Ինչպե՞ս հայ արտադրողները կարող են դուրս գալ ԱՄՆ-ի շուկա. խոչընդոտները, ստանդարտները և «FDA Armenia»-ի դերը

Ամերիկյան շուկա դուրս գալը հայ արտադրողների համար պարզապես արտադրանքի որակի խնդիր չէ: Սա պահանջների, սերտիֆիկացումների, լաբորատոր ստուգումների և խիստ ստանդարտների մի ամբողջական համակարգ է, առանց որոնց մուտքը ԱՄՆ-ի խոշորագույն առևտրային ցանցեր փաստացի անհնար է: Այս մասին «Economix» ծրագրի շրջանակներում պատմել է «FDA Armenia»-ի տնօրեն Նելի Սմբատյանը:

«FDA Armenia»-ն արդեն մի քանի տարի է, ինչ օգնում է հայ արտադրողներին անցնել ամերիկյան կարգավորող ընթացակարգերը և արտադրանքը նախապատրաստել արտահանման: ԱՄՆ-ն այս դեպքում դիտարկվում է որպես հայկական արտահանման հիմնական և ամենահեռանկարային շուկաներից մեկը՝ մեծ, վճարունակ, բայց կանոնների խիստ համապատասխանություն պահանջող:

Ինչպե՞ս հայտնվեց «FDA Armenia»-ն և ինչու՞ է այն անհրաժեշտ

«FDA Armenia»-ն հիմնադրվել է 2017 թվականին: Նելի Սմբատյանի խոսքով՝ ընկերության գաղափարը ծնվել է սննդի արդյունաբերության մեջ աշխատելու և ամերիկյան պահանջների հետ փոխազդեցության գործնական փորձից:

Նա նշեց, որ 2010-ականների կեսերին, աշխատելով որպես սննդի տեխնոլոգ մի ընկերությունում, որն արտադրանք էր արտահանում ԱՄՆ, լաբորատորիայի հետ համատեղ զբաղվում էր փաստաթղթերի ձևակերպմամբ: Սակայն բուն գրանցումն իրականացվում էր արդեն Միացյալ Նահանգներում, ինչը բարդացնում էր գործընթացը:

Ավելի ուշ, ուսուցումից և վերապատրաստումից հետո, թիմը որոշեց Հայաստանում ստեղծել մի կառույց, որը կկարողանար ուղեկցել արտադրողներին ամերիկյան շուկա դուրս գալու բոլոր փուլերում:

Ինչպես պարզաբանեց Սմբատյանը.

«Մենք հասկացանք, որ կարող ենք այս գրանցումներն իրականացնել այստեղից՝ Հայաստանից, և 2017 թվականից հիմնադրեցինք «FDA Armenia»-ն, որպեսզի օգնենք արտադրողներին ստանալ անհրաժեշտ սերտիֆիկատները և գրանցվել»:

Ի՞նչ է կոնկրետ անում ընկերությունը

Արտադրողի հետ աշխատանքն սկսվում է ամերիկյան ներմուծողի հետ պայմանագիր կնքելուց և արտադրանքի տեսականին որոշելուց հետո:

Ընկերությունն օգնում է անցնել գրանցումը FDA-ում (Սննդամթերքի և դեղերի որակի հսկողության վարչություն) և ստանալ հատուկ գրանցման կոդ՝ 11-նիշանոց նույնացուցիչ, որը պարտադիր է յուրաքանչյուր արտադրողի համար:

Այնուհետև սկսվում է աշխատանքը մակնշման (պիտակավորման) և լաբորատոր տվյալների հետ: Ամերիկյան համակարգում փաթեթավորմանը ներկայացվող պահանջները զգալիորեն ավելի բարդ են, քան Հայաստանում. պարտադիր է Nutrition Facts (Սննդային արժեք) աղյուսակը, որը պարունակում է սննդային արժեքի ընդլայնված ցուցանիշներ:

Սմբատյանը պարզաբանեց.

«Ի տարբերություն հայկական շուկայի, որտեղ նշվում է սննդային և էներգետիկ արժեքը, ԱՄՆ-ում Nutrition Facts աղյուսակը ներառում է շատ ավելի շատ ցուցանիշներ: Այդ տվյալները տրամադրում է լաբորատորիան, և մենք դրանց հիման վրա կազմում ենք աղյուսակը»:

Առանձնահատուկ հաշվի են առնվում բաժինների (պորցիաների) առանձնահատկությունները, քանի որ ԱՄՆ-ում հաշվարկները կախված են ապրանքի տեսակից: Բացի այդ, կարևոր է փաթեթավորման կառուցվածքը. դիմային և հետևի կողմերը պետք է պարունակեն խիստ որոշակի տեղեկատվություն, իսկ չափսերն ու ձևավորումն ունեն էական նշանակություն:

Ընկերությունը համագործակցում է նաև դիզայներների հետ՝ ապահովելու համար փաթեթավորման համապատասխանությունը շուկայի պահանջներին:

Ինչու՞ է վերահսկողությունը ԱՄՆ-ում այդքան խիստ

Նելի Սմբատյանի խոսքով՝ հատկապես բարդ պահանջները վերաբերում են պահածոներին, ըմպելիքներին, ներկանյութերով և բուրավետիչներով արտադրանքին, ինչպես նաև կենդանական ծագման մթերքներին ու մեղրին:

Նա բացատրեց, որ ԱՄՆ-ում բավարար չէ այն, որ բաղադրիչները գնվել են սերտիֆիկացված մատակարարից. նյութերն իրենք պետք է անցնեն ստուգում և մի շարք դեպքերում հաստատվեն FDA-ի կողմից՝ տեսուչների մասնակցությամբ:

«Կան ներկանյութեր, որոնք թույլատրելի են, և կան սինթետիկներ, որոնց համար պարտադիր է FDA-ի թեստավորման անցկացումը, խմբաքանակի մակնշումը, և միայն դրանից հետո դրանք կարելի է օգտագործել»,— նշեց նա:

Նմանատիպ պահանջներ գործում են նաև մեղրի համար, որտեղ ստուգվում է հակաբիոտիկների առկայությունը, որոնք կարող են մեղրի մեջ ընկնել մեղուների բուժման միջոցով: Անալիզների որոշ տեսակների համար նմուշներն ուղարկվում են երկրից դուրս գտնվող լաբորատորիաներ:

Ինչու՞ արտադրանքը կարող է մերժվել

Առանցքային գործոններից մեկը թույլատրելի նյութերի նորմերին համապատասխանությունն է: Սմբատյանը օրինակ բերեց չրերը, որտեղ օգտագործվում է ծծմբային անհիդրիդ՝ գույնը պահպանելու և պահպանման ժամկետը երկարացնելու համար:

Նա պարզաբանեց, որ նույնիսկ եթե Հայաստանում նյութի օգտագործումը գտնվում է նորմայի սահմաններում, ամերիկյան ստանդարտները կարող են ավելի խիստ լինել.

«Դուք կարող եք այստեղ գտնվել նորմայի սահմաններում, բայց ԱՄՆ-ում այդ նորման ավելի ցածր է: Եթե գերազանցում կա, դա պարտադիր պետք է նշված լինի փաթեթավորման վրա»:

Հակառակ դեպքում արտադրանքը կարող է կա՛մ ոչնչացվել, կա՛մ վերադարձվել ուղարկողին: Գործնականում ավելի հաճախ ընտրում են ոչնչացումը՝ հետադարձ լոգիստիկայի բարձր արժեքի պատճառով:

Ստուգումներ և տեսչական այցեր

FDA-ն անցկացնում է ինչպես պլանային, այնպես էլ հանկարծակի ստուգումներ: Արտադրողներին կարող են նախապես տեղեկացնել տեսուչների այցի մասին, բայց հնարավոր են նաև անսպասելի ստուգումներ:

Եթե հայտնաբերվում են խախտումներ, ընկերությանը ժամանակ են տալիս դրանք վերացնելու համար՝ երբեմն 15 օրվա սահմաններում: Հակառակ դեպքում կարող են սահմանվել սահմանափակումներ՝ ընդհուպ մինչև արտահանման երեք տարվա արգելք:

Սմբատյանն ընդգծեց, որ պահանջները վերաբերում են ոչ միայն սարքավորումներին, այլև արտադրության մաքրությանը, արտադրանքի հետագծելիությանը (прослеживаемость) և ճիշտ մակնշմանը:

Արտահանումը և շուկայի կառուցվածքը

Սմբատյանի խոսքով՝ Հայաստանն արդեն ԱՄՆ է արտահանում արտադրանքի լայն տեսականի՝ չրեր, պահածոներ, մեղր, շոկոլադ և այլ ապրանքներ:

Ընդ որում, իրացման հիմնական ուղին առայժմ սահմանափակվում է էթնիկ խանութներով, և միայն փոքր քանակությամբ արտադրանք է հայտնվում խոշոր սուպերմարկետներում:

Նա նշեց, որ 2024 թվականին ԱՄՆ արտահանման ծավալը կազմել է մոտ 60 միլիոն դոլար, որի մեծ մասը բաժին է ընկել մթերքների որոշակի կատեգորիաներին: Սակայն պոտենցիալը զգալիորեն ավելի բարձր է, հատկապես զանգվածային առևտրային ցանցեր դուրս գալու դեպքում:

Արտահանման հիմնական սահմանափակումները

Առանցքային խնդիրներից մեկը մնում է արտադրության կայունությունը: Ամերիկյան շուկա դուրս գալու համար արտադրողը պետք է ապահովի մշտական ծավալներ և արտադրանքի միատեսակ որակ:

Սմբատյանն ընդգծեց.

«Եթե այսօր դուք կարող եք արտադրել որոշակի ծավալ, իսկ վաղը՝ բերքի պատճառով՝ ոչ, կամ որակը փոխվում է, դա դառնում է խնդիր: Ամեն ինչ պետք է լինի կայուն և միատեսակ»:

Նաև գոյություն ունեն սահմանափակումներ՝ կապված լաբորատոր ենթակառուցվածքների հետ. ոչ բոլոր անհրաժեշտ անալիզներն է հնարավոր անցկացնել Հայաստանում, թեստերի մի մասը ստիպված են լինում ուղարկել արտասահման:

Արժեքի հարցը և մասնագետների դերը

Սմբատյանի խոսքով՝ FDA-ում գրանցումն ինքնին թանկ ընթացակարգ չէ: Հիմնական ծախսերը կապված են լաբորատոր անալիզների և գործընթացն ուղեկցող մասնագետների ծառայությունների հետ:

Նա նշեց, որ շատ արտադրողներ դիմում են արտաքին փորձագետների՝ օրենսդրության բարդության և լեզվական պատնեշի պատճառով:

Լոգիստիկան և «դռնից դուռ» մոդելը

«FDA Armenia»-ն աշխատում է լոգիստիկ և մաքսային գործընկերների հետ համատեղ, ներառյալ «CargoHub»-ը և «KPG Customs»-ը: Սա թույլ է տալիս ուղեկցել ապրանքը բոլոր փուլերում՝ արտադրությունից մինչև ԱՄՆ առաքում:

Գործընթացը ներառում է գրանցումը, մակնշումը, փաստաթղթերի նախապատրաստումը, լոգիստիկան և մաքսային ձևակերպումը:

Հեռանկարները և ԱՄՆ-ի դերը Հայաստանի համար

Վերջում Սմբատյանը նշեց, որ ամերիկյան շուկայի հետ աշխատանքը գնալով ավելի հասկանալի է դառնում հայ արտադրողների համար, իսկ նրանց պատրաստվածության մակարդակը աստիճանաբար աճում է:

Նա նաև ընդգծեց, որ FDA-ի պահանջների ճիշտ պահպանումը դառնում է ամերիկյան գնորդների և սուպերմարկետների կողմից վստահության արժանանալու բանալին: