Շվեյցարիայի Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի և SETI ինստիտուտի աստղաֆիզիկոսների միջազգային թիմը քայլ է կատարել դեպի մարդկության ամենահետաքրքիր հարցերից մեկի պատասխանը՝ արդյո՞ք Երկրի վրա կյանքը եզակի է: Նրանց հետազոտությունը, որը հրապարակվել է The Astronomical Journal (TAJ)-ում, առաջարկում է վիճակագրական մոտեցում, որը կարող է ապացուցել կյանքի հազվադեպությունը Ծիր Կաթինում՝ նույնիսկ եթե այն այդպես էլ չհայտնաբերվի:

Քանի՞ մոլորակ պետք է ստուգել

Գիտնականները կիրառել են բայեսյան վերլուծություն՝ մեթոդ, որը թույլ է տալիս թարմացնել հավանականությունները նոր տվյալների հիման վրա, որպեսզի պարզեն, թե քանի երկրատիպ էկզոմոլորակ պետք է ուսումնասիրել կարևոր եզրակացությունների համար: Արդյունքները տպավորիչ են. եթե 40-80 մոլորակների վերլուծությունից հետո կյանքի որևէ հետք չգտնվի, դա հիմք կտա պնդելու, որ մեր գալակտիկայի նմանատիպ աշխարհների միայն 10-20%-ից պակասն է բնակելի: Հաշվի առնելով, որ Ծիր Կաթինում կա մոտ 100 միլիարդ մոլորակ, սա նշանակում է, որ դրանցից մինչև 10 միլիարդը կարող են լինել «մեռած»:

Բայց թիվը դեռ ամենը չէ: Ինչպես նշել է հետազոտության ղեկավար դոկտոր Դանիել Անգերհաուզենը, «խնդիրը ոչ միայն քանակի, այլև ճիշտ հարցերի մեջ է»: Որպեսզի եզրակացությունները վստահելի լինեն, կարևոր է նվազագույնի հասցնել սխալները՝ կեղծ բացասական արդյունքները (կյանք կա, բայց այն չեն նկատել) և օբյեկտների սխալ ընտրությունը (օրինակ՝ կյանքի համար ի սկզբանե անհարմար մոլորակների ուսումնասիրություն):

Ինչպե՞ս է այն աշխատում

Բայեսյան մեթոդը թույլ է տալիս գնահատել բնակելիության հավանականությունը, նույնիսկ եթե ուղղակի ապացույցներ չկան: Պատկերացրեք, որ դուք ասեղ եք փնտրում խոտի դեզում. եթե 80 դեզ ստուգելուց հետո ոչինչ չեք գտնում, դա չի ապացուցում, որ ասեղ ընդհանրապես չկա, բայց վստահություն է տալիս, որ այն չափազանց հազվադեպ է հանդիպում: Այս դեպքում «ասեղը» էկզոմոլորակների մթնոլորտներում կենսանշաններն են՝ ջուր, թթվածին կամ մեթան: Եթե դրանք չհայտնաբերվեն տասնյակ աշխարհներում, Տիեզերքում կյանքի հավանականությունը կտրուկ կնվազի:

Ի՞նչ է սա նշանակում գիտության համար

Հետազոտությունը պարզապես տեսական խաղ չէ: Այն ուղենիշներ է սահմանում ապագա առաքելությունների համար, ինչպիսին է LIFE (Large Interferometer For Exoplanets) նախագիծը, որը մոտակա տարիներին կսկսի սկանավորել էկզոմոլորակների մթնոլորտները՝ կյանքի հետքեր փնտրելու համար: Նույնիսկ բացասական արդյունքը կարևոր քայլ կլինի. այն կօգնի սահմանել գալակտիկայում կյանքի տարածվածության վերին սահմանը: Օրինակ՝ եթե 80 մոլորակներից ոչ մեկը չցուցադրի բնակելիության նշաններ, գիտնականները կկարողանան ասել. «95% հավանականությամբ կյանքը առկա է երկրանման աշխարհների 20%-ից պակասում»:

Բայց կա նաև հակառակ կողմը: Դրական արդյունքը՝ գոնե մեկ բնակելի մոլորակի հայտնաբերումը, կփոխի Տիեզերքի մասին մեր պատկերացումները մի ակնթարթում: Առայժմ աստղաֆիզիկոսները պատրաստվում են երկար և մանրակրկիտ աշխատանքի:

Խնդիրներ և մարտահրավերներ

Անորոշությունը նման հետազոտությունների գլխավոր թշնամին է: Ժամանակակից աստղադիտակները, ինչպիսին «Ջեյմս Ուեբն» է, արդեն կարող են վերլուծել էկզոմոլորակների մթնոլորտները, բայց նրանց հնարավորությունները սահմանափակ են: Կեղծ դրական արդյունքները (օրինակ՝ քիմիական անոմալիաները, որոնք ընդունվում են որպես կենսանշաններ) կամ կյանքի թույլ հետքերի բացթողումը կարող են խեղաթյուրել պատկերը: Բացի այդ, 40-80 մոլորակների ընտրանքը պետք է լինի ներկայացուցչական. եթե ուսումնասիրվեն միայն քարքարոտ անապատներ կամ սառցե հսկաներ, եզրակացությունները կլինեն կողմնակալ:

Ե՞րբ կստանանք պատասխան

Ճշգրիտ ժամկետները կախված են տեխնոլոգիաների առաջընթացից և LIFE-ի նման առաքելությունների ֆինանսավորումից: Եթե նախագիծը մեկնարկի 2020-ականների վերջին, առաջին արդյունքները կհայտնվեն 2035-2040 թվականներին: Այդ ժամանակ մարդկությունը կա՛մ կգտնի արտերկրային կյանք, կա՛մ բարձր վստահությամբ կհայտարարի՝ Երկիրը Ծիր Կաթինում հազվագյուտ բացառություն է:

Այսպիսով…

Առայժմ երկրային կյանքը չենք կարող անվանել Տիեզերքում միակը, սակայն TAJ-ի հետազոտությունը մեզ ավելի է մոտեցնում այդ պատասխանին: 40-80 էկզոմոլորակների վերլուծությունը կարող է դառնալ կարևորագույն պահ՝ կա՛մ մենք կգտնենք հարևաններ, կա՛մ կհամոզվենք, որ մենակ ենք միլիարդավոր աշխարհների մեջ: Ինչ էլ որ լինի, յուրաքանչյուր «դատարկ» արդյունք պարտություն չէ, այլ քայլ դեպի տիեզերքում մեր տեղը հասկանալը: Մնում է սպասել, մինչև աստղադիտակները մեզ վերջնական դատավճիռ կտան: