Նախընտրելի
ԱՄՆ-ի Ազգային աերոնավտիկայի և տիեզերական հետազոտությունների կառավարումը (NASA) հաստատել է պիլոտավորվող առաքելություն դեպի Մարս ուղարկելու ծրագրերը 2030-ականների սկզբին: Այդ մասին Fox News հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում հայտարարել է NASA-ի ղեկավարի պաշտոնակատար Շոն Դաֆին: Առաքելությունը դիտարկվում է որպես «երկրորդ տիեզերական մրցավազքի» առանցքային փուլ, որտեղ ԱՄՆ-ը ձգտում է առաջ անցնել այլ երկրներից, ներառյալ Չինաստանից, Մարսի յուրացման գործում:
Առաքելության հիմնական մանրամասներ
- Ժամկետներ: Գործարկումը նախատեսված է 2030-ականների սկզբին, հնարավոր է՝ 2033 կամ 2035 թվականներին, երբ Երկրի և Մարսի ուղեծրային հետագծերը ապահովում են թռիչքի համար օպտիմալ պատուհան (յուրաքանչյուր 26 ամիսը մեկ):
- Տևողություն: Թռիչքը մի ուղղությամբ կտևի մոտ 6–8 ամիս, աստղագնացները Մարսի մակերևույթին կանցկացնեն մինչև 500 օր, որից հետո կվերադառնան Երկիր: Առաքելության ընդհանուր տևողությունը կկազմի մոտ 2 տարի:
- Նպատակներ: Գիտական հետազոտություններ, Մարսի երկրաբանության ուսումնասիրություն, անցյալում կամ ներկայում կյանքի հետքերի որոնում և հետագա երկարաժամկետ առաքելությունների նախապատրաստում:
- Նախապատրաստում: NASA-ն օգտագործում է Artemis ծրագիրը՝ Լուսնի վրա տեխնոլոգիաներ փորձարկելու համար: Artemis առաքելությունները, ներառյալ Artemis III-ը (նախատեսված է 2026 թվականին), կօգնեն փորձարկել կենսապահովման համակարգեր, տիեզերական կոստյումներ և ռեսուրսների, օրինակ՝ ջրի, արդյունահանման մեթոդներ՝ մարսյան առաքելությունների համար:
Տեխնոլոգիական ասպեկտներ
- Հրթիռ և տիեզերանավ: Առաքելությունը կօգտագործի Space Launch System (SLS)՝ NASA-ի ամենահզոր հրթիռը, և Orion տիեզերանավը՝ անձնակազմի տեղափոխման համար: Նաև դիտարկվում է Deep Space Habitat մոդուլի օգտագործումը՝ տիեզերքում երկարատև մնալու համար:
- Ռեսուրսներ: Շուրջ 25 տոննա սարքավորումներ, ներառյալ մարսագնաց և վայրէջքի սարք, նախապես կտեղափոխվեն ռոբոտացված առաքելություններով: Սա աստղագնացներին կապահովի վառելիքով, սննդով և սարքավորումներով:
- Ճառագայթում: Տիեզերական ճառագայթումից պաշտպանությունը առանցքային խնդիրներից մեկն է: NASA-ն փորձարկում է պաշտպանության նոր տեխնոլոգիաներ Միջազգային տիեզերական կայանում (ՄՏԿ) և ծրագրում է օգտագործել Gateway լուսնային կայանը՝ մարսյան պայմանները մոդելավորելու համար:
- Թռիչքի ժամանակի կրճատում: Կալիֆորնիայի համալսարանի գիտնական Ջեք Քինգդոնն առաջարկել է մեթոդ, որը կարող է թռիչքի ժամանակը կրճատել մինչև 90–104 օր՝ օգտագործելով ժամանակակից տեխնոլոգիաներ: Սա կարող է նվազեցնել ճառագայթման և միկրոգրավիտացիայի ազդեցությունը աստղագնացների վրա, սակայն տեխնոլոգիան դեռևս հետազոտման փուլում է:
Նախապատրաստում Artemis-ի միջոցով
Artemis ծրագիրը կենտրոնական դեր է խաղում Մարսի համար նախապատրաստման գործում.
- Լուսնային բազա: NASA-ն ծրագրում է ստեղծել բազային ճամբար Լուսնի վրա, որտեղ աստղագնացները կփորձարկեն երկարատև մնալը մարսյան պայմաններին նման միջավայրում:
- Տեխնոլոգիաների փորձարկում: Լուսնի վրա կստուգվեն կենսապահովման համակարգեր, ճառագայթումից պաշտպանող տիեզերական կոստյումներ և սառույցից ջուր արդյունահանելու մեթոդներ, որոնք կարևոր են մարսյան առաքելությունների համար:
- Gateway: Լուսնային ուղեծրային կայանը կդառնա հարթակ մարսյան առաքելությունների սիմուլյացիայի համար, ներառյալ 6-ամսյա մնալը ցածր գրավիտացիայի պայմաններում:
Խնդիրներ և մարտահրավերներ
- Ճառագայթում: Մարսը չունի մագնիսական դաշտ, ինչը մեծացնում է տիեզերական ճառագայթների ազդեցությունը: NASA-ն մշակում է նոր նյութեր՝ անձնակազմը պաշտպանելու համար:
- Առաքելության տևողություն: Միկրոգրավիտացիայում և Մարսի վրա (Երկրի գրավիտացիայի 38%-ով) մնալը կարող է հանգեցնել մկանային և ոսկրային զանգվածի կորստի: ՄՏԿ-ում և անալոգային առաքելություններում, ինչպիսին է CHAPEA-ն, հետազոտությունները օգնում են ուսումնասիրել այդ էֆեկտները:
- Ֆինանսավորում: Գնահատումների համաձայն՝ առաքելությունը կարող է արժենալ 17 միլիարդ դոլար ուղեծրային թռիչքի համար (2033 թվական) կամ ավելի՝ վայրէջքի համար: NASA-ի բյուջեի ավելացումը մնում է հարցականի տակ, հատկապես քաղաքական առաջնահերթությունների պայմաններում:
- Մրցակցություն: Չինաստանը նույնպես ծրագրում է պիլոտավորվող առաքելություններ դեպի Մարս 2030-ականներին, ինչը սրում է մրցակցությունը:
Այլընտրանքներ և մասնավոր սեկտոր
Իլոն Մասկի SpaceX ընկերությունը ծրագրում է մարդկանց ուղարկել Մարս ավելի վաղ, քան NASA-ն՝ 2020-ականների վերջին կամ 2030-ականների սկզբին, օգտագործելով Starship հրթիռը: SpaceX-ն արդեն համագործակցում է NASA-ի հետ Artemis ծրագրի շրջանակներում, և նրա տեխնոլոգիաները կարող են լրացնել պետական առաքելությունները:
Կան նաև այլ նախաձեռնություններ. Blue Origin-ը և այլ ընկերություններ մշակում են տեխնոլոգիաներ մարսյան առաքելությունների համար, ներառյալ ուղեծրային հեռահաղորդակցման համակարգեր:
Առաքելության նշանակությունը
Մարսի պիլոտավորվող առաքելությունը կդառնա կարևոր քայլ գիտության և մարդկության համար.
- Գիտական բացահայտումներ: Մարսի երկրաբանության և մթնոլորտի ուսումնասիրությունը կօգնի հասկանալ Արեգակնային համակարգի պատմությունը և կյանքի գոյության հնարավորությունը:
- Տեխնոլոգիական առաջընթաց: Մարսի համար մշակվող տեխնոլոգիաները (օրինակ՝ միջուկային շարժիչներ կամ կենսապահովման համակարգեր) կիրառություն կգտնեն Երկրի վրա:
- Միջազգային համագործակցություն: NASA-ն աշխատում է ESA-ի և այլ գործընկերների հետ, ինչը կարող է ամրապնդել տիեզերքի յուրացման գլոբալ ջանքերը:
Հակիրճ…
NASA-ն ակտիվորեն պատրաստվում է 2030-ականների սկզբին աստղագնացներ ուղարկել Մարս՝ հենվելով Artemis ծրագրի և ռոբոտացված առաքելությունների փորձի վրա: Չնայած հավակնոտ նպատակներին՝ առաքելությունը բախվում է տեխնիկական, ֆինանսական և բժշկական մարտահրավերների: Հաջողությունը կախված կլինի նորարարություններից, ինչպիսին է թռիչքի ժամանակը մինչև 90 օր կրճատելու առաջարկված մեթոդը, և մասնավոր սեկտորի հետ համագործակցությունից: Այս առաքելությունը խոստանում է դառնալ տիեզերքի հետազոտության նոր փուլ՝ ամրապնդելով ԱՄՆ-ի դիրքերը «երկրորդ տիեզերական մրցավազքում»:
