ՆախընտրելիԼիզինգը բիզնեսի ֆինանսավորման այլընտրանքային գործիքներից մեկն է, որը թույլ է տալիս ձեռնարկություններին ստանալ անհրաժեշտ սարքավորումներ և ռեսուրսներ՝ առանց զգալի միանվագ ծախսերի։ Վերջին տարիներին Հայաստանում այս ոլորտը արագ տեմպերով է զարգանում՝ նոր հնարավորություններ բացելով տարբեր ոլորտների ընկերությունների համար։ Հայաստանի լիզինգատուների ասոցիացիայի նախագահ Արսեն Բազիկյանը Economix-ի եթերում խոսել է լիզինգի միտումների, խնդիրների և հեռանկարների մասին։
Լիզինգը Հայաստանում. Շուկան հասել է 354 միլիարդ դրամի
Բազիկյանի խոսքով՝ լիզինգը հայկական շուկայում առկա է արդեն ավելի քան 20 տարի։ Նա նշել է, որ այս գործիքը տարբերվում է մյուս ֆինանսական լուծումներից նրանով, որ գործարքին մասնակցում են ոչ միայն վարկատուն և փոխառուն, այլև մի շարք այլ մասնակիցներ՝ մատակարարներ, ապահովագրական և տրանսպորտային ընկերություններ։
«Գործարքի անմիջական մասնակիցներն են լիզինգային ընկերությունը, լիզինգառուն և մատակարարը։ Այս գործիքի օգնությամբ լիզինգատուն մատակարարից ձեռք է բերում լիզինգի առարկան և այն փոխանցում լիզինգառուին՝ ժամանակավոր տիրապետման և օգտագործման իրավունքով», - պարզաբանել է Բազիկյանը։ Նա հավելել է, որ նման սխեման հաջողությամբ գործում է 50–60-ական թվականներից շուկայական տնտեսություն ունեցող երկրներում, որտեղ լիզինգի միջոցով արդիականացվում է բիզնեսը և թարմացվում տնտեսությունը։
Հայաստանում այս գործիքը համեմատաբար նոր է, բայց վերջին հինգից վեց տարիներին դրա զարգացումը զգալիորեն արագացել է պետական աջակցության ծրագրերի շնորհիվ։ Այսօր լիզինգային գործարքների բաժինը համախառն վարկային ներդրումներում հասնում է մոտ 10%-ի, ինչը կազմում է մոտավորապես 354 միլիարդ դրամ։ Եթե նախկինում շուկայում աշխատում էին լիզինգային ծառայություններ մատուցող ընդամենը մի քանի ընկերություններ, ապա այժմ դրանք ավելի քան 18-ն են, որոնցից 15-ը Ասոցիացիայի անդամ են։
Լիզինգը դարձել է տնտեսության արդիականացման շարժիչ ուժ
Բազիկյանը նշել է, որ Հայաստանում վաղուց լիզինգը տարանջատել են վարկից և այն չեն դիտարկում որպես վարկավորման տեսակ։ Նրա խոսքով՝ դա յուրահատուկ ֆինանսական գործիք է, որը պետական աջակցության ծրագրերի շնորհիվ այսօր ակտիվորեն կիրառվում է տնտեսության գրեթե բոլոր ոլորտներում։
«Իհարկե, կան ոլորտներ, որտեղ լիզինգը գերակշռում է՝ շինարարական, ագրոարդյունաբերական, տրանսպորտային, բժշկական, - բայց տնտեսության գրեթե բոլոր մյուս ոլորտները ևս ակտիվորեն օգտագործում են այս գործիքը հիմնական միջոցների թարմացման համար», - պարզաբանել է նա։
Բազիկյանի խոսքով՝ ժամանակակից տնտեսական արդիականացումը տեղի է ունենում ամբողջ աշխարհում և եթե ընկերությունը չի հասցնում ներդնել ժամանակակից տեխնոլոգիաներ, բարձրացնել արտադրողականությունը և կրճատել ծախսերը, այն շուկայից դուրս մնալու ռիսկի է դիմում։ Լիզինգային գործիքն օգնում է այս շուկայական ազդակները հասցնել պոտենցիալ հաճախորդներին։
«Այսօր Հայաստանի տնտեսությունը զգալի արդիականացում է ստացել՝ շնորհիվ ավելի քան մեկ միլիարդ դոլարի լիզինգային գործարքների։ Սա հատկապես կարևոր է վերամշակող արդյունաբերության, ավելացված արժեք ստեղծող ոլորտների, վերականգնվող էներգետիկայի և արտադրության համար, որտեղ նոր արժեք է ստեղծվում», - ընդգծել է Բազիկյանը։
Լիզինգը դառնում է ավելի թափանցիկ
Լիզինգատուների ասոցիացիայի նախագահը նշել է, որ վերջին 25 տարիների ընթացքում հաջողվել է մոտ 76 փոփոխություն կատարել օրենսդրության մեջ. «Մենք աշխատել ենք քաղաքացիական իրավունքի, հարկային օրենսգրքի, ինչպես նաև Կենտրոնական բանկի մի շարք նորմատիվ ակտերի ոլորտում։ Դա թույլ է տվել առավելագույնս բարձրացնել այս գործիքի կիրառելիությունն ու արդյունավետությունը»։
Նա հավելել է, որ, իհարկե, դեռ շատ աշխատանք կա անելու, և ասոցիացիայի նպատակներից մեկն է օրենսդրության մշտական կատարելագործումը, որպեսզի լիզինգն ավելի մատչելի դառնա պոտենցիալ հաճախորդների համար, իսկ գործընթացն ավելի պարզ՝ գործարքի բոլոր մասնակիցների համար։
Բազիկյանի խոսքով՝ առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի 2020 թվականի օրենսդրական փաթեթը։ Այն ուղղված է եղել, առաջին հերթին, բյուրոկրատիայի կրճատմանը և պայմանագրային բազայի պարզեցմանը, վիճելի հարցերի ու խնդիրների վերացմանը, որոնք նախկինում դժվարություններ են ստեղծել շուկայի մասնակիցների համար։
«Բացի այդ, հարկման տեսանկյունից, — նշել է նա, — լիզինգը բավականին թափանցիկ և չափելի գործիք է։ Մեզ համար կարևոր է այն մշտապես կատարելագործել՝ դարձնելով տեսանելի հարկային մեխանիզմների կիրառման տեսանկյունից։ Արդյունքում, այսօր բոլոր մասնակիցների՝ մատակարարների, լիզինգային ընկերությունների և հաճախորդների համար գործընթացը դարձել է առավելագույնս թափանցիկ. մատակարարները տեսնում են բոլոր հարկային հաշիվները, լիզինգային ընկերությունները կարող են ճիշտ դուրս գրել հաշիվները, նաև այն շատ հասկանալի է հաճախորդների համար»։
Թվայնացում և նոր բիզնես հնարավորություններ
Ասոցիացիայի նախագահն ընդգծել է, որ այժմ շարունակվում են աշխատանքները հարկային փաստաթղթերի՝ 2020 թվականին ներդրված ինվոյսների, ընդունման-հանձնման ակտերի, լիզինգի ակտերի և այլ փաստաթղթերի թարմացման ուղղությամբ։ Նրա խոսքով՝ այն ժամանակ փոփոխությունների իրականացումը բախվեցլ է պատերազմին, որը մի քանի տարով շեղել է ուշադրությունը և թույլ չի տվել լիովին իրազեկել բիզնես համայնքին։
«Սակայն, 2024 թվականից սկսած, — նշել է Բազիկյանը, — ասոցիացիան ակտիվորեն մասնակցում է միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությանը և օրենսդրական փոփոխությունների միջազգային փորձի ներդրմանը։ Այս ընթացքում փոփոխություններ են կատարվել մի շարք օրենքներում, այդ թվում՝ Գույքահարկի և Տրանսպորտային միջոցների հարկերի մասին օրենքներում, ինչը հնարավորություն է տվել հաճախորդներին տեսնել լիզինգային օբյեկտների արտացոլումը հաշվետվություններում»։
Նա ընդգծել է. «Գործիքը դառնում է շահավետ բիզնեսի համար, եթե դրա արտացոլումը ճիշտ է հաշվառվում հարկային հաշվետվության մեջ։ Դա թույլ է տալիս հաշվի առնել ավելացված արժեքի հարկը, դուրս գրել լիզինգային օբյեկտների ծախսերը և նվազեցնել շահութահարկը»։
Բազիկյանը հավելել է, որ այժմ ասոցիացիան թվային կենտրոնի հետ միասին աշխատում է լիզինգային օբյեկտների գրանցման գործընթացի թվայնացման ուղղությամբ, ներառյալ տրանսպորտային միջոցների գրանցումը, լիզինգի իրավունքի գրանցումը և ճանապարհային ոստիկանության միջոցով պետհամարանիշների ստացումը։ «Սա շատ մասշտաբային ու պատասխանատու աշխատանք է, — ասել է նա, — մենք սկսել ենք պարզ գործարքներից և շարունակում ենք աշխատել որպես թիմ՝ մոտ ապագայում բոլոր մակարդակներում թվայնացումը հաջողությամբ իրականացնելու համար»։
