ Mars Express-ը և ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO)-ը, գիսաստղն ուսումնասիրելու համար: Կոլին Ֆրանկ Ուիլսոնը, ESA-ի մարսյան ուղեծրերի ծրագրերի գիտական ղեկավարը, հաստատել է. «Մենք պլանավորում ենք դիտարկել 3I/ATLAS-ը հոկտեմբերի 3-ին՝ նրա Մարսին առավելագույն մոտենալու ժամանակ»:

Դիտարկման գործիքներ

Mars Express:

  • High Resolution Stereo Camera (HRSC) տեսախցիկը կփորձի լուսանկարել գիսաստղը: Եթե 3I/ATLAS-ը բավական պայծառ լինի, HRSC-ը կկարողանա որոշել նրա ձևը՝ երկարավուն, գնդաձև կամ անկանոն: Համեմատության համար՝ 1I/ʻOumuamua-ն նման էր աստերոիդի, իսկ 2I/Borisov-ը՝ տիպիկ գիսաստղի:
  • OMEGA և SPICAM սպեկտրոմետրերը կփորձեն ուսումնասիրել գիսաստղի կոմայի (միջուկի շուրջ գազային ամպի) բաղադրությունը՝ հայտնաբերելով այնպիսի մոլեկուլներ, ինչպիսիք են ջրի գոլորշին կամ օրգանական նյութերը:

ExoMars TGO:

  • Colour and Stereo Surface Imaging System (CaSSIS) տեսախցիկը կօգնի ուսումնասիրել գիսաստղի ակտիվությունը, ներառյալ գազի և փոշու արտանետումները, ինչպես նաև նրա քիմիական կազմը:
  • NOMAD սպեկտրոմետրը կօգտագործվի գիսաստղի սպեկտրը վերլուծելու համար, թեև գիտնականները նշում են, որ օբյեկտի պայծառությունը կարող է անբավարար լինել մանրամասն վերլուծության համար:

Ուիլսոնը նշել է, որ 30 միլիոն կիլոմետր հեռավորության պատճառով մանրամասն լուսանկարներ ստանալը դժվար է, սակայն նույնիսկ հիմնական տվյալները կօգնեն ավելի լավ հասկանալ միջաստղային օբյեկտի բնույթը:

Այլ սարքեր և հնարավորություններ

Բացի եվրոպական ուղեծրերից, դիտարկումներին կարող են միանալ այլ տիեզերական սարքեր.

  • NASA. Ամերիկյան MAVEN և Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) ուղեծրերը նույնպես կարող են ներգրավվել: MRO-ն հագեցած է հզոր տեսախցիկով, որը կարող է բարձրորակ լուսանկարներ անել:
  • Չինաստան. Tianwen-1 ուղեծիրը, որը հագեցած է բարձր լուծաչափով տեսախցիկով, ունի դիտարկումներ անելու ներուժ:
  • JUICE. ESA-ի սարքը, որն ուղղվում է դեպի Յուպիտերի արբանյակներ, պլանավորում է դիտարկումներ անցկացնել 2025 թվականի նոյեմբերին՝ օգտագործելով չորս գործիք, չնայած ջերմային սահմանափակումներին:
  • Հեռավոր առաքելություններ. Europa Clipper, Hera և Lucy սարքերը կարող են հատել գիսաստղի պոչը նրա պերիհելիոնով (Արեգակին ամենամոտ կետ) անցնելուց հետո, ինչը թույլ կտա տվյալներ հավաքել նրա կազմի մասին:

ESA-ն դիտարկել է Hera զոնդի օգտագործման հնարավորությունը, որն ուսումնասիրում է Դիդիմոս և Դիմորֆոս աստերոիդները NASA-ի DART առաքելությունից հետո, սակայն գիսաստղը չափազանց խամրած էր նրա դիրքից դիտարկումների համար:

Դիտարկումներ Երկրից

Երկրին ավելի մոտ գտնվող James Webb (JWST) տիեզերական աստղադիտակն արդեն ուսումնասիրել է 3I/ATLAS-ը և վերջերս ստացել է նրա առաջին լուսանկարները, որոնք ցույց են տվել անսպասելի արդյունքներ: Թեև մանրամասները դեռ չեն բացահայտվել, JWST-ի տվյալները կարող են լրացնել մարսյան դիտարկումները՝ տրամադրելով տեղեկություններ գիսաստղի կազմի և ակտիվության մասին:

Ինչու է սա կարևոր

Միջաստղային օբյեկտները, ինչպիսին է 3I/ATLAS-ը, հազվագյուտ հնարավորություն են՝ ուսումնասիրելու այլ աստղային համակարգերից ժամանած նյութը: Դրանք կարող են պարունակել տեղեկություններ հեռավոր աստղերի քիմիական կազմի և ձևավորման պայմանների մասին: Ի տարբերություն աստերոիդանման 1I/ʻOumuamua-ի և գիսաստղի նման 2I/Borisov-ի, 3I/ATLAS-ը կարող է բացահայտել միջաստղային օբյեկտների բազմազանության մասին նոր տվյալներ:

Մարսից դիտարկումները կօգնեն գիտնականներին.

  • Որոշել գիսաստղի ձևը և կառուցվածքը:
  • Ուսումնասիրել նրա քիմիական կազմը և ակտիվությունը (գազի և փոշու արտանետումներ):
  • Համեմատել 3I/ATLAS-ը այլ միջաստղային օբյեկտների և Արեգակնային համակարգի գիսաստղերի հետ:

Ինչ է սպասվում

3I/ATLAS գիսաստղի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 3-ի անցումը կդառնա աստղագիտության համար կարևոր իրադարձություն: ESA-ն և նրա գործընկերները, ներառյալ NASA-ն և Չինաստանը, պատրաստվում են առավելագույնս օգտագործել այս հնարավորությունը: Մարսին մոտենալուց հետո գիսաստղը կշարունակի իր ճանապարհը Արեգակնային համակարգով, և գիտնականները հույս ունեն տվյալներ հավաքել այլ սարքերից, ինչպիսիք են JUICE-ը և Europa Clipper-ը: Այս դիտարկումները կօգնեն ավելի լավ հասկանալ միջաստղային օբյեկտների ծագումը և նրանց դերը տիեզերքում:

Հակիրճ…

3I/ATLAS գիսաստղը մեր Արեգակնային համակարգում հայտնաբերված երրորդ միջաստղային օբյեկտն է, և նրա անցումը Մարսի կողքով 2025 թվականի հոկտեմբերին գիտության համար եզակի հնարավորություն կտրամադրի: ESA-ն կօգտագործի Mars Express և ExoMars TGO ուղեծրերը՝ գիսաստղի ձևը, կազմը և ակտիվությունը ուսումնասիրելու համար, իսկ այլ սարքեր, ներառյալ JWST-ը և Tianwen-1-ը, կլրացնեն այդ տվյալները: Այս իրադարձությունը ընդգծում է միջազգային համագործակցության կարևորությունը տիեզերքի ուսումնասիրման գործում և կարող է բացահայտել միջաստղային ճանապարհորդների մասին նոր գաղտնիքներ: