Գերհամակարգիչ և նոր խաղադրույք գիտության վրա. ԵՊՀ-ն վերածվում է Հայաստանի տեխնոլոգիական հաբի

Երևանի պետական համալսարանում պաշտոնապես բացվել է Տվյալների մշակման կենտրոնը՝ հագեցած նոր գերհամակարգչով: Այս ենթակառուցվածքի գործարկմամբ համալսարանը քայլ է անում ակադեմիական անցյալից դեպի թվային ապագա՝ շեշտը դնելով բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների, արհեստական բանականության (ԱԲ) և կիրառական հետազոտությունների վրա: ԵՊՀ-ում ընդգծում են. խոսքը ոչ միայն նոր «երկաթի», այլև բարձր արտադրողականությամբ հաշվարկների (HPC, high-performance computing) և ԱԲ ոլորտում ազգային կարողությունների ձևավորման մասին է:

Գերհամակարգիչը՝ որպես ԱԲ տնտեսության հիմք

Տվյալների մշակման կենտրոնի գործարկումը սկզբունքորեն նոր հնարավորություններ է բացում համալսարանական գիտության համար: Հզոր հաշվողական ենթակառուցվածքը թույլ կտա իրականացնել բարդ հաշվարկներ, մասշտաբային հետազոտություններ և մշակել նորարարական նախագծեր՝ հիմնարար գիտությունից մինչև կիրառական ԱԲ լուծումներ:

ԵՊՀ Մաթեմատիկական և կիրառական հետազոտությունների կենտրոնի Մեքենայական ուսուցման լաբորատորիայի խմբի ղեկավար Հրանտ Խաչատրյանը նշել է, որ գերհամակարգչի հիմքի վրա նախատեսվում է ստեղծել արհեստական բանականության նոր մոդելներ, որոնք ընդունակ են լուծել ոչ ստանդարտ և բարդ խնդիրներ: Զուգահեռաբար ձևավորվելու է մասնագետների՝ հետազոտողների, ինժեներների և մշակողների պատրաստման էկոհամակարգ, որոնք ԱԲ-ի հետ կաշխատեն պրոֆեսիոնալ մակարդակով:

ԱԲ ենթակառուցվածքի ներդրման ազդեցությունը բազմաշերտ է.

• Առաջին մակարդակ. Այն գիտնականների շրջանակի ընդլայնումը, որոնք ընդունակ են ստեղծել սեփական ԱԲ մոդելները:
• Երկրորդ մակարդակ. ԱԲ արտադրանքների և ստարտափների ի հայտ գալը:
• Երրորդ մակարդակ. Տնտեսության համար ամենանշանակալին՝ ԱԲ լուծումների զանգվածային և արդյունավետ կիրառումը բիզնեսում, կրթության մեջ և առօրյա գործունեության մեջ:

Գիտության մեջ ներդրումներ՝ չափելի արդյունքով

Համալսարանում ընդգծում են, որ պետական ներդրումներն արդեն տալիս են կոնկրետ արդյունքներ: Անցյալ տարվա տվյալներով՝ ԵՊՀ-ն հրապարակել է 711 գիտական հոդված, և գերհամակարգչի գործարկումը, ըստ բուհի ղեկավարության, կարող է առնվազն կրկնապատկել գիտական արտադրողականությունը: Սա ուժեղացնում է ԵՊՀ դիրքերը ոչ միայն որպես երկրի առաջատար համալսարան, այլև որպես տարածաշրջանային գիտակրթական կենտրոն:

ԱԲ-ն՝ լսարաններում և դասախոսների աշխատանքում

Հաշվողական ենթակառուցվածքի զարգացմանը զուգահեռ՝ ԵՊՀ-ում ակտիվորեն ներդրվում է արհեստական բանականությունը կրթական գործընթացում: reArmenia ընկերության հետ համատեղ վերջերս անցկացվել է դասախոսների վերապատրաստման ծրագիր՝ նվիրված ուսուցման և հետազոտությունների մեջ ԱԲ գործիքների գործնական կիրառմանը:

ԵՊՀ Շարունակական կրթության կենտրոնի տնօրեն Լուսինե Խառատյանն ընդգծում է. նախաձեռնությունն առաջացել է որպես պատասխան հենց դասախոսների պահանջին: Ուսանողներն արդեն ակտիվորեն օգտագործում են ԱԲ գործիքները, և համալսարանի խնդիրն է սովորեցնել դասախոսներին ոչ թե պայքարել այդ թրենդի դեմ, այլ գրագետ ու արդյունավետ կերպով ինտեգրել այն:

Ծրագրի հանդեպ հետաքրքրությունը սպասվածից բարձր է եղել. գրանցումը փակվել է արդեն մեկ օր անց: Համալսարանը հաստատում է, որ մոտ ժամանակներս կմեկնարկի երկրորդ փուլը:

Կադրերը որոշում են ամեն ինչ

Գլխավոր մարտահրավերը, որը հնչում է գրեթե բոլոր քննարկումներում, մարդկային կապիտալի դեֆիցիտն է: Ենթակառուցվածքը ստեղծվում է արագ, սակայն մասնագետների պակասը, որոնք ընդունակ են ոչ միայն մշակել ԱԲ մոդելներ, այլև ուսուցանել ուրիշներին, դեռևս զգալի է: Հենց այդ պատճառով համալսարանի և գործընկերային նախաձեռնությունների շուրջ ձևավորվում է համայնք, որն ուղղված է երկրում ԱԲ գրագիտության զարգացմանը:

ԵՊՀ-ում Տվյալների մշակման կենտրոնի բացումը ազդանշան է. Հայաստանը խաղադրույք է կատարում ոչ թե պարզապես տեխնոլոգիաների, այլ գիտության, կրթության և ԱԲ տնտեսության համակարգային զարգացման վրա: