Կանադայից և Ֆրանսիայից ժամանած գիտնականների միջազգային խումբը իսկական առաջընթաց է գրանցել Երկրի ձևավորման ուսումնասիրության մեջ: Հետազոտողները պարզել են, որ Երկրի թիկնոցի հիմնական կառուցվածքներն սկսել են ձևավորվել մոլորակի ծնունդից ընդամենը 100 միլիոն տարի անց՝ մոտ 4 միլիարդ տարի առաջ: Նրանց աշխատանքի արդյունքները հրապարակվել են հեղինակավոր Nature ամսագրում:

Ինչպե՞ս Երկիրը ձեռք բերեց իր ձևը

Թիմը մշակել է յուրօրինակ մոդել, որը միավորում է հեղուկների մեխանիկան և քիմիական գործընթացները: Այն ցույց է տվել, որ Երկրի ստորին թիկնոցը ձեռք է բերել իր ժամանակակից կառուցվածքը դեռևս այն ժամանակ, երբ մոլորակը լիովին չէր սառել իր բուռն ծնունդից հետո: Մոդելավորման համաձայն՝ թիկնոցի բյուրեղացումը տեղի է ունեցել ցածր ճնշման պայմաններում, ինչը հանգեցրել է քիմիական «ստորագրության» առաջացման, որը տարբերվում էր գիտնականների կողմից նախկինում սպասվածից՝ հիմնված ավելի վաղ տեսությունների վրա:

Այս բացահայտումը ստիպում է վերանայել քարքարոտ մոլորակների, ինչպիսին Երկիրն է, ամրացման վերաբերյալ գոյություն ունեցող պատկերացումները: Նախկինում ենթադրվում էր, որ թիկնոցի ձևավորման գործընթացը ավելի դանդաղ էր և տեղի էր ունենում բարձր ճնշման պայմաններում, սակայն նոր տվյալները հերքում են այդ վարկածը:

Մոլորակի երիտասարդություն. էներգիա և անցյալի հետքեր

Հետազոտության գլխավոր հեղինակ, Կանադայից դոցենտ Շառլ-Էդուար Բուկարեն, հետաքրքիր համեմատություն է անցկացրել. «Եթե վերցնենք երեխաներին, նրանք երբեմն խելահեղ բաներ են անում, քանի որ լի են էներգիայով: Երբ մեծանում ենք, անսպասելի գործողություններն ավելի քիչ են դառնում, որովհետև մեր ակտիվությունը նվազում է: Դինամիկան իսկապես փոխվում է: Բայց կան բաներ, որոնք մենք անում ենք վաղ երիտասարդության տարիներին, և դրանք հետք են թողնում մեր ամբողջ կյանքի վրա: Մոլորակների դեպքում նույնն է: Նրանց վաղ էվոլյուցիայի որոշ ասպեկտներ մենք կարող ենք տեսնել նրանց կառուցվածքում նույնիսկ այսօր»:

Գիտնականի խոսքով՝ Երկիրը իր «երիտասարդության» օրերին աներևակայելի ակտիվ համակարգ էր: Թիկնոցում արագ ընթացող բյուրեղացման գործընթացները հիմք դրեցին նրա ժամանակակից կառուցվածքի համար, և այդ հետքերը պահպանվել են մինչև մեր օրերը՝ կարծես մոլորակի բուռն մանկության մնացորդներ:

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

Այս բացահայտումը ոչ միայն խորացնում է Երկրի պատմության մասին մեր պատկերացումները, այլև կարևոր նշանակություն ունի Արեգակնային համակարգի և նրա սահմաններից դուրս գտնվող այլ քարքարոտ մոլորակների ուսումնասիրության համար: Եթե Երկրի թիկնոցը ձևավորվել է այդքան վաղ և նման պայմաններում, դա կարող է նշանակել, որ նմանատիպ գործընթացներ տեղի են ունեցել Մարսի, Վեներայի կամ նույնիսկ էկզոմոլորակների վրա: Սա աստղագետներին և երկրաբաններին տալիս է նոր բանալիներ՝ բացահայտելու մոլորակային մարմինների էվոլյուցիան:

Բացի այդ, հետազոտությունն ընդգծում է, թե որքան դինամիկ է եղել Երկիրը իր գոյության առաջին հարյուր միլիոնավոր տարիներին: Գիտնականներն այժմ կարող են ավելի ճշգրիտ վերակառուցել այն հեռավոր ժամանակները, երբ մեր մոլորակը վերածվեց հաշմանդամ տաք գնդից այն աշխարհի, որն ընդունակ է կյանք պահպանել:

Ի՞նչ է սպասվում

Հետազոտության հեղինակները նախատեսում են շարունակել աշխատանքները՝ իրենց մոդելը ստուգելու համար՝ օգտագործելով նոր տվյալներ, ներառյալ Երկրի ամենահին ապարների վերլուծությունը և համակարգչային մոդելավորումը: Այս քայլերը կօգնեն պարզել, թե ինչպես են վաղ գործընթացներն ազդել մոլորակի հետագա զարգացման վրա՝ մինչև ընդերքի, օվկիանոսների և մթնոլորտի ձևավորումը, որոնք Երկիրն դարձրին կյանքի համար պիտանի:

Եզրակացություն

Երկրի վաղ էվոլյուցիայի գաղտնիքի բացահայտումը ոչ միայն ակադեմիական հաջողություն է, այլև պատուհան դեպի մեր մոլորակի հեռավոր անցյալ: Գիտնականները ցույց տվեցին, որ Երկրի հիմնական հատկանիշները ձևավորվել են զարմանալիորեն արագ՝ թողնելով հետքեր, որոնք մենք տեսնում ենք միլիարդավոր տարիներ անց: Այս բացահայտումը հիշեցնում է մեզ, որ նույնիսկ մոլորակի երիտասարդության քաոսի մեջ դրվել են այն աշխարհի հիմքերը, որն այսօր մենք տուն ենք կոչում: