Աստղագետները կարևոր քայլ են կատարել դեպի մարդկության ամենամեծ առեղծվածի լուծումը՝ արդյո՞ք կա կյանք Երկրից դուրս: K2-18b էկզոմոլորակի վրա, որը գտնվում է մեզանից 124 լուսային տարի հեռավորության վրա, հայտնաբերվել են քիմիական նշաններ, որոնք Երկրի վրա արտադրվում են բացառապես կենդանի օրգանիզմների կողմից: Այս բացահայտումը, որը կատարվել է «Ջեյմս Ուեբ» տիեզերական աստղադիտակի օգնությամբ, ստիպում է գիտնականներին մտածել. իսկ եթե մենք միայնակ չենք տիեզերքում:

Ի՞նչ են գտել K2-18b-ի վրա

K2-18b-ի մթնոլորտում գիտնականները հայտնաբերել են երկու օրգանական միացություն՝ դիմեթիլսուլֆիդ (DMS) և դիմեթիլդիսուլֆիդ (DMDS): Երկրի վրա այս մոլեկուլները կենսագործունեության կողմնակի արդյունք են, հատկապես ֆիտոպլանկտոնների, որոնք ապրում են օվկիանոսներում: Նրանց առկայությունը տիեզերքում նման է մատնահետքի, որը ակնարկում է կենսաբանական ակտիվության մասին:

«Սա կյանքի ապացույց չէ, սակայն դա ամենաուժեղ ակնարկն է, որ մենք երբևէ գտել ենք»,- ասում է հետազոտության ղեկավար, պրոֆեսոր Նիկու Մադհուսուդհանը: Նրա խոսքով՝ K2-18b-ը «Հիսեան» աշխարհ է (Hycean տերմինից, որը նշանակում է ջրածնային մթնոլորտով և օվկիանոսներով մոլորակ)՝ իդեալական կյանքի համար, ինչպես մենք այն պատկերացնում ենք:

Էկզոմոլորակի դիմանկար

K2-18b-ը գտնվում է Առյուծ համաստեղությունում և պտտվում է կարմիր գաճաճ աստղի շուրջ, որը ավելի փոքր է և ավելի սառը, քան Արևը: Մոլորակը 2,6 անգամ մեծ է Երկրից և 8,6 անգամ ծանր, իսկ նրա տարին տևում է ընդամենը 33 օր՝ աստղին մոտ լինելու պատճառով: Մակերևույթի ջերմաստիճանը մոտ է երկրայինին, և գիտնականները ենթադրում են, որ K2-18b-ը ծածկված է հսկայական օվկիանոսով՝ խիտ ջրածնային մթնոլորտի տակ: Սա նրան դարձնում է Երկրի և Նեպտունի խառնուրդ՝ աշխարհ, որտեղ կյանքը կարող էր ծագել աղի ջրում՝ օտար երկնքի տակ:

Ինչպե՞ս հաջողվեց հայտնաբերել

«Ջեյմս Ուեբ» աստղադիտակը դարձավ բացահայտման բանալին: Նրա ինֆրակարմիր սպեկտրոմետրերը ֆիքսել են K2-18b-ի մթնոլորտում մոլեկուլների քիմիական «ստորագրությունները», երբ մոլորակն անցնում էր իր աստղի առջևով (տրանզիտային մեթոդ): Մթնոլորտով զտված լույսը բացահայտեց DMS-ի և DMDS-ի, ինչպես նաև մեթանի և ածխաթթու գազի առկայությունը, որոնք ակնարկում են ջրային պայմանների մասին: Սա առաջին դեպքն է, երբ Երկրից այդքան հեռու հայտնաբերվել են կյանքի հետ կապված կենսանշաններ:

Ինչո՞վ է կարևոր այս բացահայտումը

Այս բացահայտումը փոխում է խաղի կանոնները այլմոլորակային կյանքի որոնման մեջ.

  • Կենսանշաններ. DMS-ը և DMDS-ը հազվագյուտ մոլեկուլներ են, որոնք Երկրի վրա արտադրվում են միայն կենդանի օրգանիզմների կողմից: Դրանց առկայությունը K2-18b-ի վրա պատահական չէ և ակնարկում է հնարավոր միկրոբային էկոհամակարգերի մասին:
  • Հիսեան աշխարհներ. K2-18b-ը հաստատում է, որ օվկիանոսներով և ջրածնային մթնոլորտով մոլորակները խոստումնալից թիրախներ են կյանքի որոնման համար: Նման աշխարհները կարող են սովորական լինել գալակտիկայում:
  • Աստղագիտության ապագա. այս գտածոն ոգեշնչում է այլ էկզոմոլորակների ուսումնասիրություն: Ըստ NASA-ի տվյալների՝ աստղերի բնակելի գոտիներում արդեն հայտնաբերվել է 5000 էկզոմոլորակ, և K2-18b-ը միայն առաջին ծիծեռնակն է:

Այնուամենայնիվ, կան նաև հարցեր: DMS-ը կարող է առաջանալ կենսաբանական չլինող քիմիական գործընթացների հետևանքով, թեև դա ավելի քիչ հավանական է: Գիտնականները պլանավորում են նոր դիտարկումներ՝ կեղծ սցենարները բացառելու համար:

Էլ ի՞նչ արժե իմանալ

Մադհուսուդհանի թիմը պատրաստվում է «Ուեբ»-ով լրացուցիչ դիտարկումների՝ գտածոն հաստատելու և այլ կենսանշաններ փնտրելու համար, օրինակ՝ թթվածնի կամ օզոնի: Ապագայի աստղադիտակները, ինչպիսին է Ariel-ը (մեկնարկը՝ 2029 թ.), կկարողանան ուսումնասիրել հարյուրավոր էկզոմոլորակների մթնոլորտներ՝ պարզելու, թե արդյոք այնտեղ կա կյանք: Առայժմ K2-18b-ը մնում է «երկրորդ Երկրի» կամ, ավելի շուտ, «առաջին օվկիանոսի» լավագույն թեկնածուն:

Կյանքի հետքերը 124 լուսային տարի հեռավորության վրա այլևս գիտաֆանտաստիկա չեն, այլ իրականություն, որը մեզ պարգևել է «Ջեյմս Ուեբ»-ը: K2-18b-ը՝ իր օվկիանոսներով և միկրոբային ակնարկներով, ստիպում է երազել. գուցե այնտեղ ալիքներ են ծփում՝ լի օտար կյանքով: Այս բացահայտումը քայլ է դեպի այն հարցի պատասխանը, թե արդյոք մենք միայնակ ենք տիեզերքում: