Գերմանիայի Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf (HZDR) հետազոտական կենտրոնի գիտնականների կողմից անցկացված նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Արեգակնային համակարգի մոլորակները՝ Վեներան, Երկիրը և Յուպիտերը, կարող են առանցքային դեր խաղալ Արեգակի ակտիվությունը մեր գալակտիկայի նմանատիպ այլ աստղերի համեմատ նվազեցնելու գործում: Սա նվազեցնում է հզոր արեգակնային փոթորիկների հավանականությունը, որոնք կարող են խաթարել Երկրի վրա ժամանակակից տեխնոլոգիաների աշխատանքը: Հետազոտությունը հրապարակվել է 2025 թվականի օգոստոսի 6-ին Solar Physics ամսագրում:

Մոլորակները՝ որպես Արեգակի «կարգավորիչներ»

Գիտնականները ենթադրել են, որ արեգակնային բռնկումները, մագնիսական փոթորիկները և ճառագայթման արտանետումները ձևավորվում են ոչ միայն աստղի ներքին գործընթացներով, այլև Վեներայի, Երկրի և Յուպիտերի գրավիտացիոն ուժերի ազդեցությամբ: Այդ ուժերն աշխատում են որպես մի տեսակ «սրտի ռիթմավար», որը համաժամեցնում է Արեգակի ներքին մագնիսական գործընթացները 11-ամյա կանոնավոր ցիկլի հետ:

«Այս էֆեկտն այդքան կարևոր է, քանի որ Արեգակն ամենաակտիվն է մագնիսական դաշտի առավելագույն ուժի ժամանակ», — ասել է հետազոտության գլխավոր հեղինակ, HZDR-ի Հեղուկների դինամիկայի ինստիտուտի ֆիզիկոս Ֆրանկ Շտեֆանին: — «Հենց այդ ժամանակաշրջանում են տեղի ունենում ամենաինտենսիվ իրադարձությունները, ինչպիսին է 1859 թվականի Քերինգթոնի իրադարձությունը, երբ բևեռային լույսեր նկատվել են նույնիսկ Հռոմում և Հավանայում, իսկ բարձր լարումները վնասել են հեռագրական գծերը»:

Նման փոթորիկն այսօր կարող էր անջատել արբանյակները, կապի ցանցերը և էներգահամակարգերը ամբողջ աշխարհում: Սակայն հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ մեր Արեգակնային համակարգի կառուցվածքը նվազեցնում է նման աղետների հավանականությունը:

«Եթե Արեգակի մագնիսական դաշտը երկար ժամանակ մնում է ավելի ցածր մակարդակներում, դա նվազեցնում է շատ ուժեղ իրադարձությունների հավանականությունը», — ավելացրել է Շտեֆանին:

Մոլորակների դերը համաժամեցման մեջ

Գիտնականների մոդելը ցույց է տվել, որ մոտավորապես յուրաքանչյուր 11 տարին մեկ Վեներայի, Երկրի և Յուպիտերի մակընթացային ուժերը դասավորվում են «բարձր համաժամեցված ձևով»՝ ազդելով արեգակնային մագնիսական դինամոյի վրա՝ աստղի մագնիսական դաշտը առաջացնող մեխանիզմի: Սա ստեղծում է ռիթմիկ ազդեցություն, որը կայունացնում է արեգակնային ակտիվությունը:

Բացի այդ, հետազոտողները ուսումնասիրել են ավելի քիչ հայտնի ցիկլ՝ մոտ 1,7 տարի ժամանակաշրջանով կվազի-երկամյա տատանումը (QBO): Նրանց հաշվարկները ցույց են տվել, որ այս ցիկլը համապատասխանում է դիտարկված արեգակնային օրինաչափություններին և կարող է լրացուցիչ մեղմացնել աստղի ակտիվությունը:

«Մենք կարծում ենք, որ այս երևույթը խոստումնալից թեկնածու է բացատրելու այն փաստը, որ արեգակնային ակտիվությունը զգալիորեն ավելի մեղմ է, քան Արեգակի նման այլ աստղերինը», — գրել են հետազոտողները:

Արեգակը՝ «հանգիստ» աստղ

Ներկայում Արեգակը գտնվում է իր 11-ամյա ակտիվության ցիկլի գագաթնակետին, ինչը դրսևորվում է արեգակնային բծերի, բռնկումների և Երկրի վրա վառ բևեռային լույսերի թվի ավելացմամբ: Սակայն նույնիսկ ամենահզոր արեգակնային արտանետումները 10-100 անգամ ավելի թույլ են, քան մեր գալակտիկայի նույն տիպի այլ աստղերի արտանետումները: Սա Արեգակը դարձնում է յուրօրինակ «հանգիստ»՝ համեմատած նմանակների հետ:

Հետազոտությունը ենթադրում է, որ Արեգակի ցածր ակտիվությունը կարևոր դեր է խաղացել Երկրի վրա կյանքի առաջացման գործում: Ի տարբերություն բարձր ակտիվ աստղերի, որոնք մոլորակները ռմբակոծում են ինտենսիվ ճառագայթմամբ և լիցքավորված մասնիկներով, Արեգակն ապահովել է կայուն տիեզերական եղանակ՝ պաշտպանելով Երկիրը ծայրահեղ ճառագայթային ազդեցություններից:

Սահմանափակումներ և հեռանկարներ

Գիտնականներն ընդունում են, որ իրենց մոդելը դեռևս անավարտ է: «Մենք լավ գիտակցում ենք, որ մեր «համաժամեցման հանելուկում» բացակայում է մի քանի կտոր», — նշել են հետազոտողները՝ հրավիրելով տեսաբաններին և թվային մեթոդների մասնագետներին միանալ հետագա հետազոտություններին:

Ապագա աշխատանքները կարող են ճշգրտել, թե ինչպես են մոլորակային մակընթացային ուժերն ազդում արեգակնային դինամոյի վրա և ստուգել, թե արդյոք այս էֆեկտը տարածվում է մոլորակներով այլ աստղային համակարգերի վրա:

Հակիրճ…

Նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ Վեներան, Երկիրը և Յուպիտերը կարող են հանդես գալ որպես արեգակնային ակտիվության «կարգավորիչներ»՝ մեղմացնելով այն Արեգակի նման այլ աստղերի համեմատ: Այս մոլորակների մակընթացային ուժերը համաժամեցնում են աստղի մագնիսական դաշտը՝ նվազեցնելով Քերինգթոնի նման ծայրահեղ արեգակնային փոթորիկների հավանականությունը: Solar Physics-ում հրապարակված աշխատանքն ընդգծում է մեր Արեգակնային համակարգի յուրօրինակությունը և դրա հնարավոր դերը Երկրի վրա կյանքի համար պայմաններ ստեղծելու գործում: Գիտնականները շարունակում են ուսումնասիրել այս երևույթը՝ ավելի լավ հասկանալու համար, թե ինչպես են մոլորակներն ու աստղերն փոխազդում տիեզերքում: