Ֆինանսական ոլորտը այն սեկտորներից է, որից ուղղակիորեն կախված է երկրի տնտեսության կայունությունն ու զարգացումը։ Հենց այստեղ են ձևավորվում մեխանիզմները, որոնք որոշում են, թե որքանով են արդյունավետ բաշխվում ռեսուրսները, ինչպես են աշխատում ներդրումները և ի՞նչ հնարավորություններ են բացվում բիզնեսի ու քաղաքացիների համար։ Հայաստանում ֆինանսական ոլորտը ապրում է դինամիկ փոփոխություններ՝ արտացոլելով ինչպես ներքին մարտահրավերները, այնպես էլ գլոբալ միտումները։ Այս համակարգի ընդհանուր տրամաբանության ու կառուցվածքի, նրա ուժեղ և թույլ կողմերի մասին Economix հաղորդման եթերում պատմել է Հայաստանի ֆինանսիստների ասոցիացիայի նախագահ Սողոմոն Միրզոյանը։
Ֆինանսիստը՝ բիզնեսի «արյունատար համակարգը»Ընկերություններում ֆինանսիստների անհրաժեշտության մասին խոսելիս Միրզոյանը նշում է, որ ֆինանսիստի դերը չի կարելի սահմանափակել միայն եկամուտների և ծախսերի հաշվառմամբ։ Նրա խոսքով՝ ընկերությունում ֆինանսական հոսքերը նրա «արյունատար համակարգն» են, և եթե այն սխալ է աշխատում, ամբողջ «բիզնես-օրգանիզմը» դառնում է խոցելի։
Նա ֆինանսիստի աշխատանքը համեմատում է բժշկի գործունեության հետ՝ կազմակերպությունը «առողջացնելու» համար պետք է խորքային հասկանալ նրա ներքին գործընթացները և հնարավոր ռիսկերը։ Դրամական հոսքերի կառավարումը ոչ միայն մուտքերի և վճարումների վերահսկողություն է, ինչպես կարծում էին 1990-ականներին, այլև բարդ վերլուծական մեխանիզմ՝ հատկապես միջին և խոշոր ընկերություններում։
Միրզոյանը ընդգծում է, որ ժամանակակից ֆինանսիստը պետք է կարողանա աշխատել տասնյակ ցուցանիշներով, որոնցով կարելի է նախօրոք որոշել, թե ինչպես կազդի որևէ որոշում՝ օրինակ՝ վարկի գրավումը՝ բիզնեսի վիճակի վրա մի քանի ամիս հետո։ Նա խոստովանել է, որ ինքը օգտագործում է մոտ 150 ցուցանիշ, որոնք թույլ են տալիս մշտապես «ձեռքը պահել ընկերության զարկերակին»։
«Բիզնեսմենը պարտավոր չէ ֆինանսիստ լինել, — ասում է Միրզոյանը։ — Բայց եթե որոշումները կայացվում են միայն ինտուիտիվ մակարդակով, ինչպես հաճախ էր 1990-ականներին, ռիսկերը բազմապատկվում են»։ Ուստի ֆինանսիստի խնդիրը ոչ միայն թվերը ֆիքսելն է, այլև դրանք վերլուծել «միկրոսկոպի տակ»՝ տեղեկատվությունը վերածելով ռազմավարական որոշումների հիմքի։
Պլանավորումից մինչև վերահսկողությունՄիրզոյանը առանձնացրել է ֆինանսիստի գործունեության մի քանի հիմնական ուղղություններ։ Նրա խոսքով՝ առաջին և գլխավորն այդ է՝ պլանավորումը և կանխատեսումը։ Առանց հստակ ֆինանսական պլանի ընկերությունը կորցնում է «նավիգացիան» և չի հասկանում, թե ուր է շարժվում։ Պլանավորումը, ընդգծում է Միրզոյանը, ոչ թե ձևականություն է, այլ գործիք, որը թույլ է տալիս սահմանել ռազմավարություն և կառավարել բիզնեսի զարգացումը։
Երկրորդ կարևոր ուղղությունը նա անվանել է օրինական և թափանցիկ ֆինանսական հաշվառման վարումը։ Ֆինանսիստը, ի տարբերություն հաշվապահի, չի սահմանափակվում եկամուտների և ծախսերի ֆիքսմամբ։ Նրա խնդիրը ընկերության բոլոր ռեսուրսների կառավարման համակարգ կառուցելն է՝ բացառելով «ստվերային» պրակտիկաները, որոնք, Միրզոյանի խոսքով, բարեբախտաբար, աստիճանաբար անցյալ են դառնում։
Երրորդ գործառույթը խորքային վերլուծական մոտեցումն է։ Միրզոյանը ընդգծում է, որ վերլուծությունը ոչ միայն խնդիրների բացահայտումն է, այլև լուծումների և հնարավորությունների որոնումը։ «Չարժե գործել ջայլամի սկզբունքով, — ասում է նա։ — Ավելի լավ է տեսնել խնդիրը և հասկանալ, թե ինչպես աշխատել դրա հետ, քան ձևացնել, թե այն գոյություն չունի»։ Հենց վերլուծական հիմքը թույլ է տալիս որոշել, թե որ խնդիրները պահանջում են անհապաղ լուծում, իսկ որոնք կարելի է հետաձգել երկարաժամկետ հեռանկարում։ Ավելին՝ վերլուծությունը օգնում է բացահայտել աճի նոր հնարավորություններ և ռեսուրսների օպտիմալացում։
Վերջապես, ոչ պակաս կարևոր է վերահսկողության համակարգի ապահովումը։ Միրզոյանը բերում է վառ օրինակ՝ եթե ընկերությունում ֆինանսական վերահսկողությունը թույլ է, գումարները «հոսում են» աննկատելիորեն՝ ինչպես ծակոտկեն պարկից։ Միևնույն ժամանակ ստեղծվում է հաջող աշխատանքի և լավ վաճառքների պատրանք, բայց շահույթը իրականում նվազում է։ Ուստի հուսալի վերահսկողությունը պետք է ընդգրկի բոլոր օղակները՝ արտադրությունից մինչև վաճառք։
Հաշվին գումարը դեռ շահույթի ցուցանիշ չէՆրա խոսքով՝ հայկական ձեռնարկությունների ֆինանսական դժվարությունների մեծ մասը կապված է ոչ թե ռեսուրսների պակասի, այլ 1990-ականներից ժառանգած հնացած կառավարչական մոտեցումների հետ։
Նրա խոսքով՝ շատ ղեկավարներ դեռևս գործում են «հաշվի վրա»՝ հենվելով ինտուիցիայի և ընկերության անձնական իմացության վրա։ «Նրանք կարծում են, որ ոչ ոք իրենց բիզնեսը չի ճանաչում իրենցից ավելի լավ, — ասում է Միրզոյանը։ — Բայց սա այնպես է, կարծես մարդն ասի՝ ես ունեմ սիրտ, և ինձանից լավ ոչ ոք ոչինչ չգիտի դրա մասին։ Մինչդեռ կան մասնագետներ, որոնք կարող են տեսնել այն, ինչ տիրոջը աննկատելի է»։
Նման վստահությունը հաճախ հանգեցնում է նրան, որ ընկերությունների սեփականատերերը չեն նկատում սխալները կամ համարում են ամենօրյա ֆինանսական կորուստները նորմա։ Բարեբախտաբար, ավելացնում է Միրզոյանը, վերջին տարիներին իրավիճակը սկսել է փոխվել՝ ավելի ու ավելի շատ ձեռնարկատերեր ձգտում են մասնագիտական կառավարման և պատրաստ են ներդնել ժամանակակից ֆինանսական մոդելներ։
Միևնույն ժամանակ փորձագետը ընդգծում է, որ միջազգային մոտեցումների ներդրումը պետք է անցնի հայկական առանձնահատկությունները հաշվի առնելով։ Մոդելները չեն կարող պարզապես «տեղափոխվել» արտերկրից՝ դրանք անհրաժեշտ է հարմարեցնել տեղական պայմաններին և բիզնեսի առանձնահատկություններին։
Լուրջ խնդիրներից մեկը մնում է ֆինանսական հաշվետվությունների ցածր մակարդակը։ Հաճախ ղեկավարները չեն տարբերում հաշվետվությունների երեք հիմնական ձևերը՝ շահույթների և վնասների մասին հաշվետվություն, դրամական միջոցների շարժի մասին հաշվետվություն և բալանս։ Ավելին՝ հաշվին տեսնելով դրամական մնացորդ՝ շատերը սխալմամբ ընկալում են այն որպես շահույթ և սկսում օգտագործել այդ միջոցները՝ չհաշվի առնելով ապագա պարտավորությունները։
«Սա ամենատարածված սխալներից մեկն է, — ընդգծում է Միրզոյանը։ — Հաշվին գումարը դեռ շահույթի ցուցանիշ չէ։ Առանց համակարգային մոտեցման և վերլուծական մտածողության ընկերության ֆինանսական կայունությունը միշտ վտանգի տակ կլինի»։
Հետևեք NEWS.am Tech-ին Facebook-ում և Twitter-ում