Ֆոսֆորը կյանքի համար անհրաժեշտ հիմնական տարրերից մեկն է, սակայն բնության մեջ նրա հազվադեպությունը երկար ժամանակ առեղծված էր գիտնականների համար: Ինչպե՞ս կարող էր կյանք առաջանալ, եթե ֆոսֆորի կոնցենտրացիան բնական միջավայրում չափազանց ցածր էր: Միջազգային հետազոտողների խումբը առաջարկել է հնարավոր բացատրություն՝ խոշոր սոդայական լճերը կարող էին այդ տարրի սկզբնական աղբյուր դառնալ: Նրանց աշխատանքը հրապարակվել է Science Advances ամսագրում:

Ֆոսֆորի դերը կյանքի ծագման մեջ

Ֆոսֆորն անբաժանելի մասն է կազմում ԴՆԹ-ի, ՌՆԹ-ի և ԱՏՖ-ի՝ այն մոլեկուլի, որը պատասխանատու է բջիջներում էներգետիկ գործընթացների համար: Սակայն առաջին կենդանի օրգանիզմների առաջացմանը հանգեցրած քիմիական ռեակցիաների մեկնարկի համար պահանջվում էին ֆոսֆորի այնպիսի կոնցենտրացիաներ, որոնք հազարավոր անգամ գերազանցում էին այդ ժամանակվա ջրային միջավայրում նրա բնական պարունակությունը:

Սոդայական լճերի առանձնահատկությունները

Սոդայական լճերը ջրամբարներ են՝ բարձր հիմնայնությամբ, որտեղ pH-ի մակարդակը տատանվում է 9-ից մինչև 12: Դրանք հարուստ են կարբոնատային աղերով, ինչպիսիք են նատրիումի կարբոնատը, ինչպես նաև պարունակում են զգալի քանակությամբ նատրիումի քլորիդ և այլ լուծված նյութեր: Այս առանձնահատկությունները ստեղծում են յուրահատուկ քիմիական պայմաններ, որոնք նպաստում են ֆոսֆորի կուտակմանը:

Ըստ Շվեյցարիայի Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի գեոքիմիկոս Քրեյգ Ուոլթոնի՝ բնական արտահոսք չունեցող խոշոր սոդայական լճերը կարող էին երկար ժամանակ պահպանել ֆոսֆորը: Քանի որ ջուրը գոլորշիանում էր, այդ տարրի կոնցենտրացիան աստիճանաբար աճում էր՝ ստեղծելով կյանքի առաջացման համար բարենպաստ պայմաններ:

Ինչու՞ խոշոր լճեր, այլ ոչ թե փոքր

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ փոքր լճերը չէին կարող ապահովել ֆոսֆորի երկարաժամկետ կուտակում, քանի որ դրա պաշարները արագ սպառվում էին: Ի տարբերություն դրանց՝ խոշոր լճերում, ինչպիսին է Կալիֆոռնիայի Mono Lake-ը, ֆոսֆորը կարող էր կուտակվել բավարար քանակությամբ՝ աջակցելով բարդ քիմիական գործընթացների և միկրոօրգանիզմների զարգացմանը:

Նոր վարկած և դրա նշանակությունը

Այս տեսությունը ոչ միայն օգնում է բացատրել ֆոսֆորի հազվադեպությունը հնագույն միջավայրում, այլև նոր լույս է սփռում կյանքի ծագման հնարավոր մեխանիզմների վրա: Եթե կյանքն իսկապես առաջացել է սոդայական լճերում, դա կարող է ազդել այլ մոլորակների վրա կենսանշանների որոնումների վրա, որտեղ առկա են նմանատիպ պայմաններ:

Այսպիսով, հետազոտությունն ավելի է մոտեցնում մեզ ամենահիմնարար հարցերից մեկի լուծմանը՝ ո՞րտեղ և ինչպե՞ս է Երկրի վրա առաջացել կյանքը: