Երևանում վերսկսվում է «Կասկադ» ճարտարապետա-հուշարձանային համալիրի շինարարությունը՝ նախագիծ, որը ժամանակին նախատեսված էր որպես քաղաքի ամենախորհրդանշային տարածքներից մեկը։ 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո կասեցված աշխատանքները վերջապես պետք է ավարտվեն։ Սակայն իշխանությունների հաստատած նոր ծրագիրը գրեթե ոչինչ չունի ընդհանուր հեղինակների սկզբնական գաղափարի հետ և, ճարտարապետների ու հասարակական գործիչների կարծիքով, աղավաղում է դրա իմաստը։ Փոխանակ միասնական գեղարվեստական մտահղացման՝ որը մարմնավորում էր բաց տարածքի, ճարտարապետության և բնության երկխոսության գաղափարը, Երևանը կարող է ստանալ անհոգի «կարկատած» կառույց։ Հենց դրա համար էլ «Կասկադի հեղինակային նախագծի պաշտպանության» շարժումը նախաձեռնել է հանրային քննարկումներ, որոնց նպատակը ոչ միայն պատմելն է, թե ինչ են իրականում պատրաստվում անել քաղաքային իշխանությունները, այլև պաշտպանել քաղաքի գլխավոր խորհրդանիշներից մեկի իսկական տեսքը։
Սա ոչ թե ճարտարապետության, այլ Երևանի ինքնության հարց էԻնչպես հայտարարել է ճարտարապետ, նախաձեռնության անդամ Դավիթ Ստեփանյանը, Ջիմ Թորոսյանի, Սարգիս Գուրզադյանի և Ասլան Մխիթարյանի կողմից նախագծված Կասկադը դարձել է հազվագյուտ օրինակ, թե ինչպես է հեղինակային աշխատանքը վերածվում պետական մասշտաբի արվեստի գործի։ Ինչպես Թամանյանի Օպերայի թատրոնը, Կասկադը հատուկ տեղ է գրավում մայրաքաղաքի մշակութային տարածքում և ճանաչված է որպես համաշխարհային համատեքստում եզակի ճարտարապետական լուծումներից մեկը, ընդգծել է Ստեփանյանը։
Սակայն այսօր սպառնալիքի տակ է հայտնվել հենց այդ գլուխգործոցի էությունը։ Նրա խոսքով՝ քաղաքապետարանի հաստատած նոր նախագիծը ոչինչ չունի ընդհանուր սկզբնական կոնցեպցիայի հետ։ Այն խախտում է կոմպոզիցիոն ամբողջականությունը և փոխում հյուսիս-հարավ առանցքը, որը Ալեքսանդր Թամանյանը ուղղել էր դեպի Արարատ։ Ավելին՝ համալիրի վերին մասում նախատեսված ծավալը սպառնում է փակել սուրբ լեռան տեսարանը։ «Նման որոշումը ոչնչացնում է բաց տարածքի գաղափարը և Կասկադը վերածում անհոգի, կարկատած կառույցի», — ընդգծում է Ստեփանյանը։
Նա շեշտել է, որ Կասկադը պետք է մնա միասնական անսամբլ, որտեղ յուրաքանչյուր ճարտարապետական և խորհրդանշական լուծում ենթարկվում է միասնական գեղարվեստական տրամաբանության՝ «Կյանքի ծառից» մինչև միացյալ հայկական պետականության մոտիվը։ «Սա ոչ միայն ճարտարապետության հարց է, սա Երևանի ինքնության հարց է», — հայտարարել է նա։
Գաղափարները չեն մեռնում հեղինակների հետԻ պատասխան այն պնդումների, թե «հեղինակային նախագիծն անհնար է իրականացնել, որովհետև Թորոսյանը մահացել է», Ստեփանյանը առարկում է. «Ամբողջ աշխարհում մեծ ճարտարապետական գործերը հաճախ իրականացվել են հեղինակների մահից հետո՝ Թամանյանից և Ռաֆայել Իսրայելյանից մինչև Լե Կորբյուզիե, Լուիս Կան և Զահա Հադիդ։ Սա սովորական պրակտիկա է, երբ գաղափարը իրականացվում է առանց հեղինակի մասնակցության»։
Ճարտարապետի կարծիքով՝ սխալ է կարծել, թե հեղինակի բացակայությունը անհնարին է դարձնում մտահղացման իրականացումը. «Ջիմ Թորոսյանը թողել է իր հետևում դպրոց՝ կոնկրետ տեխնոլոգիական լուծումներ, շինարարության մեթոդներ և գեղարվեստական սկզբունքներ։ Ցանկացած որակավորված մասնագետ կարող է ավարտին հասցնել այս նախագիծը, եթե հետևի սկզբնական կոնցեպցիային»։
Ստեփանյանը համոզված է, որ Կասկադը պետք է ավարտել բացառապես սկզբնական նախագծով՝ բաց, մասնագիտական մրցույթի շրջանակներում և հասարակական վերահսկողությամբ։ Ցանկացած այլ «կարկատած» լուծումներ, նրա խոսքով, միայն կքանդեն անսամբլի խորհրդանշական մասշտաբն ու գեղագիտական ներդաշնակությունը։
Սա ոչ միայն վարչական խախտում է, այլ մշակութային հանցագործությունԵրևանի ավագանու «Մայր Հայաստան» խմբակցության քարտուղար, մշակույթի գործիչ Սամվել Հարոյանը նշում է, որ Կասկադի շուրջ ստեղծված իրավիճակը շատ ավելի հեռու է գնում մեկ ճարտարապետական նախագծի շրջանակներից։ Նա նշել է, որ որպես Երևանի ավագանու անդամ՝ բավարար խորքով տեղյակ չի եղել իրավիճակից, քանի որ այս հարցը, ինչպես և շատ նմանատիպեր, սովորաբար անցնում են «չհաշվետվող հարցերի» ռեժիմով։ «Մենք խորապես մտահոգված ենք ոչ միայն այս դեպքով, այլև ընդհանրապես Երևանում վարվող մշակութային քաղաքականությամբ։ Ճարտարապետությունը մշակույթի ամենատեսանելի ոլորտներից մեկն է, սակայն նման գործընթացներ դիտվում են գրեթե բոլոր բնագավառներում։ Մենք բազմիցս բարձրացրել ենք այս հարցը՝ պնդելով, որ քաղաքի տեսքին առնչվող այդքան կարևոր թեմաները պարտադիր պետք է հաշվետվեն ավագանու նիստերում», — ընդգծել է նա։ Հարոյանը խոստացել է ուշադիր ուսումնասիրել իրավիճակը՝ ջանքեր գործադրելով ինչպես միջնորդագրի առաջմղման, այնպես էլ հարցի քննարկման ավագանու նիստում։
Միջազգային կարգի սպորտի վարպետ Աշոտ Կոշկակարյանը գնում է ավելի հեռու՝ որակելով տեղի ունեցողը ոչ միայն խախտում, այլ մշակույթի դեմ հանցագործություն։
«Այսօրվա իրավիճակը ոչ միայն մշակութային հանցագործություն է, այլև վարչական անօրինականություն։ Գոյություն ունի հաստատված նախագիծ՝ հեղինակներով և նրանց կենդանի իրավահաջորդներով։ Ցանկացած շինարարական աշխատանք, որը չի համապատասխանում այդ նախագծին և չի իրականացվում օրենքի շրջանակներում, խախտում է», — հայտարարել է Կոշկակարյանը։
«Կասկադը ոչ միայն ճարտարապետություն է, այլ հայկական ինքնության մաս»«Կասկադի հեղինակային նախագծի պաշտպանության» նախաձեռնության անդամ Կարինե Փանոսյանը պատմել է, որ ստեղծված իրավիճակի կապակցությամբ նախաձեռնությունը նամակներ է ուղարկել երևանյան իշխանություններին և բոլոր մասնագիտական կառույցներին։ Պատասխաններ ստացվել են միայն երեք կառույցներից՝ Ազգային անվտանգության ծառայությունից, քաղաքապետարանից և Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունից, որոնք չեն բավարարել նախաձեռնության անդամներին։ Մյուս կառույցները, նրա խոսքով, պարզապես անտեսել են նամակները։
Մոտ 200 մշակույթի, արվեստի, գիտության գործիչների և քաղաքացիների ստորագրած նամակում ասվում է, որ Կասկադը Երևանի ամենակարևոր խորհրդանիշներից մեկն է՝ արտացոլելով հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային արժեքները։ Այն նախագծված է որպես հյուսիս-հարավ քաղաքաշինական առանցքի մաս՝ ուղղված դեպի Արարատ, և խորհրդանշականորեն կապված է «Հայաստանի պետականության» հուշարձանի հետ։
Նախաձեռնությունը պահանջում է անհապաղ կասեցնել բոլոր աշխատանքները, որոնք չեն համապատասխանում Ջիմ Թորոսյանի, Սարգիս Գուրզադյանի և Ասլան Մխիթարյանի սկզբնական նախագծին, և ավարտել շինարարությունը հաստատված հեղինակային ծրագրով։ Փանոսյանը ընդգծել է, որ սա ոչ միայն մասնագիտական պահանջ է, այլև ազգային ինքնահարգանքի և մշակութային ինքնության պահպանման հարց։
Նշենք, որ քննարկումների արդյունքներով կկազմվի «Կասկադի հեղինակային նախագծի պաշտպանության» միջնորդագիր, որը կուղարկվի լիազոր մարմիններին։ Միջնորդագրին կարող են միանալ բոլոր ցանկացողները, այն կհրապարակվի նախաձեռնության ֆեյսբուքյան էջում։
Հետևեք NEWS.am Tech-ին Facebook-ում և Twitter-ում