Ինչո՞ւ է Հայաստանում IMEI-ների բազայի ստեղծումը վատ գաղափար. Սամվել Մարտիրոսյանի կարծիքը

Հայաստանի կառավարությունը որոշել է ստեղծել IMEI-ների՝ բջջային հեռախոսների եզակի նույնականացուցիչների միասնական բազա։ IMEI-ը 15-նիշանոց համար է, որն ունի յուրաքանչյուր սարք և աշխատում է որպես հեռախոսի յուրօրինակ «անձնագիր»։

Պաշտոնապես նախաձեռնության նպատակը սմարթֆոնների անօրինական ներմուծման և «գորշ» շուկայի դեմ պայքարն է։ Սակայն տեղեկատվական անվտանգության փորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը կարծում է, որ այս համակարգի հետևանքները կարող են շատ ավելի լայն լինել, քան պարզապես մաքսանենգության վերահսկողությունը։

«Հեռախոսը դառնում է վերահսկողության օբյեկտ». կոնկրետ ի՞նչ է փոխվում

Փորձագետի խոսքով՝ խոսքը ոչ թե պարզապես սարքերի տեխնիկական հաշվառման, այլ օգտատերերի նկատմամբ թվային վերահսկողության ընդլայնման մասին է։

Նա դա ձևակերպում է այսպես.

«Սա մեզ դարձնում է շատ ավելի վերահսկելի, որովհետև հիմա ձեզ կարելի է վերահսկել ոչ միայն SIM քարտի միջոցով, այլև հենց ֆիզիկական հեռախոսի միջոցով»։

Փաստացի, ինչպես բացատրում է Մարտիրոսյանը, հեռախոսը դառնում է մարդու մշտական նույնականացուցիչը բջջային կապի համակարգում՝ նույնիսկ եթե SIM քարտը փոխվում է։

Միասնական տվյալների բազա և հավաքագրվող տեղեկատվության ծավալը

Առանձին ռիսկ է պարունակում այն, թե որտեղ և ինչպես է պահպանվելու տեղեկատվությունը։ Փորձագետի խոսքով՝ նախատեսվում է ստեղծել մի կառույց, որին փոխանցվելու է տվյալների չափազանց մեծ ծավալ։

«Այնտեղ փոխանցվում է չափազանց շատ տեղեկատվություն՝ հեռախոսի IMEI-ը, SIM քարտը, անձնագրային տվյալները, ինչպես նաև սահմանը հատելու վերաբերյալ տվյալները»։

Հենց տվյալների այս կապակցումն է հարցեր առաջացնում մասնագետների շրջանում. որքան շատ տեղեկատվություն է միավորվում մեկ համակարգում, այնքան մեծանում են արտահոսքի և չարաշահումների պոտենցիալ ռիսկերը։

Փորձագետի հաջորդ կարևոր փաստարկը նպատակի և համակարգի մասշտաբի միջև առկա անհամաչափությունն է։

«Մենք փաստացի ստեղծում ենք տվյալների անհամաչափ և անվերահսկելի հավաքագրման համակարգ»։

Նրա կարծիքով՝ ստեղծվում է մի իրավիճակ, երբ սահմանափակ քանակությամբ անօրինական ներմուծված սարքերի դեմ պայքարելու հանուն ստեղծվում է մի ենթակառուցվածք, որն առանց բացառության ընդգրկում է բոլոր օգտատերերին։

Սարքերի արգելափակում և ազդեցությունը օգտատերերի ու զբոսաշրջիկների վրա

Քննարկվող համակարգի առանցքային դրույթներից մեկը բազայում չգրանցված հեռախոսների արգելափակման հնարավորությունն է։

«Եթե ձեր հեռախոսը պետական ռեեստրում չկա, դրա IMEI-ը կարգելափակվի»։

Սա, մասնագետի խոսքով, կարող է անհարմարություններ ստեղծել ոչ միայն տեղի բնակիչների, այլև զբոսաշրջիկների համար։

«Պատկերացրեք՝ դուք գալիս եք երկիր, և 30 օր հետո ձեր հեռախոսը պարզապես անջատվում է, որովհետև այն գրանցված չէ։ Կամ դուք պետք է գնաք պետական հիմնարկ ու գրանցեք IMEI-ը, կանգնեք հերթերում, որպեսզի ձեր հեռախոսը չարգելափակեն»։

Մեկ այլ ասպեկտ է համակարգին մասնակցության հնարավոր արժեքը։

Մարտիրոսյանը նշում է, որ քննարկվում է սարքերի գրանցման համար պարտադիր վճարի ներդրումը, թեև կոնկրետ գումարի չափը դեռևս որոշված չէ։

«Մարդիկ ստիպված են լինելու դրա համար վճարել։ Սա լրացուցիչ բեռ է քաղաքացիների բյուջեի վրա»։

«Ժողովրդավարության բաստիոնները». էլ որտե՞ղ կան նման համակարգեր

Մարտիրոսյանը առանձնահատուկ նշում է, որ IMEI-ի գրանցում գոյություն ունի աշխարհի ամենևին ոչ բոլոր երկրներում, և «միջազգային փորձի» առկայության մասին փաստարկները լիովին ճշգրիտ չեն արտացոլում իրականությունը։

Նրա խոսքով՝ նման համակարգեր հանդիպում են այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Թուրքիան, Իրանը, Լիբանանը, Եգիպտոսը, Ուզբեկստանը, Ղազախստանը, Տաջիկստանը, Ադրբեջանը, Ինդոնեզիան, Պակիստանը, Նեպալը, Կամբոջան, Բանգլադեշը, Չիլին, Կոլումբիան և Մեքսիկան։

«Դե, ինչպես տեսնում եք, «միջազգային փորձը» ներառում է աշխարհի ամենաժողովրդավարական երկրները. հենց այնտեղ են գրանցում բոլորի IMEI-ները։ Եվ շուտով ժողովրդավարության ևս մեկ բաստիոն՝ Ռուսաստանը, նույնպես իր մոտ կներդնի այս ամենը»,— ասել է նա։

Այսպիսով՝ պայքար մաքսանենգության դե՞մ, թե՞ վերահսկողության նոր համակարգ

Փորձագետն ընդգծում է, որ նման որոշումները պետք է քննարկվեն հնարավորինս լայնորեն, այլ ոչ թե միայն կառավարության մակարդակով։ Նրա կարծիքով՝ նման նախաձեռնությունները մինչև ընդունվելը պետք է անցնեն հասարակական և փորձագիտական ավելի խորը գնահատում։

Մարտիրոսյանի դիրքորոշումը հանգում է նրան, որ անօրինական շուկայի դեմ պայքարի գաղափարն ինքնին հասկանալի է ու տրամաբանական։ Սակայն ընտրված գործիքը լուրջ հարցեր է առաջացնում։

Նրա տեսանկյունից՝ առանցքային խնդիրը կայանում է անվտանգության և գաղտնիության միջև հավասարակշռության մեջ. թե որտեղ է ավարտվում պայքարը մաքսանենգության դեմ և սկսվում զանգվածային թվային գրանցումն ու օգտատերերի վերահսկողությունը։