Հայկական նորարարությունները համաշխարհային բեմում. 5 նախագիծ, որոնց մասին արժե իմանալ

Հայաստանը գնալով ավելի բարձրաձայն է հայտարարում իր մասին՝ որպես գաղափարների և տեխնոլոգիաների երկիր: Եթե մի քանի տարի առաջ այն հիմնականում ընկալվում էր որպես միջազգային ՏՏ ընկերությունների աութսորսինգային հարթակ, այսօր իրավիճակը փոխվել է. այստեղ ծնվում են նախագծեր, որոնք մրցակցում են միջազգային շուկաներում: Picsart-ը, Krisp-ը, SuperAnnotate-ը և Podcastle-ը վաղուց դարձել են ընդհանուր անուններ՝ հայտնի միլիոնավոր օգտատերերի ամբողջ աշխարհում, և փորձագետները դրանք հաճախ նշում են՝ խոսելով հայկական ՏՏ ոլորտի հաջողությունների մասին: Սակայն Հայաստանի տեխնոլոգիական քարտեզը շատ ավելի ընդգրկուն է: Այս հսկաներին հետևել են տասնյակ ընկերություններ, որոնք, թերևս, դեռևս լայն ճանաչում չունեն, սակայն արդեն ամուր դիրքեր են գրավել ՏՏ արդյունաբերության շուկայում:

Խոսքը գնում է ստարտափների մասին, որոնք էական օգուտ են բերում տարբեր մասնագիտական էկոհամակարգերին՝ բժշկությունից և կիբերանվտանգությունից մինչև կրթություն և լրագրություն: Այսօր մենք կպատմենք հինգ ծրագրերի մասին, որոնք ապացուցում են. Հայաստանը ոչ միայն Picsart-ն ու Krisp-ն է, այլ նաև գաղափարների ամբողջ էկոհամակարգ, որը պատրաստ է զարմացնել աշխարհին:

Robin. ռոբոտ, որը կարող է ընկերանալ

Ոչ բոլոր ստարտափներն են համարձակվում ձեռնարկել նախագծեր, որտեղ տեխնոլոգիաները բառացիորեն դառնում են մարդկային: Հայկական Expper Technologies ընկերությունը ստանձնել է այդ մարտահրավերը դեռ 2017 թվականին, երբ համակուրսեցիներ Կարեն Խաչիկյանը և Հայկ Խորասանջյանը որոշել են միավորել ռոբոտաշինությունը արհեստական բանականության հետ և ստեղծել սոցիալական ռոբոտ՝ Ռոբին անունով:

Ռոբինը նման չէ սովորական «երկաթե օգնականներին». նա հասկանում է խոսքը, ճանաչում է հույզերն ու դեմքի արտահայտությունները, ինչը նշանակում է, որ նա կարող է արձագանքել զրուցակցի տրամադրությանը: Բանկում նա կարող է թուլացնել հաճախորդի լարվածությունը, խանութում՝ օգնել գնորդին, իսկ հիվանդանոցում՝ դառնալ երեխայի իսկական ընկեր: Սա հատկապես վառ արտահայտվեց համավարակի ժամանակ, երբ մանկական բաժանմունքների փոքր հիվանդները զրկված էին հարազատների այցերից. Ռոբինը խոսում էր նրանց հետ, խաղում, աջակցում՝ օգնելով երեխաներին հաղթահարել վախերն ու միայնությունը:

Տեխնիկապես Ռոբինը ոչ պակաս հետաքրքիր է. 3D տեսախցիկներ, ինֆրակարմիր լազեր, դեմքի և հույզերի ճանաչման համակարգեր: Բայց գլխավորն այն յուրահատուկ ձայնն է, որը ստեղծվել է արհեստական բանականությամբ, այլ ոչ թե նախապես ձայնագրված արտահայտություններով: Դրա շնորհիվ Ռոբինը երկխոսություն է վարում բնական և իսկապես կենդանի ձևով: Ռոբինը դարձել է ոչ միայն ռոբոտ, այլև տեխնոլոգիա, որը կարող է ընկերանալ:

Ճանաչումը չուշացավ: 2021 թվականին TIME ամսագիրը Ռոբինին ներառեց տարվա լավագույն գյուտերի ցանկում՝ «Ռոբոտաշինություն» անվանակարգում, իսկ Fast Company-ն նշեց նախագիծը Innovation by Design Awards մրցանակով:

Denovo Sciences. ԱԲ ընդդեմ անբուժելի հիվանդությունների

2019 թվականին Երևանում հայտնվեց մի ընկերություն, որը որոշեց մարտահրավեր նետել ապագայի բժշկությանը: Denovo Sciences-ը պարզապես ստարտափ չէ, այլ խորը տեխնոլոգիական թիմ, որն օգտագործում է արհեստական բանականությունը՝ նոր սերնդի դեղամիջոցներ ստեղծելու համար:

Լաբորատորիաներում երկարատև և թանկարժեք փորձերի փոխարեն նրանց հարթակը, խորը և ամրապնդված ուսուցման մեթոդների միջոցով, կարող է «վազել» քիմիական անսահման տարածքով և գեներացնել բարձր նորարար մոլեկուլներ: Ավելին, համակարգը կարող է նախագծել այնպիսի միացություններ, որոնք միաժամանակ ազդում են մի քանի կենսաբանական թիրախների վրա:

Denovo-ն առաջարկում է համագործակցության տարբեր ձևաչափեր՝ սկսած լիցենզիոն լուծումներից և R&D ծառայություններից դեղագործական ընկերությունների համար մինչև API, որը կարելի է ինտեգրել հետազոտական հարթակներում: Նրանց թիմում կողք կողքի աշխատում են մեքենայական ուսուցման մասնագետներ, կենսաբաններ և քիմիկոսներ, և այդ միությունը արդեն հանգեցրել է միջազգային հետազոտական կենտրոնների հետ գործընկերությունների:

Denovo Sciences-ի առաքելությունն է հեղափոխություն մտցնել դեղամիջոցների ստեղծման գործընթացում: Այնտեղ, որտեղ նախկինում պահանջվում էին տասնամյակներ և միլիարդներ, նրանք ձգտում են ապացուցել, որ հաշվողական մեթոդները և գիտությունը միասին կարող են կյանքեր փրկել շատ ավելի արագ:

EasyDMARC. վահան էլեկտրոնային փոստի համար

EasyDMARC-ի պատմությունը սկսվել է ոչ թե լաբորատորիայում կամ վենչուրային ֆոնդի գրասենյակում, այլ իրական խնդրից: Մի անգամ ֆիշինգային հարձակումը լուրջ ֆինանսական և հեղինակային վնաս է հասցրել մի ընկերության, որտեղ կիբերանվտանգության խորհրդատու էր աշխատում ապագա հիմնադիրներից մեկը: Այդ դեպքը դարձավ մեկնարկային կետ. Գերասիմ Հովհաննիսյանը և Ավագ Առաքելյանը որոշեցին ստեղծել գործիք, որը կպաշտպանի կազմակերպություններին նման ռիսկերից՝ պարզ, ավտոմատացված և հասանելի յուրաքանչյուր բիզնեսի համար:

Այսպես, 2017 թվականին ծնվեց EasyDMARC-ը՝ ստարտափ, որը վերածվեց փոստային անվտանգության շուկայի առաջատարներից մեկի: Նրա ամպային հարթակը, որն օգտագործում է արհեստական բանականության տարրեր, օգնում է ընկերություններին պաշտպանել դոմենները կեղծումից և ֆիշինգից, բարձրացնել նամակների առաքելիությունը, նվազեցնել տվյալների արտահոսքի և ֆինանսական կորուստների ռիսկը: Պարզ ասած, սա կորպորատիվ փոստի պաշտպանության առաջին գիծն է:

Այսօր EasyDMARC-ն աշխատում է 130 երկրներում, և նրա լուծումներն օգտագործում են ավելի քան 175,000 դոմեններ, ներառյալ այնպիսի անուններ, ինչպիսիք են Picsart-ը, Panasonic-ը և Kodak-ը: EasyDMARC-ն ապացուցել է, որ գլոբալ սպառնալիքները կարելի է կանգնեցնել փոքր թիմի ուժերով, եթե այն ունի բավարար փորձ, հավակնություն և հավատ անվտանգության մատչելիության նկատմամբ:

SoloLearn. ծրագրավորում սովորելը զվարճալի է

2013 թվականին Դավիթ Բագդասարյանը և Արտավազդ Մինասյանը ստեղծեցին SoloLearn-ը՝ բջջային հարթակ, որը ծրագրավորումը հասանելի դարձրեց միլիոնավոր մարդկանց ամբողջ աշխարհում: Նրանց նպատակը պարզ, բայց հավակնոտ էր. ուսուցումը վերածել խաղի, որտեղ տեսությունն ու պրակտիկան ընթանում են ձեռք ձեռքի, իսկ օգտատերերը մոտիվացիա են ստանում մրցակցային ոգու և համայնքի հետ փոխգործակցության միջոցով:

Այսօր SoloLearn-ն առաջարկում է դասընթացներ ավելի քան 13 ծրագրավորման լեզուներով, ներառյալ Python, JavaScript, C++, Java, HTML և այլն: Օգտատերերը կարող են մասնակցել մրցույթների, քննարկել առաջադրանքներ, կիսվել նախագծերով՝ և այդ ամենը անմիջապես բջջային սարքով: Հավելվածը հասանելի է անվճար iOS-ում, Android-ում և վեբ տարբերակով՝ թույլ տալով սովորել ցանկացած վայրում և ցանկացած ժամանակ:

2018 թվականին գրանցված օգտատերերի թիվը գերազանցել է 30 միլիոնը, ընդ որում ամսական ակտիվ օգտագործում էր ավելի քան մեկ միլիոն մարդ: Ստարտափը գրավել է մի քանի ներդրումային փուլեր՝ ընդհանուր առմամբ մոտ 7 միլիոն դոլար, ներառյալ 5.6 միլիոն դոլարի խոշոր փուլ Naspers վենչուրային ֆոնդից:

SoloLearn-ի ճանաչումը բացատրվում է պարզ. օգտագործման հեշտություն, սոցիալական բաղադրիչ, միավորներով և վարկանիշներով մոտիվացիոն համակարգը դարձնում են ուսուցման գործընթացը հետաքրքիր և արդյունավետ: Այսօր հարթակը շարունակում է զարգանալ՝ ներդնելով նոր դասընթացներ և գործառույթներ, ներառյալ արհեստական բանականությամբ ուսուցում: SoloLearn-ը հայկական ամենահաջողակ ՏՏ ընկերություններից մեկն է, որն օգնում է մարդկանց ամբողջ աշխարհում խաղային, հասանելի և ոգեշնչող ձևով յուրացնել ծրագրավորումը:

Talk2edit. երբ ձայնը վերածվում է տեքստի

Talk2edit-ի գաղափարը ծնվել է գործնական խնդրից. հեշտացնել լրագրողների աշխատանքը աուդիո և վիդեո նյութերի հետ: Վարուժ Բագդասարյանը ցանկանում էր ստեղծել գործիք, որը ավտոմատ կերպով վերածում է բանավոր խոսքը տեքստի և կարող է թարգմանել այն այլ լեզուներով: Առաջին տարբերակները աջակցում էին միայն հայերենին, սակայն այսօր հարթակի հնարավորությունները զգալիորեն ավելի լայն են:

Այժմ Talk2edit-ը սղագրում է խոսքը ութ լեզուներով և թարգմանում է տասնչորս լեզուներով, ներառյալ հայերեն, անգլերեն, ռուսերեն, պարսկերեն, վրացերեն, թուրքերեն և այլն: Սղագրության ճշտությունը մոտ է մարդկայինին, իսկ թարգմանությունները հնչում են բնական՝ այնպես, որ հարթակը կարելի է օգտագործել ամեն օր առանց մեծ ջանքերի:

Թեև սկզբում նախագիծը ստեղծվել էր լրագրողների համար, այն սկսել են օգտագործել նաև այլ ոլորտներում: Օրինակ՝ Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիան օգտագործում է Talk2edit-ը պարսկերեն նյութերը սղագրելու համար: Սա ցույց է տալիս հարթակի ճկունությունը. այն օգտակար է ցանկացած ոլորտում, որտեղ կարևոր են խոսքի արագ և ճշգրիտ վերափոխումները տեքստի:

Talk2edit-ը օրինակ է, թե ինչպես են հայկական ստարտափները ստեղծում գործիքներ, որոնք աշխատանքը դարձնում են ավելի պարզ, արագ և խելացի: