Գլոբալ տաքացումը անդառնալի վնաս է հասցնում լեռնային սառցադաշտերին, և նույնիսկ եթե մարդկությունը կարողանա նվազեցնել մոլորակի ջերմաստիճանը, դրանց վերականգնումը կտևի հարյուրավոր տարիներ: Այս եզրակացությանն են եկել Բրիստոլի համալսարանի (Մեծ Բրիտանիա) և Ինսբրուքի համալսարանի (Ավստրիա) գիտնականները: Նրանց հետազոտությունը, որը հրապարակվել է Nature Climate Change ամսագրում, ցույց է տալիս, որ սառցադաշտերը չեն կարող արագ վերադառնալ իրենց նախկին վիճակին՝ գերտաքացման հետևանքների պատճառով:

Կլիմայի ապագայի մոդելավորում

Գիտնականները մոդելավորել են սցենար, որով մինչև 2150 թվականը գլոբալ ջերմաստիճանը բարձրանում է 3°C, իսկ հետո աստիճանաբար իջնում է մինչև համեմատաբար անվտանգ 1.5°C մակարդակը մինչև 2300 թվականը: Այս կանխատեսումը հաշվի է առնում ածխաթթու գազի արտանետումների ներկայիս կրճատման տեմպերը և ածխածնի գրավման տեխնոլոգիաների հնարավոր հետաձգված ներդրումը: Արդյունքները ցույց են տվել, որ «գերտաքացված» սցենարում սառցադաշտերը կկորցնեն իրենց զանգվածի մինչև 16%-ը մինչև 2200 թվականը և մինչև 11%-ը մինչև 2500 թվականը՝ համեմատած այն աշխարհի հետ, որտեղ տաքացումը չի գերազանցել 1.5°C-ը:

Այս կորուստներն անդառնալի են. նույնիսկ մոլորակի սառեցման դեպքում սառցադաշտերը չեն վերականգնվի մի քանի սերունդների կյանքի ընթացքում: «Մարդիկ հաճախ հարցնում են՝ եթե սառեցնենք Երկիրը, արդյոք սառցադաշտերը կաճե՞ն: Մեր հետազոտությունը ապացուցում է, որ դա տեղի չի ունենա առաջիկա դարերում», — նշել է հետազոտության հեղինակներից մեկը՝ դոկտոր Ֆաբիան Մոսսիոնը:

Հետևանքները մարդկության համար

Սառցադաշտերի զանգվածի կրճատումը սպառնում է միլիոնավոր մարդկանց, ովքեր կախված են հալոցքային ջրերից՝ խմելու, ոռոգման և հիդրոէներգիայի համար, հատկապես չորային տարածաշրջաններում: Բացի այդ, սառցադաշտերի հալումը նպաստում է ծովի մակարդակի բարձրացմանը, ինչը մեծացնում է ռիսկերը ափամերձ տարածքների համար: Գիտնականները ընդգծում են, որ որքան երկար մարդկությունը հետաձգի արտանետումների կրճատման միջոցառումները, այնքան ավելի կործանարար և երկարաժամկետ կլինեն հետևանքները:

Հնագույն դաս. Պալեոցեն-էոցենի ջերմային մաքսիմում

Ի՞նչ է տեղի ունեցել 56 միլիոն տարի առաջ
Չինաստանի, Ավստրալիայի, Իտալիայի և Նիդերլանդների գիտնականների միջազգային թիմը ուսումնասիրել է հնագույն տաքացման ժամանակաշրջան, որը հայտնի է որպես պալեոցեն-էոցենի ջերմային մաքսիմում (PETM), որը տեղի է ունեցել 56 միլիոն տարի առաջ: Այդ ժամանակ Երկրի ջերմաստիճանը բարձրացել է ավելի քան 5°C՝ մթնոլորտ 3000-ից 20,000 պետագրամ ածխածնի արտանետման հետևանքով (1 պետագրամ՝ միլիարդ տոննա): Սա հանգեցրել է էկոհամակարգերի և օվկիանոսների լուրջ փոփոխությունների՝ ստեղծելով երկարատև ջերմոցային վիճակ:

Geophysical Research Letters ամսագրում հրապարակված նոր հետազոտությունը ճշտում է, որ PETM-ի հետևանքները տևել են մոտ 269,000 տարի՝ զգալիորեն ավելի երկար, քան նախկինում կարծվում էր (120,000–230,000 տարի): Կլիմայի վերականգնման ժամանակաշրջանը տևել է ավելի քան 145,000 տարի, ինչը ընդգծում է, թե որքան դանդաղ է մոլորակը հաղթահարում ածխածնի գերբեռնվածությունը:

Դասեր ժամանակակից աշխարհի համար

Ժամանակակից մարդածին տաքացումն արդեն հանգեցրել է մոտ 2390 պետագրամ ածխաթթու գազի արտանետման 1850-ից 2019 թվականներին: Եթե հանածո վառելիքի օգտագործումը շարունակվի, առաջիկա դարերում մթնոլորտ կարող է արտանետվել ևս 5000 պետագրամ: Նման արտանետումների հետևանքով առաջացած ածխածնի ցիկլի խախտումը կարող է պահպանվել 3000-ից 165,000 տարի՝ առաջացնելով կլիմայական փոփոխություններ, որոնք կազդեն տասնյակ սերունդների վրա:

Ինչու՞ է սա կարևոր

Երկու հետազոտություններն էլ ընդգծում են, որ կլիմայական փոփոխություններն ունեն երկարաժամկետ և հաճախ անդառնալի հետևանքներ: Ժամանակավոր գերտաքացումից հալվող սառցադաշտերը չեն վերականգնվի նույնիսկ ջերմաստիճանի նվազման դեպքում, իսկ ածխածնի արտանետումները ստեղծում են ջերմոցային էֆեկտ, որը կարող է տևել հազարամյակներ: Ածխածնի գրավման կամ մոլորակի սառեցման տեխնոլոգիաների վրա հույսը չի արդարացվի, եթե միջոցառումներն անմիջապես չձեռնարկվեն: