Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի աստղագետները և նրանց գործընկերները առաջին անգամ հայտնաբերել են ջրային սառույց Արեգակնային համակարգից դուրս գտնվող բեկորների գոտում: Ջեյմս Ուեբի տիեզերական աստղադիտակով կատարված դիտարկումները բեկումնային են եղել մոլորակների ձևավորման և գալակտիկայում ջրի տարածման ուսումնասիրության համար: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Nature ամսագրում:

Ջուր երիտասարդ աստղի շուրջ

Սառույցը հայտնաբերվել է HD 181327 երիտասարդ աստղի շուրջաստղային սկավառակում, որը գտնվում է Երկրից 155 լուսային տարի հեռավորության վրա: Այս աստղը, որի տարիքը մոտ 18.5 միլիոն տարի է, գտնվում է էվոլյուցիայի վաղ փուլում, ինչը այն դարձնում է իդեալական օբյեկտ մոլորակային համակարգերի ձևավորման գործընթացներն ուսումնասիրելու համար: Բեկորների գոտին, որտեղ հայտնաբերվել է սառույցը, գտնվում է աստղից 90–105 աստղագիտական միավոր հեռավորության վրա՝ համեմատելի մեր Արեգակնային համակարգի Կոյպերի գոտու հետ:

Մինչ այդ ջրային սառույց հայտնաբերվել էր գիսաստղերում և Կոյպերի գոտու օբյեկտներում, սակայն այլ աստղային համակարգերում դրա առկայությունը մնում էր չհաստատված: Նոր բացահայտումը ապացուցում է, որ ջուրը սառույցի տեսքով ոչ թե մեր համակարգի յուրահատկություն է, այլ տիեզերքում տարածված երևույթ:

Ինչպե՞ս է հայտնաբերվել սառույցը

Հետազոտողները օգտագործել են Ջեյմս Ուեբի աստղադիտակի մերձինֆրակարմիր սպեկտրոգրաֆը՝ վերլուծելու բեկորների գոտուց արտացոլված լույսը: Սպեկտրում նկատվել են ջրային սառույցին բնորոշ նշաններ՝ 2.7-ից 3.4 միկրոմետր ընդմիջումով խորք և 3.1 միկրոմետր ալիքի երկարությամբ վառ գագաթ, որը հայտնի է որպես Ֆրենելի գագաթ: Այս առանձնահատկությունները վկայում են ավելի քան 1 մմ չափսի խոշոր սառցե բյուրեղների առկայության մասին, որոնք նման են Սատուրնի օղակներում և Կոյպերի գոտում դիտարկվածներին:

Բացի ջրային սառույցից, սկավառակում հայտնաբերվել են երկաթի սուլֆիդ և օլիվին՝ հանքանյութեր, որոնք բնորոշ են Արեգակնային համակարգի երկնաքարերին և գիսաստղերին: Սա վկայում է HD 181327 համակարգի և մեր համակարգի քիմիական նմանության մասին:

Սկավառակի դինամիկա

Բեկորների գոտին մնում է ակտիվ. միկրոնային ջրային սառույցի մասնիկները անընդհատ ձևավորվում և քայքայվում են՝ պահպանելով նյութի շրջանառությունը: Գիտնականները գնահատել են, որ սկավառակի արտաքին մասում սառույցի զանգվածային բաժինը կազմում է 13.9%, ինչը ցույց է տալիս ջրի զգալի առկայություն: Այս դինամիկան հիշեցնում է վաղ Արեգակնային համակարգում տեղի ունեցած գործընթացները, երբ նման բեկորների գոտիներ նյութեր էին մատակարարում մոլորակների ձևավորման համար:

Գիտական նշանակություն

Բացահայտումը հաստատում է, որ ջր պարունակող նյութերը լայնորեն տարածված են տիեզերքում և կարևոր դեր են խաղում մոլորակների ձևավորման գործում: «Սա ջրային սառույցի առաջին հավաստի ապացույցն է Արեգակնային համակարգից դուրս բեկորների գոտում, — ընդգծել են հետազոտության հեղինակները: — Այն ցույց է տալիս, որ մեր համակարգը ձևավորած գործընթացները տեղի են ունենում նաև այլ աստղային համակարգերում»:

Նման սկավառակներում ջրի առկայությունը մեծացնում է կենսապահով մոլորակների գոյության հավանականությունը, քանի որ ջուրը կյանքի զարգացման համար կարևոր բաղադրիչ է: Բացի այդ, հետազոտությունը լույս է սփռում աստղային համակարգերի քիմիական էվոլյուցիայի վրա և օգնում է հասկանալ, թե ինչպես են բաշխվում գալակտիկայի հիմնական տարրերը:

Հետազոտությունների հեռանկարներ

Ջեյմս Ուեբի աստղադիտակի հաջողությունը նոր հնարավորություններ է բացում շուրջաստղային սկավառակների ուսումնասիրության համար: Գիտնականները պլանավորում են ուսումնասիրել այլ երիտասարդ աստղեր՝ պարզելու, թե որքան տարածված են ջրային սառույցը և նման քիմիական կազմը: Այս տվյալները կօգնեն ստեղծել մոլորակների ձևավորման ավելի ճշգրիտ մոդելներ և գնահատել տիեզերքի այլ անկյուններում բնակելիության ներուժը:

Եզրակացություն

HD 181327 աստղի բեկորների գոտում ջրային սառույցի հայտնաբերումը կարևոր իրադարձություն է աստղագիտության մեջ: Ջեյմս Ուեբի աստղադիտակի շնորհիվ գիտնականները առաջին անգամ հաստատել են ջրի առկայությունը Արեգակնային համակարգից դուրս՝ բացահայտելով հեռավոր աստղային համակարգերի և մեր համակարգի նմանությունները: Այս բացահայտումը ոչ միայն խորացնում է մոլորակների ձևավորման գործընթացների մասին հասկացողությունը, այլև մեզ ավելի է մոտեցնում այն հարցի պատասխանին, թե արդյոք մենք միայնակ ենք տիեզերքում: