Աստղագետների միջազգային խումբը զարմանալի հայտնագործություն է կատարել. հսկայական էկզոմոլորակ, որը մոտ տասն անգամ գերազանցում է Հյուպիտերի զանգվածը, հայտնաբերվել է երիտասարդ MP Mus աստղի շուրջ պրոտոմոլորակային սկավառակի ներսում: Այս հայտնագործությունը, որը հրապարակվել է Nature Astronomy ամսագրում, փոխում է երիտասարդ աստղային համակարգերում մոլորակների ձևավորման մասին պատկերացումները:

Անսպասելի հայտնագործություն «հարթ» սկավառակում

MP Mus աստղը, որը գտնվում է Երկրից մի քանի հարյուր լուսային տարի հեռավորության վրա, շրջապատված է պրոտոմոլորակային սկավառակով՝ գազի, փոշու և սառույցի ամպով: Նախկինում այս սկավառակը համարվում էր միատարր՝ առանց մոլորակների ձևավորման նշանների, ինչպիսիք են բացերն ու օղակները, որոնք սովորաբար վկայում են երկնային մարմինների առկայության մասին: Հաշվի առնելով աստղի երիտասարդ տարիքը՝ ընդամենը 7–10 միլիոն տարի, նման կառուցվածքների բացակայությունը հարցեր էր առաջացնում գիտնականների մոտ, քանի որ այդ տարիքում մոլորակների ձևավորումը սովորաբար արդեն ի հայտ է գալիս:

Ժամանակակից աստղադիտակների դերը

Հայտնագործությունը հնարավոր դարձավ երկու առաջատար գործիքների տվյալների համատեղման շնորհիվ՝ Չիլիում գտնվող ALMA ռադիոաստղադիտակի և Եվրոպական տիեզերական գործակալության Gaia արբանյակային աստղադիտարանի: Gaia-ն առաջին անգամ կարողացավ ֆիքսել մոլորակը պրոտոմոլորակային սկավառակի ներսում: ALMA-ի միջոցով ավելի երկար ռադիոալիքներով կրկնակի դիտարկումները թույլ տվեցին գիտնականներին ավելի խորանալ սկավառակի մեջ՝ հայտնաբերելով ներքին խոռոչ և երկու արտաքին բացեր, որոնք վկայում են զանգվածային օբյեկտի առկայության մասին:

Գրավիտացիոն նշաններ և համակարգչային մոդելավորում

Հայտնագործության լրացուցիչ բանալին MP Mus աստղի «տատանումն» էր՝ թույլ, բայց չափելի շարժում, որն առաջացել էր ուղեծրում գտնվող խոշոր օբյեկտի գրավիտացիոն ազդեցությունից: ALMA-ի և Gaia-ի տվյալները համատեղելով՝ գիտնականները հաստատեցին, որ սկավառակում թաքնված է զանգվածային գազային մոլորակ: Համակարգչային մոդելավորումը ցույց տվեց, որ հենց նման մարմինը կարող է բացատրել ինչպես աստղի շարժումը, այնպես էլ պրոտոմոլորակային սկավառակի անսովոր կառուցվածքը:

Հետազոտությունների հեռանկարներ

Հետազոտության ղեկավար, Քեմբրիջի համալսարանի դոկտոր Ալվարո Ռիբասը նշել է, որ ALMA-ի աշխատանքի կատարելագործումը և ապագայում այնպիսի աստղադիտակների գործարկումը, ինչպիսին է ngVLA-ն, նոր հնարավորություններ կբացեն պրոտոմոլորակային սկավառակների ուսումնասիրության համար: Այս տեխնոլոգիաները կօգնեն ավելի խորությամբ հասկանալ մոլորակների ձևավորման գործընթացները, ներառյալ մեր Արեգակնային համակարգը:

Եզրակացություն

MP Mus աստղի սկավառակում հսկայական էկզոմոլորակի հայտնաբերումը կարևոր քայլ է մոլորակների ձևավորման ուսումնասիրության մեջ: Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես առաջատար տեխնոլոգիաներն ու միջազգային համագործակցությունը կարող են բացահայտել տիեզերքի գաղտնիքները, որոնք նախկինում թաքնված էին մեր աչքերից: