Մարսը շարունակում է զարմացնել գիտնականներին՝ բացահայտելով իր գաղտնիքները NASA-ի մարսագնացների օգնությամբ: Վերջին հայտնագործությունները՝ ռեկորդային երկարությամբ օրգանական մոլեկուլները և հարյուրավոր գնդաձև կառուցվածքներով պատված անսովոր քարը, մեծ հետաքրքրություն են առաջացրել գիտնականների շրջանում: Այս գտածոները ոչ միայն ընդլայնում են մեր պատկերացումները մարսյան քիմիայի և երկրաբանության մասին, այլև մեզ ավելի են մոտեցնում գլխավոր հարցի պատասխանին՝ արդյո՞ք Մարսի վրա եղել է կյանք:

Մարսի ամենաերկար օրգանական շղթաները

ԱՄՆ-ից, Մեքսիկայից և Իսպանիայից գիտնականների թիմը բեկումնային հայտնագործություն է կատարել՝ Մարսի հողում հայտնաբերելով օրգանական մոլեկուլներ, որոնք պարունակում են մինչև 12 ածխածնի ատոմից կազմված շղթաներ: Այս կառուցվածքները, որոնք հայտնաբերվել են Գեյլ խառնարանում Curiosity մարսագնացի SAM սարքի միջոցով, հիշեցնում են Երկրի ճարպաթթուները՝ միացություններ, որոնք մեզ մոտ հաճախ կապված են կենսաբանական գործընթացների հետ: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) ամսագրում:

Նմուշների տարիքը տպավորիչ է՝ մոտ 3,7 միլիարդ տարի, ինչը համընկնում է Երկրի վրա կյանքի ծագման դարաշրջանի հետ: Մոլեկուլների պահպանվածությունը բացատրվում է Մարսի յուրահատուկ պայմաններով. նվազագույն երկրաբանական ակտիվությունը, չորությունն ու ցուրտը ժամանակի մեջ «սառեցրել» են այս հնագույն «քիմիական հետքերը»: Թեև դրանց կենսաբանական ծագումը դեռ ապացուցված չէ, այս գտածոն հաստատում է, որ Մարսի վրա գոյություն է ունեցել բարդ օրգանական քիմիա, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ կյանքի համար:

Այս հայտնագործությունը ոգեշնչում է գիտնականներին նոր առաքելությունների համար: Օրինակ՝ եվրոպական ExoMars նախագիծը (մեկնարկը՝ 2028 թ.) և NASA-ի ու ESA-ի համատեղ նախաձեռնությունը՝ Մարսի հողը 2030-ականներին Երկիր բերելու համար, այժմ կարող են ավելի հստակ նպատակներ սահմանել՝ հնագույն օրգանիզմների հետքեր փնտրելու համար:

Հարյուրավոր գնդիկներով խորհրդավոր քար

Մինչդեռ Perseverance մարսագնացը Broom Point տարածքում՝ Witch Hazel Hill բլրի ստորոտին, բախվել է ոչ պակաս հետաքրքիր գտածոյի: Տարիներ շարունակ ուղեծրից նկատված բաց և մուգ ապարների շերտերի մեջ հետազոտողները հայտնաբերել են St. Pauls Bay անունը ստացած քար: Նրա մակերեսը ծածկված է միլիմետրաչափ հարյուրավոր փոքր գնդիկներով՝ մուգ մոխրագույն գնդերից մինչև անցքերով ձգված բեկորներ:

NASA-ի գիտնականներն այժմ փորձում են պարզել, թե ինչով են առաջացել այս կառուցվածքները: Սա առաջին դեպքը չէ, երբ Մարսը նման «անակնկալներ» է մատուցում: 2004 թվականին Opportunity մարսագնացը Meridiani Planum տարածաշրջանում հայտնաբերել էր «մարսյան հապալասներ», ավելի ուշ Curiosity-ն նման կառուցվածքներ նկատեց Գեյլ խառնարանում, իսկ Perseverance-ը նախկինում գտել էր Neretva Vallis գետի նախկին հունում պոպկորն հիշեցնող հյուսվածքներ:

Հնարավոր բացատրություններ

Ամենահավանական վարկածը կոնկրեցիաներն են՝ երբ հանքանյութերը նստում են ապարի ծակոտիներում՝ հնագույն ստորգետնյա ջրերի ազդեցությամբ: Բայց կան նաև այլ տարբերակներ. գնդիկները կարող էին ձևավորվել հրաբխային ժայթքման ժամանակ սառած լավայի կաթիլներից կամ մետեորիտի հարվածով գոլորշիացած և հետո սառած ապարներից: Ծագումը հասկանալու համար անհրաժեշտ են ավելի շատ տվյալներ երկրաբանական համատեքստի մասին:

Խնդիրն այն է, որ St. Pauls Bay-ը «լողացող» քար է, այսինքն՝ այն պատահաբար է հայտնվել այդ վայրում և չի ձևավորվել տեղում: Գիտնականները փորձում են կապել այն Witch Hazel Hill-ի շրջակա մուգ շերտերի հետ, որոնք տեսանելի են ուղեծրից: Նախնական վերլուծությունները ակնարկում են, որ այն կարող է այդ ապարների մաս լինել, սակայն վերջնական պատասխանը դեռ առջևում է:

Ի՞նչ է սա նշանակում գիտության համար

Երկու հայտնագործությունները՝ օրգանական մոլեկուլները և գնդաձև կառուցվածքները, ընդգծում են Մարսի պատմության հարստությունը: Երկար ածխածնային շղթաները ակնարկում են քիմիական գործընթացների մասին, որոնք կարող էին նախորդել կյանքին, իսկ առեղծվածային գնդիկները պատմում են միլիարդավոր տարիներ առաջ մոլորակը ձևավորած երկրաբանական իրադարձությունների մասին: Այս գտածոները կդառնան ուղենիշներ ապագա հետազոտությունների համար՝ օգնելով մեզ քայլ առ քայլ բացահայտել Մարսի անցյալը: