Ի՞նչ է անհրաժեշտ Հայաստանին՝ տարածաշրջանում առաջատար զբոսաշրջային ուղղություն դառնալու համար. հարցազրույց Մաթևոս Բարսեղյանի հետ

Զբոսաշրջությունը Հայաստանի տնտեսության կարևորագույն ճյուղերից մեկն է, որը ոչ միայն եկամուտ է բերում, այլև ստեղծում է աշխատատեղեր, նպաստում ենթակառուցվածքների զարգացմանը և օգնում երկրի մշակույթի հանրահռչակմանը։ Չնայած գլոբալ և ներքին մարտահրավերներին՝ Հայաստանի զբոսաշրջության ոլորտը վերջին տարիներին շարունակում է դինամիկ զարգանալ։ Սակայն հետագա աճի համար կարևոր է հասկանալ դրա ներուժը, առկա խնդիրներն ու ռիսկերը՝ ոլորտը նոր մակարդակի դուրս բերելու համար։ Ոլորտի վիճակի, դրա հեռանկարների և առանցքային մարտահրավերների մասին Economix հաղորդման եթերում պատմել է One Way Tour ընկերության հիմնադիր-տնօրեն Մաթևոս Բարսեղյանը։

Առաջնահերթ խնդիրը՝ ճանաչելիության աճ

Նրա խոսքով՝ չնայած տարածված այն կարծիքին, թե Հայաստանի մասին բոլորը գիտեն, իրականում ոլորտի առջև ծառացած է կարևոր խնդիր՝ ապահովել երկրի ճանաչելիությունը։ Բարսեղյանը նշեց, որ Հայաստանի խթանման գլխավոր գործիքներից մեկը մնում է մասնակցությունը միջազգային զբոսաշրջային ցուցահանդեսներին և էքսպոներին։ Հենց նման հարթակների միջոցով է երկիրը «նորովի բացահայտվում» լսարանի համար, վստահեցնում է զբոսաշրջային ընկերության ղեկավարը։

Նա օրինակ բերեց Կատարում կայացած զբոսաշրջային ցուցահանդեսին մասնակցությունը, որտեղ հայկական զբոսաշրջային սեկտորը ներկայացված էր առանձին տաղավարով։ Նրա գնահատմամբ՝ նման միջոցառումները տալիս են չափելի արդյունք. հազարավոր մարդիկ առաջին անգամ են իմանում Հայաստանի մասին, իսկ կապերի մի մասը վերածվում է իրական պայմանավորվածությունների և պայմանագրերի։

«Ամեն անգամ, մասնակցելով նման ցուցահանդեսների, մենք էապես բարձրացնում ենք Հայաստանի ճանաչելիությունը»,— նշեց նա՝ հավելելով, որ հատկապես ուժեղ էֆեկտ է առաջանում երկիր զբոսաշրջիկների առաջին այցելություններից հետո. «առաջին ձեռքից» ստացված տպավորություններն աշխատում են ցանկացած գովազդից լավ։

Զբոսաշրջության կառուցվածքը՝ մշակույթից մինչև գինու երթուղիներ

Բարսեղյանն ընդգծում է, որ դեպի Հայաստան զբոսաշրջային հոսքի հիմքը նախկինի պես մնում է մշակութային զբոսաշրջությունը։ Հենց այն է ձևավորում երկիր այցելությունների հիմնական մասը և սահմանում ոլորտի ընդհանուր դիմագիծը։

Հայաստանն ընկալվում է առաջին հերթին որպես հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն ունեցող ուղղություն, և այս գործոնը, նրա խոսքով, առայժմ որոշիչ է մնում զբոսաշրջիկների ընտրության հարցում։

Դրա հետ մեկտեղ, վերջին տարիներին շուկայում նկատելիորեն ուժեղանում է զբոսաշրջային ուղղությունների դիվերսիֆիկացումը (բազմազանեցումը)։ Խոսքը վերաբերում է ոչ միայն դասական էքսկուրսիոն ճամփորդություններին, այլև նոր ձևաչափերին, որոնք աստիճանաբար ձևավորում են առանձին կայուն սեգմենտներ։

Դրանց թվում Բարսեղյանն առաջին հերթին առանձնացնում է գաստրոնոմիական զբոսաշրջությունը, որը կայուն աճ է արձանագրում։ Հետաքրքրությունը հայկական խոհանոցի և տեղական մթերքների նկատմամբ դառնում է ճամփորդության ինքնուրույն դրդապատճառ, այլ ոչ թե պարզապես հավելում էքսկուրսիոն ծրագրին։

Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում գինու զբոսաշրջությունը։ Այն սերտորեն կապված է Հայաստանում գինեգործության ավանդույթների հետ և աստիճանաբար վերածվում է երկրի ճանաչելի բրենդերից մեկի։ Այս սեգմենտը, ըստ էության, միավորում է մշակութային և գաստրոնոմիական փորձառությունը՝ ուժեղացնելով տարածաշրջանային երթուղիների գրավչությունը։

Նոր ուղղություններ՝ գյուղական զբոսաշրջություն և լեռնային երթուղիներ

Զուգահեռաբար զարգանում է էկոզբոսաշրջությունը և ակտիվ հանգստի ձևաչափը՝ առաջին հերթին քայլարշավային և լեռնային երթուղիները։ Այս ուղղությունները դեռևս գտնվում են ակտիվ կայացման փուլում, բայց արդեն ձևավորում են կայուն հետաքրքրություն որոշակի լսարանի շրջանում, որը կողմնորոշված է դեպի բնությունը և ակտիվ ճամփորդությունները։

Ոչ պակաս կարևոր ուղղություն է դառնում գյուղական զբոսաշրջությունը, որը զարգանում է տարածաշրջանների և փոքր համայնքների ներգրավման հաշվին։ Այն դեռևս զանգվածային բնույթ չի կրում, սակայն աստիճանաբար ընդլայնում է զբոսաշրջային կետերի աշխարհագրությունը և նպաստում երկրում հոսքերի ավելի հավասարաչափ բաշխմանը։

Ընդհանուր առմամբ, Բարսեղյանի գնահատմամբ, բոլոր նշված սեգմենտներն ունեն աճի բարձր ներուժ։ Սակայն շուկան այս ուղղություններում դեռևս չի հասել հասունության. զբոսաշրջության տարբեր տեսակներ զարգանում են անհավասարաչափ և գտնվում են ձևավորման տարբեր փուլերում։

Գնային գործոնը և համեմատությունը Վրաստանի հետ

Շուկայի ամենազգայուն խնդիրներից մեկը, Բարսեղյանի խոսքով, Հայաստանի գնային մրցակցությունն է հարևան երկրների, առաջին հերթին՝ Վրաստանի համեմատ։

Բարսեղյանը նշեց, որ մի շարք ուղղություններով Հայաստանը մնում է ավելի թանկ ուղղություն, ինչը նվազեցնում է նրա մրցակցային դիրքերը տարածաշրջանում։ Դրա հետ մեկտեղ նա ընդգծեց, որ զբոսաշրջության ոլորտն մեծապես աշխատում է «էմոցիոնալ հարթությունում»։

Մի կողմից՝ ճանապարհորդներն իսկապես հաշվում են ծախսերը և ուշադիր են գնի նկատմամբ։ Մյուս կողմից՝ սպասարկման որակն ու տպավորությունները կարող են գերակշռել արժեքի տարբերությանը. «Եթե դու կարողանում ես տալ սպասարկման բարձր մակարդակ, գնից բարձր որակ, մարդիկ միևնույն է կընտրեն Հայաստանը»,— բխում է նրա դիրքորոշումից։

Այլ կերպ ասած՝ գնային խզումը գոյություն ունի, բայց այն մասնակիորեն փոխհատուցվում է սպասարկմամբ և երկրում գտնվելու ընդհանուր փորձառությամբ։

Մրցակցության բարձր մակարդակը և հագեցվածության սահմանագիծը

Խոսելով շուկայի կառուցվածքի մասին՝ Բարսեղյանը նշեց, որ Հայաստանի զբոսաշրջային ոլորտն արդեն իսկ հագեցած է և խիստ մրցակցային։

Նրա գնահատմամբ՝ երկրում արտագնա զբոսաշրջության սեգմենտում աշխատում է շուրջ հազար ընկերություն։ Փոքր Հայաստանի համար սա ստեղծում է ծայրահեղ բարձր մրցակցություն։ Ներգնա զբոսաշրջությունը պակաս զարգացած է, քանի որ պահանջում է մեծ ռեսուրսներ և ջանքեր, քանի որ աշխատանքը տարվում է արտասահմանյան լսարանի հետ։

Առանձնահատուկ նա նշեց ներքին զբոսաշրջությունը, որտեղ մրցակցությունը նույնպես առկա է, բայց մարժան (շահութաբերությունը) ավելի ցածր է, ինչը շուկան դարձնում է պակաս կայուն. ընկերությունների մի մասը կա՛մ հեռանում է շուկայից, կա՛մ փոխադրվում այլ սեգմենտներ։

Ընդ որում, չնայած հագեցվածությանը, Բարսեղյանը կարծում է, որ նոր խաղացողների համար տեղը պահպանվում է՝ պայմանով, որ նրանք ունենան սեփական ձեռագիրը և յուրահատուկ մոտեցում։

Ընդհանուր առմամբ, նրա գնահատմամբ, Հայաստանի զբոսաշրջության ոլորտը միաժամանակ զարգանում է և բախվում փոքր, բայց խիստ մրցակցային շուկայի բնական սահմանափակումներին, որտեղ գոյատևում են նրանք, ովքեր ընդունակ են համատեղել սպասարկման որակը և առաջարկի օրիգինալությունը։